8. සිගාල සූත්‍ර වර්ණනාව
අටවන සූත්‍රයේ “සිගාලො” යනු ජරාවට පත් සිවලාය. යම්සේ රන්වන් වූ ශරීරයත් කුණු ශරීරයක්ම වේ. එකෙණෙහිම ගත්තා වූ මුත්‍ර පවා “කුණු වූ මුත්‍ර” නම් වේ. මෙලෙස එදිනම උපන් සිවලාත් “මහළු වූ සිවලෙකි”යි දැක්විණි. “උක්කණ්ටකෙන නාම” එනම් ඇති රෝගයෙන්. එය ශීත කාලයේ සෑදෙන්නකි. එය වැළඳුණු විට මුලු ශරීරයේම ලෝම හැලෙයි. සිරුරේ ලොම් නැතුව හාත්පස ස්පර්ශ කරයි. සුලං වැදී තුවාල වේදනා දෙයි. පිස්සු බල්ලෙකු විසින් හපා කන ලද මිනිසෙකු මෙන් ස්ථිර නොවූයේ, එහෙ-මෙහෙ හැසිරේ. මෙම රෝගය උපන් කල්හි මෙසේ කැරකීම හා ඇවිදීම ඇතිවේ. අසුවල් තැන සැපක් ඇතිවේයැයි නොවැටහේ.
අටවන සූත්‍රයයි.
9. වෙරම්භ සූත්‍ර වර්ණනාව
නවවන සූත්‍රයේ “වෙරම්බ වාතා” යනු එනම් වූ නම් ඇති මහ සුලඟයි. මේ සුලඟ කවර තැනක හමන්නේද? යම්තැනකදී සතරමහා දිවයින් උපුල්පතක් මෙන් පෙනෙන්නේද (ඉහල අහසේ) එබඳු තැන මේ සුලඟ හමයි. “යො පක්ඛී ගච්ඡති” යනු අලුතින් වැසි වැටුණු කල්හි නද දෙමින් සුලං කුරුල්ලෝ එහි පියඹා යති. එනිසා මෙය කියන ලදී. “අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන” යනාදියෙහි අත්පාවලින් ක්‍රීඩාකරන - කොඳු ඇට නවන ස්වභාවය, “කය නොරැකීම” නම් වේ. නානාප්‍රකාර අසභ්‍ය වදන් කථාකිරීම “වචන නොරැකීම” නම් වේ. කාම විතර්කාදිය විතර්කනය කිරීම “සිත නොරැකීම” නම් වේ. “අනුපට්ඨිතාය සතියා” යනු කායගතාසතිය නොපිහිටුවාය.
නවවන සුත්‍රය යි.
10. සගාථ සූත්‍ර වර්ණනාව
දසවන සූත්‍රයේ “අසක්කාරෙන චූභයං” යනු අසක්කාරෙන ච උභයෙන සත්කාර කිරීමෙන්ද අසත්කාර කිරීමෙන්ද යනුයි. “සමාධී” යනු අර්හත්ඵල සමාධියයි. ඔහු එයින් කම්පා නොවේ. “අප්පමාණ විහාරිතො” යනු අප්‍රමාණ වූ ඵලසමාධියෙන් යුක්තව වාසය කරන්නාටය. “සාතතිකං” යනු නිතර ක්‍රියාකරන්නාය. “සුඛුමදිට්ඨි විපස්සකං” යනු අර්හත් මාර්ග දෘෂ්ටියෙන්, සූක්‍ෂම දෘෂ්ටියෙන් ඵල සමාපත්තිය සඳහා විදර්ශනාව වඩා, විදර්ශනාවට පැමිණි බැවින්. “උපාදානක්‍ඛයාරාමං” යනු උපාදානක්‍ෂය නම් වූ නිවනෙහි ඇලුණු යනුයි. “ආහු සප්පුරිසො ඉතී” යනු සත්පුරුෂයෙක් යැයි කියති.
දසවන සූත්‍රයයි.
පළමු වර්ගය නිමියේ ය.
