සප්පුරිස සුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති සප්පුරිසධම්මසුත්තං. තත්ථ සප්පුරිසධම්මන්ති සප්පුරිසානං ධම්මං. අසප්පුරිසධම්මන්ති පාපපුරිසානං ධම්මං. එවං මාතිකං ඨපෙත්වාපි පුන යථා නාම මග්ගකුසලො පුරිසො වාමං මුඤ්චිත්වා දක්ඛිණං ගණ්හාති. පඨමං මුඤ්චිතබ්බං කථෙති, එවං පහාතබ්බං ධම්මං පඨමං දෙසෙන්තො කතමො ච, භික්ඛවෙ, අසප්පුරිසධම්මොතිආදිමාහ. තත්ථ උච්චාකුලාති ඛත්තියකුලා වා බ්රාහ්මණකුලා වා. එතදෙව හි කුලද්වයං “උච්චාකුල”න්ති වුච්චති. සො තත්ථ පුජ්ජොති සො භික්ඛු තෙසු භික්ඛූසු පූජාරහො. අන්තරං කරිත්වාති අබ්භන්තරං කත්වා.
මහාකුලාති ඛත්තියකුලා වා බ්රාහ්මණකුලා වා වෙස්සකුලා වා. ඉදමෙව හි කුලත්තයං “මහාකුල”න්ති වුච්චති. මහාභොගකුලාති මහන්තෙහි භොගෙහි සමන්නාගතා කුලා. උළාරභොගකුලාති උළාරෙහි පණීතෙහි භොගෙහි සම්පන්නකුලා. ඉමස්මිං පදද්වයෙ චත්තාරිපි කුලානි ලබ්භන්ති. යත්ථ කත්ථචි කුලෙ ජාතො හි පුඤ්ඤබලෙහි මහාභොගොපි උළාරභොගොපි හොතියෙව.
යසස්සීති පරිවාරසම්පන්නො. අප්පඤ්ඤාතාති රත්තිං ඛිත්තසරා විය සඞ්ඝමජ්ඣාදීසු න පඤ්ඤායන්ති. අප්පෙසක්ඛාති අප්පපරිවාරා.
ආරඤ්ඤිකොති සමාදින්නආරඤ්ඤිකධුතඞ්ගො. සෙසධුතඞ්ගෙසුපි එසෙව නයො. ඉමස්මිඤ්ච සුත්තෙ පාළියං නවෙව ධුතඞ්ගානි ආගතානි, විත්ථාරෙන පනෙතානි තෙරස හොන්ති. තෙසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගෙ ධුතඞ්ගනිද්දෙසෙ වුත්තමෙව.
අතම්මයතාති තම්මයතා වුච්චති තණ්හා, නිත්තණ්හාති අත්ථො. අතම්මයතඤ්ඤෙව අන්තරං කරිත්වාති නිත්තණ්හතංයෙව කාරණං කත්වා අබ්භන්තරං වා කත්වා, චිත්තෙ උප්පාදෙත්වාති අත්ථො.
නිරොධවාරෙ යස්මා අනාගාමිඛීණාසවාව තං සමාපත්තිං සමාපජ්ජන්ති, පුථුජ්ජනස්ස සා නත්ථි, තස්මා අසප්පුරිසවාරො පරිහීනො. න කඤ්චි මඤ්ඤතීති කඤ්චි පුග්ගලං තීහි මඤ්ඤනාහි න මඤ්ඤති. න කුහිඤ්චි මඤ්ඤතීති කිස්මිඤ්චි ඔකාසෙ න මඤ්ඤති. න කෙනචි මඤ්ඤතීති කෙනචි වත්ථුනාපි තං පුග්ගලං න මඤ්ඤති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.
පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය
සප්පුරිසධම්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බ සුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බසුත්තං. තත්ථ තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කායසමාචාරන්ති අඤ්ඤං සෙවිතබ්බං කායසමාචාරං, අඤ්ඤං අසෙවිතබ්බං වදාමි, සෙවිතබ්බමෙව කෙනචි පරියායෙන අසෙවිතබ්බන්ති, අසෙවිතබ්බං වා සෙවිතබ්බන්ති ච න වදාමීති අත්ථො. වචීසමාචාරාදීසු එසෙව නයො. ඉති භගවා සත්තහි පදෙහි මාතිකං ඨපෙත්වා විත්ථාරතො අවිභජිත්වාව දෙසනං නිට්ඨාපෙසි. කස්මා? සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ඔකාසකරණත්ථං.
මනොසමාචාරෙ මිච්ඡාදිට්ඨිසම්මාදිට්ඨියො දිට්ඨිපටිලාභවසෙන විසුං අඞ්ගං හුත්වා ඨිතාති න ගහිතා.
චිත්තුප්පාදෙ අකම්මපථප්පත්තා අභිජ්ඣාදයො වෙදිතබ්බා.
සඤ්ඤාපටිලාභවාරෙ අභිජ්ඣාසහගතාය සඤ්ඤායාතිආදීනි කාමසඤ්ඤාදීනං දස්සනත්ථං වුත්තානි.
සබ්යාබජ්ඣන්ති සදුක්ඛං. අපරිනිට්ඨිතභාවායාති භවානං අපරිනිට්ඨිතභාවාය. එත්ථ ච සබ්යාබජ්ඣත්තභාවා නාම චත්තාරො හොන්ති. පුථුජ්ජනොපි හි යො තෙනත්තභාවෙන භවං පරිනිට්ඨාපෙතුං න සක්කොති, තස්ස පටිසන්ධිතො පට්ඨාය අකුසලා ධම්මා වඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා ච පරිහායන්ති, සදුක්ඛමෙව අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති නාම. තථා සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිනො. පුථුජ්ජනාදයො තාව හොන්තු, අනාගාමී කථං සබ්යාබජ්ඣං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති, කථඤ්චස්ස අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තීති. අනාගාමීපි හි සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තො උය්යානවිමානකප්පරුක්ඛෙ ඔලොකෙත්වා “අහො සුඛං අහො සුඛ”න්ති උදානං උදානෙති, අනාගාමිනො භවලොභො භවතණ්හා අප්පහීනාව හොන්ති, තස්ස අප්පහීනතණ්හතාය අකුසලා වඩ්ඪන්ති නාම, කුසලා පරිහායන්ති නාම, සදුක්ඛමෙව අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති, අපරිනිට්ඨිතභවොයෙව හොතීති වෙදිතබ්බො.