එවං මෙ සුතන්ති මහාචත්තාරීසකසුත්තං. තත්ථ අරියන්ති නිද්දොසං ලොකුත්තරං, නිද්දොසඤ්හි “අරිය”න්ති වුච්චති. සම්මාසමාධින්ති මග්ගසමාධිං. සඋපනිසන්ති සපච්චයං. සපරික්ඛාරන්ති සපරිවාරං.

පරික්ඛතාති පරිවාරිතා. සම්මාදිට්ඨි පුබ්බඞ්ගමා හොතීති ද්විධා සම්මාදිට්ඨි පුබ්බඞ්ගමා හොති පුරෙචාරිකා විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි ච මග්ගසම්මාදිට්ඨි ච. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි තෙභූමකසඞ්ඛාරෙ අනිච්චාදිවසෙන පරිවීමංසති; මග්ගසම්මාදිට්ඨි පන පරිවීමංසනපරියොසානෙ භූමිලද්ධං වට්ටං සමුග්ඝාටයමානා වූපසමයමානා සීතුදකඝටසහස්සං මත්ථකෙ ආසිඤ්චමානා විය උප්පජ්ජති. යථා හි ඛෙත්තං කුරුමානො කස්සකො පඨමං අරඤ්ඤෙ රුක්ඛෙ ඡින්දති, පච්ඡා අග්ගිං දෙති, සො අග්ගි පඨමං ඡින්නෙ රුක්ඛෙ අනවසෙසෙ ඣාපෙති, එවමෙව විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි පඨමං අනිච්චාදිවසෙන සඞ්ඛාරෙ වීමංසති, මග්ගසම්මාදිට්ඨි තාය වීමංසනත්ථං සඞ්ඛාරෙ පුන අප්පවත්තිවසෙන සමුග්ඝාටයමානා උප්පජ්ජති, සා දුවිධාපි ඉධ අධිප්පෙතා.

මිච්ඡාදිට්ඨීති පජානාතීති මිච්ඡාදිට්ඨිං අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ලක්ඛණපටිවෙධෙන ආරම්මණතො පජානාති, සම්මාදිට්ඨිං කිච්චතො අසම්මොහතො පජානාති. සාස්ස හොති සම්මාදිට්ඨීති සා එවං පජානනා අස්ස සම්මාදිට්ඨි නාම හොති.

ද්වායං වදාමීති ද්වයං වදාමි, දුවිධකොට්ඨාසං වදාමීති අත්ථො. පුඤ්ඤභාගියාති පුඤ්ඤකොට්ඨාසභූතා. උපධිවෙපක්කාති උපධිසඞ්ඛාතස්ස විපාකස්ස දායිකා.

පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්රියන්තිආදීසු විභජිත්වා විභජිත්වා අමතද්වාරං පඤ්ඤපෙති දස්සෙතීති පඤ්ඤා. තස්මිං අත්ථෙ ඉන්දත්තං කරොතීති පඤ්ඤින්ද්රියං. අවිජ්ජාය න කම්පතීති පඤ්ඤාබලං. බොජ්ඣඞ්ගප්පත්තා හුත්වා චතුසච්චධම්මෙ විචිනාතීති ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො. මග්ගසම්පත්තියා පසට්ඨා සොභනා දිට්ඨීති සම්මාදිට්ඨි. අරියමග්ගස්ස අඞ්ගන්ති මග්ගඞ්ගං. සොති සො භික්ඛු. පහානායාති පජහනත්ථාය. උපසම්පදායාති පටිලාභත්ථාය. සම්මාවායාමොති නිය්යානිකො කුසලවායාමො. සතොති සතියා සමන්නාගතො හුත්වා. අනුපරිධාවන්ති අනුපරිවත්තන්තීති සහජාතා ච පුරෙජාතා ච හුත්වා පරිවාරෙන්ති. එත්ථ හි සම්මාවායාමො ච සම්මාසති ච ලොකුත්තරසම්මාදිට්ඨිං සහජාතා පරිවාරෙන්ති රාජානං විය එකරථෙ ඨිතා අසිග්ගාහඡත්තග්ගාහා. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි පන පුරෙජාතා හුත්වා පරිවාරෙති රථස්ස පුරතො පත්තිකාදයො විය. දුතියපබ්බතො පට්ඨාය පන සම්මාසඞ්කප්පාදීනං තයොපි සහජාතපරිවාරාව හොන්තීති වෙදිතබ්බා.

මිච්ඡාසඞ්කප්පොති පජානාතීති මිච්ඡාසඞ්කප්පං අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ලක්ඛණපටිවෙධෙන ආරම්මණතො පජානාති සම්මාසඞ්කප්පං කිච්චතො අසම්මොහතො පජානාති. ඉතො අපරෙසු සම්මාවාචාදීසුපි එවමෙව යොජනා වෙදිතබ්බා. කාමසඞ්කප්පාදයො ද්වෙධාවිතක්කසුත්තෙ (ම· නි· 1.206) වුත්තායෙව.

තක්කොතිආදීසු තක්කනවසෙන තක්කො. ස්වෙව ච උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා විතක්කොති වුත්තො, ස්වෙව සඞ්කප්පනවසෙන සඞ්කප්පො. එකග්ගො හුත්වා ආරම්මණෙ අප්පෙතීති අප්පනා. උපසග්ගෙන පන පදං වඩ්ඪෙත්වා බ්යප්පනාති වුත්තං. චෙතසො අභිනිරොපනාති චිත්තස්ස අභිනිරොපනා. විතක්කස්මිඤ්හි සති විතක්කො ආරම්මණෙ චිත්තං අභිනිරොපෙති විතක්කෙ පන අසති අත්තනොයෙව ධම්මතාය චිත්තං ආරම්මණං අභිරුහති ජාතිසම්පන්නො අභිඤ්ඤාතපුරිසො විය රාජගෙහං. අනභිඤ්ඤාතස්ස හි පටිහාරෙන වා දොවාරිකෙන වා අත්ථො හොති, අභිඤ්ඤාතං ජාතිසම්පන්නං සබ්බෙ රාජරාජමහාමත්තා ජානන්තීති අත්තනොව ධම්මතාය නික්ඛමති චෙව පවිසති ච, එවංසම්පදමිදං වෙදිතබ්බං. වාචං සඞ්ඛරොතීති වචීසඞ්ඛාරො. එත්ථ ච ලොකියවිතක්කො වාචං සඞ්ඛරොති, න ලොකුත්තරො. කිඤ්චාපි න සඞ්ඛරොති, වචීසඞ්ඛාරොත්වෙව ච පනස්ස නාමං හොති. සම්මාසඞ්කප්පං අනුපරිධාවන්තීති ලොකුත්තරසම්මාසඞ්කප්පං පරිවාරෙන්ති. එත්ථ ච තයොපි නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පාදයො පුබ්බභාගෙ නානාචිත්තෙසු ලබ්භන්ති, මග්ගක්ඛණෙ පන තිණ්ණම්පි කාමසඞ්කප්පාදීනඤ්ච පදච්ඡෙදං සමුග්ඝාතං කරොන්තො මග්ගඞ්ගං පූරයමානො එකොව සම්මාසඞ්කප්පො උප්පජ්ජිත්වා නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පාදිවසෙන තීණි නාමානි ලභති. පරතො සම්මාවාචාදීසුපි එසෙව නයො.