2. පාති වර්ගය
1. සුවණ්ණපාති සූත්‍ර වර්ණනාව
දෙවැනි වර්ගයේ පළමු සූත්‍රය - “සම්පජාන මුසා භාසන්තං” යනු අල්පමාත්‍ර වූ කාරණයකින් ද දැන දැනම බොරු කියන. “සිල් පුරවන්නෙමි”යි යොදාගත් භික්‍ෂුව මහමෙර පමණ ප්‍රත්‍ය රැසක් නිසාවත් සෙලවීමට නොහැක. යම්විටෙක සීලය අත්හැර ලාභ සත්කාර ඇසුරු කරන්නේද එවිට සහල් කුඩු මිටක් නිසාද බොරු කියන්නේය. අනිකුත් නොකටයුතු දෑද සිදු කරන්නේය.
පළමු සූත්‍රයයි.
2. රුපියපාති සූත්‍ර වර්ණනාව
දෙවැනි සූත්‍රයේ අර්ථ ඉතා ප්‍රකටය.
දෙවැනි සූත්‍රයයි.
16. 2. 3-10.
තෙවැනි සූත්‍රයේ සිට “සුවණ්ණ නික්ඛස්ස” යනු එක්තරා රනින් නිමකරන ලද කාසි වර්ගයකි. “සිංගී නික්ඛස්ස” යනු සිඟුරන් කාසියකි. “පඨවියා” යනු සක්වල ඇතුලත වූ මහපොළවේය. “ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු” යනු කිසියම් ආහාරයක් හේතුකරගෙනය. යටත් පිරිසෙන් කුඩු සහල් මිටක් හෝ හේතුවෙන්. “ජීවිතහෙතු” යනු කැලයේ දී සොරු විසින් අල්ලාගෙන දිවි තොර කරන කල්හිය. ඒ හේතුවෙන්වත් “ජනපද කල්‍යාණියා” යනු ජනපදයේ උතුම් ස්ත්‍රියයි.
දෙවැනි වර්ගය නිමියේය.
3. මාතු වර්ගය
1. මාතුගාම සූත්‍ර වර්ණනාව
තෙවැනි වර්ගයේ පළමු සූත්‍රය - “නතස්ස භික්ඛවෙ මාතුගාමො” යනු එහි රහසිගත වූ, හුදකලාව හුන් තැනැත්තාටය. යමකුගේ සිත ලාභසත්කාර, කීර්ති ප්‍රශංසාදියෙහි නියැලීමෙන් විනාශවීමට යන්නේ ද එවැනි වූ බරපතල විනාශයක්, ස්ත්‍රියක් ඔහුගේ සිත ගැනීමෙන්, එම ධර්මයෙහි යෙදීමෙන් සිදු නොකරයි.
පළමු සූත්‍රය යි.
2. ජනපද කල්‍යාණී සූත්‍ර වර්ණනාව
දෙවැනි සූත්‍රයේ අර්ථ ඉතා ප්‍රකටය.
දෙවැනි සූත්‍රයයි.
3. එකපුත්ත සූත්‍ර වර්ණනාව
තෙවැනි සූත්‍රයේ - “සද්ධා” යනු සෝතාපන්න වූ. ඉතිරි පදයන්ගේ අර්ථ ඉතා ප්‍රකටය.
තෙවැනි සූත්‍රය යි.
4-6. එකධීතු ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
සතරවන, පස්වන හා සයවන සූත්‍රවල ද අර්ථ එසේම ඉතා ප්‍රකටය.
7. තතිය සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍ර වර්ණනාව
සත්වන සූත්‍රයේ - “සමුදයං” යනාදියේ පූර්ව කර්මයත් සමගම, සිටුපුතෙක් බඳු ආත්මභාවයේ කීර්ති ප්‍රශංසා, සුන්දරත්වය, යහපත් කථික හැකියාව, ස්ථිර ගුණ පැතිරවීම්, පිරිවර සම්පත් මේ ආදී ලාභ සත්කාරයගේ හටගැනීමයි. සමුදය ප්‍රත්‍ය වශයෙන් නොදනිති. නිරෝධය ද ප්‍රතිපදාව ද නිරෝධ සත්‍යය හා මාර්ග සත්‍යය ලෙසම දතයුතුයි.
සත්වන සූත්‍රය යි.
8. ඡවි සූත්‍ර වර්ණනාව
අටවන සූත්‍රයේ - යම්හෙයකින් ලාභසත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා නිසා නරකාදියෙහි උපදින්නෝ මුලුමහත් අත්බවම නසාගනිති. මෙලොවදීද මරණයට හෝ මරණ සමාන දුකට පත්වෙති. එනිසා “ජීවිතං ඡින්‍දති” යනාදිය කියන ලදී.