ධාතුවිභඞ්ග සුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති ධාතුවිභඞ්ගසුත්තං. තත්ථ චාරිකන්ති තුරිතගමනචාරිකං. සචෙ තෙ භග්ගව අගරූති සචෙ තුය්හං භාරියං අඵාසුකං කිඤ්චි නත්ථි. සචෙ සො අනුජානාතීති භග්ගවස්ස කිර එතදහොසි – “පබ්බජිතා නාම නානාඅජ්ඣාසයා, එකො ගණාභිරතො හොති, එකො එකාභිරතො. සචෙ සො එකාභිරතො භවිස්සති, ‘ආවුසො, මා පාවිසි, මයා සාලා ලද්ධා’ති වක්ඛති. සචෙ අයං එකාභිරතො භවිස්සති, ‘ආවුසො, නික්ඛම, මයා සාලා ලද්ධා’ති වක්ඛති. එවං සන්තෙ අහං උභින්නං විවාදකාරෙතා නාම භවිස්සාමි, දින්නං නාම දින්නමෙව වට්ටති, කතං කතමෙවා”ති. තස්මා එවමාහ.
කුලපුත්තොති ජාතිකුලපුත්තොපි ආචාරකුලපුත්තොපි. වාසූපගතොති වාසං උපගතො. කුතො ආගන්ත්වාති? තක්කසීලනගරතො.
තත්රායං අනුපුබ්බිකථා – මජ්ඣිමප්පදෙසෙ කිර රාජගහනගරෙ බිම්බිසාරෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ පච්චන්තෙ තක්කසීලනගරෙ පුක්කුසාති රාජා රජ්ජං කාරෙසි. අථ තක්කසීලතො භණ්ඩං ගහෙත්වා වාණිජා රාජගහං ආගතා පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා රාජානං අද්දසංසු. රාජා තෙ වන්දිත්වා ඨිතෙ “කත්ථවාසිනො තුම්හෙ”ති පුච්ඡි. තක්කසීලවාසිනො දෙවාති. අථ නෙ රාජා ජනපදස්ස ඛෙමසුභික්ඛතාදීනි නගරස්ස ච පවත්තිං පුච්ඡිත්වා “කො නාම තුම්හාකං රාජා”ති පුච්ඡි. පුක්කුසාති නාම දෙවාති. ධම්මිකොති? ආම දෙව ධම්මිකො. චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ජනං සඞ්ගණ්හාති, ලොකස්ස මාතාපිතිට්ඨානෙ ඨිතො, අඞ්ගෙ නිපන්නදාරකං විය ජනං තොසෙතීති. කතරස්මිං වයෙ වත්තතීති? අථස්ස වයං ආචික්ඛිංසු. වයෙසුපි බිම්බිසාරෙන සමවයො ජාතො. අථ තෙ රාජා ආහ – “තාතා තුම්හාකං රාජා ධම්මිකො, වයෙන ච මෙ සමානො, සක්කුණෙය්යාථ තුම්හාකං රාජානං මම මිත්තං කාතු”න්ති. සක්කොම දෙවාති. රාජා තෙසං සුඞ්කං විස්සජ්ජෙත්වා ගෙහඤ්ච දාපෙත්වා – “ගච්ඡථ භණ්ඩං වික්කිණිත්වා ගමනකාලෙ මං දිස්වා ගච්ඡෙය්යාථා”ති ආහ. තෙ තථා කත්වා ගමනකාලෙ රාජානං අද්දසංසු. “ගච්ඡථ තුම්හාකං රාජානං මම වචනෙන පුනප්පුනං ආරොග්යං පුච්ඡිත්වා ‘රාජා තුම්හෙහි සද්ධිං මිත්තභාවං ඉච්ඡතී’ති වදථා”ති ආහ.
තෙ සාධූති පටිස්සුණිත්වා ගන්ත්වා භණ්ඩං පටිසාමෙත්වා භුත්තපාතරාසා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිංසු. රාජා “කහං භණෙ තුම්හෙ එත්තකෙ ඉමෙ දිවසෙ න දිස්සථා”ති පුච්ඡි. තෙ සබ්බං පවත්තිං ආරොචෙසුං. රාජා – “සාධු, තාතා, තුම්හෙ නිස්සාය මයා මජ්ඣිමප්පදෙසෙ රාජා මිත්තො ලද්ධො”ති අත්තමනො අහොසි. අපරභාගෙ රාජගහවාසිනොපි වාණිජා තක්කසීලං අගමංසු. තෙ පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා ආගතෙ පුක්කුසාති රාජා “කුතො ආගතත්ථා”ති පුච්ඡිත්වා “රාජගහතො”ති සුත්වා “මය්හං සහායස්ස නගරතො ආගතා තුම්හෙ”ති. ආම දෙවාති. ආරොග්යං මෙ සහායස්සාති ආරොග්යං පුච්ඡිත්වා “අජ්ජ පට්ඨාය යෙ මය්හං සහායස්ස නගරතො ජඞ්ඝසත්ථෙන වා සකටසත්ථෙන වා වාණිජා ආගච්ඡන්ති, සබ්බෙසං මම විසයං පවිට්ඨකාලතො පට්ඨාය වසනගෙහානි, රාජකොට්ඨාගාරතො නිවාපඤ්ච දෙන්තු, සුඞ්කං විස්සජ්ජෙන්තු, කිඤ්චි උපද්දවං මා කරොන්තූ”ති භෙරිං චරාපෙසි. බිම්බිසාරොපි අත්තනො නගරෙ තථෙව භෙරිං චරාපෙසි.