එවං මෙ සුතන්ති තෙවිජ්ජවච්ඡසුත්තං. තත්ථ එකපුණ්ඩරීකෙති පුණ්ඩරීකො වුච්චති සෙතම්බරුක්ඛො, සො තස්මිං ආරාමෙ එකො පුණ්ඩරීකො අත්ථීති එකපුණ්ඩරීකො. එතදහොසීති තත්ථ පවිසිතුකාමතාය අහොසි. චිරස්සං ඛො, භන්තෙති පකතියා ආගතපුබ්බතං උපාදාය. ධම්මස්ස චානුධම්මන්ති ඉධ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං ධම්මො නාම, මහාජනස්ස බ්යාකරණං අනුධම්මො නාම. සෙසං ජීවකසුත්තෙ (ම· නි· 2.51 ආදයො) වුත්තනයමෙව. න මෙ තෙති අනනුඤ්ඤාය ඨත්වා අනුඤ්ඤම්පි පටික්ඛිපති. “සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී අපරිසෙසං ඤාණදස්සනං පටිජානාතී”ති හි ඉදං අනුජානිතබ්බං සියා, – “චරතො ච මෙ…පෙ… පච්චුපට්ඨිත”න්ති ඉදං පන නානුජානිතබ්බං. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන හි ආවජ්ජිත්වා පජානාති. තස්මා අනනුඤ්ඤාය ඨත්වා අනුඤ්ඤම්පි පටික්ඛිපන්තො එවමාහ.

ආසවානං ඛයාති එත්ථ සකිං ඛීණානං ආසවානං පුන ඛෙපෙතබ්බාභාවා යාවදෙවාති න වුත්තං. පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන චෙත්ථ භගවා අතීතජානනගුණං දස්සෙති, දිබ්බචක්ඛුඤාණෙන පච්චුප්පන්නජානනගුණං, ආසවක්ඛයඤාණෙන ලොකුත්තරගුණන්ති. ඉති ඉමාහි තීහි විජ්ජාහි සකලබුද්ධගුණෙ සංඛිපිත්වා කථෙසි.

ගිහිසංයොජනන්ති ගිහිබන්ධනං ගිහිපරික්ඛාරෙසු නිකන්තිං. නත්ථි ඛො වච්ඡාති ගිහිසංයොජනං අප්පහාය දුක්ඛස්සන්තකරො නාම නත්ථි. යෙපි හි සන්තතිමහාමත්තො උග්ගසෙනො සෙට්ඨිපුත්තො වීතසොකදාරකොති ගිහිලිඞ්ගෙ ඨිතාව අරහත්තං පත්තා, තෙපි මග්ගෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිකන්තිං සුක්ඛාපෙත්වා පත්තා. තං පත්වා පන න තෙන ලිඞ්ගෙන අට්ඨංසු, ගිහිලිඞ්ගං නාමෙතං හීනං, උත්තමගුණං ධාරෙතුං න සක්කොති. තස්මා තත්ථ ඨිතො අරහත්තං පත්වා තංදිවසමෙව පබ්බජති වා පරිනිබ්බාති වා. භූමදෙවතා පන තිට්ඨන්ති. කස්මා? නිලීයනොකාසස්ස අත්ථිතාය. සෙසකාමභවෙ මනුස්සෙසු සොතාපන්නාදයො තයො තිට්ඨන්ති, කාමාවචරදෙවෙසු සොතාපන්නා සකදාගාමිනො ච, අනාගාමිඛීණාසවා පනෙත්ථ න තිට්ඨන්ති. කස්මා? තඤ්හි ඨානං ලළිතජනස්ස ආවාසො, නත්ථි තත්ථ තෙසං පවිවෙකාරහං පටිච්ඡන්නට්ඨානඤ්ච. ඉති තත්ථ ඛීණාසවො පරිනිබ්බාති, අනාගාමී චවිත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තති. කාමාවචරදෙවතො උපරි පන චත්තාරොපි අරියා තිට්ඨන්ති.

සොපාසි කම්මවාදීති සොපි කම්මවාදී අහොසි, කිරියම්පි න පටිබාහිත්ථ. තඤ්හි එකනවුතිකප්පමත්ථකෙ අත්තානංයෙව ගහෙත්වා කථෙති. තදා කිර මහාසත්තො පාසණ්ඩපරිග්ගණ්හනත්ථං පබ්බජිතො තස්සපි පාසණ්ඩස්ස නිප්ඵලභාවං ජානිත්වා වීරියං න හාපෙසි, කිරියවාදී හුත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තති. තස්මා එවමාහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

එවං මෙ සුතන්ති අග්ගිවච්ඡසුත්තං. තත්ථ න ඛො අහන්ති පඨමවාරෙ නාහං සස්සතදිට්ඨිකොති වදති, දුතියෙ නාහං උච්ඡෙදදිට්ඨිකොති. එවං අන්තානන්තිකාදිවසෙන සබ්බවාරෙසු පටික්ඛෙපො වෙදිතබ්බො. හොති ච න ච හොතීති අයං පනෙත්ථ එකච්චසස්සතවාදො. නෙව හොති න න හොතීති අයං අමරාවික්ඛෙපොති වෙදිතබ්බො.

සදුක්ඛන්ති කිලෙසදුක්ඛෙන චෙව විපාකදුක්ඛෙන ච සදුක්ඛං. සවිඝාතන්ති තෙසංයෙව ද්වින්නං වසෙන සඋපඝාතකං. සඋපායාසන්ති තෙසංයෙව වසෙන සඋපායාසං. සපරිළාහන්ති තෙසංයෙව වසෙන සපරිළාහං.

කිඤ්චි දිට්ඨිගතන්ති කාචි එකා දිට්ඨිපි රුච්චිත්වා ඛමාපෙත්වා ගහිතා අත්ථීති පුච්ඡති. අපනීතන්ති නීහටං අපවිද්ධං. දිට්ඨන්ති පඤ්ඤාය දිට්ඨං. තස්මාති යස්මා පඤ්චන්නං ඛන්ධානං උදයවයං අද්දස, තස්මා. සබ්බමඤ්ඤිතානන්ති සබ්බෙසං තිණ්ණම්පි තණ්හාදිට්ඨිමානමඤ්ඤිතානං. මථිතානන්ති තෙසංයෙව වෙවචනං. ඉදානි තානි විභජිත්වා දස්සෙන්තො සබ්බඅහංකාර-මමංකාර-මානානුසයානන්ති ආහ. එත්ථ හි අහංකාරො දිට්ඨි, මමංකාරො තණ්හා, මානානුසයො මානො. අනුපාදා විමුත්තොති චතූහි උපාදානෙහි කඤ්චි ධම්මං අනුපාදියිත්වා විමුත්තො.

න උපෙතීති න යුජ්ජති. එත්ථ ච “න උපපජ්ජතී”ති ඉදං අනුජානිතබ්බං සියා. යස්මා පන එවං වුත්තෙ සො පරිබ්බාජකො උච්ඡෙදං ගණ්හෙය්ය, උපපජ්ජතීති පන සස්සතමෙව, උපපජ්ජති ච න ච උපපජ්ජතීති එකච්චසස්සතං, නෙව උපපජ්ජති න න උපපජ්ජතීති අමරාවික්ඛෙපං, තස්මා භගවා – “අයං අප්පතිට්ඨො අනාලම්බො හොතු, සුඛපවෙසනට්ඨානං මා ලභතූ”ති අනනුඤ්ඤාය ඨත්වා අනුඤ්ඤම්පි පටික්ඛිපි. අලන්ති සමත්ථං පරියත්තං. ධම්මොති පච්චයාකාරධම්මො. අඤ්ඤත්රයොගෙනාති අඤ්ඤත්ථ පයොගෙන. අඤ්ඤත්රාචරියකෙනාති පච්චයාකාරං අජානන්තානං අඤ්ඤෙසං ආචරියානං සන්තිකෙ වසන්තෙන.

තෙන හි වච්ඡාති යස්මා ත්වං සම්මොහමාපාදින්ති වදසි, තස්මා තංයෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. අනාහාරො නිබ්බුතොති අප්පච්චයො නිබ්බුතො.

යෙන රූපෙනාති යෙන රූපෙන සත්තසඞ්ඛාතං තථාගතං රූපීති පඤ්ඤාපෙය්ය. ගම්භීරොති ගුණගම්භීරො. අප්පමෙය්යොති පමාණං ගණ්හිතුං න සක්කුණෙය්යො. දුප්පරියොගාළ්හොති දුඔගාහො දුජ්ජානො. සෙය්යථාපි මහාසමුද්දොති යථා මහාසමුද්දො ගම්භීරො අප්පමෙය්යො දුජ්ජානො, එවමෙව ඛීණාසවොපි. තං ආරබ්භ උපපජ්ජතීතිආදි සබ්බං න යුජ්ජති. කථං? යථා පරිනිබ්බුතං අග්ගිං ආරබ්භ පුරත්ථිමං දිසං ගතොතිආදි සබ්බං න යුජ්ජති, එවං.

අනිච්චතාති අනිච්චතාය. සාරෙ පතිට්ඨිතන්ති ලොකුත්තරධම්මසාරෙ පතිට්ඨිතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.