10. භික්ඛාදායිකා විමානවණ්ණනා
අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනාති භික්ඛාදායිකාවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. තෙන ච සමයෙන උත්තරමධුරායං අඤ්ඤතරා ඉත්ථී ඛීණායුකා හොති අපායෙ උප්පජ්ජනාරහා. භගවා පච්චූසවෙලායං මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං වොලොකෙන්තො තං ඉත්ථිං අපායෙ උප්පජ්ජනාරහං දිස්වා මහාකරුණාය සඤ්චොදිතමානසො තං සුගතියං පතිට්ඨාපෙතුකාමො එකො අදුතියො මධුරං අගමාසි. ගන්ත්වා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය බහිනගරං පිණ්ඩාය පාවිසි. තෙන සමයෙන සා ඉත්ථී ගෙහෙ ආහාරං සම්පාදෙත්වා එකමන්තෙ පටිසාමෙත්වා ඝටං ගහෙත්වා උදකතිත්ථං ගන්ත්වා න්හායිත්වා ඝටෙන උදකං ගහෙත්වා අත්තනො ගෙහං ගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ භගවන්තං පස්සිත්වා “අපි, භන්තෙ, පිණ්ඩො ලද්ධො”ති වත්වා “ලභිස්සාමී”ති ච භගවතා වුත්තෙ අලද්ධභාවං ඤත්වා ඝටං ඨපෙත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා “අහං, භන්තෙ, පිණ්ඩපාතං දස්සාමි, අධිවාසෙථා”ති ආහ. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. සා භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා පඨමතරං ගන්ත්වා සිත්තසම්මට්ඨෙ පදෙසෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා භගවතො පවෙසනං උදික්ඛමානා අට්ඨාසි. භගවා ගෙහං පවිසිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ සා භගවන්තං භොජෙසි. භගවා කතභත්තකිච්චො ඔනීතපත්තපාණී තස්සා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සා අනුමොදනං සුත්වා අනප්පකං පීතිසොමනස්සං පටිසංවෙදෙන්තී යාව චක්ඛුපථසමතික්කමා බුද්ධාරම්මණං පීතිං අවිජහන්තී නමස්සමානා අට්ඨාසි. සා කතිපයදිවසාතික්කමෙනෙව කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති, අච්ඡරාසහස්සඤ්චස්සා පරිවාරො අහොසි. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො –
“අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන…පෙ… ඔසධී විය තාරකා.
“කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…
වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී”ති. – ගාථාහි පුච්ඡි;
“සා දෙවතා අත්තමනා…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං”.
“අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, පුරිමාය ජාතියා මනුස්සලොකෙ.
“අද්දසං විරජං බුද්ධං, විප්පසන්නමනාවිලං;
තස්ස අදාසහං භික්ඛං, පසන්නා සෙහි පාණිභි.
තස්ස අදාසහං භික්ඛං, පසන්නා සෙහි පාණිභි.
“තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…
වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී”ති. –
දෙවතා බ්යාකාසි. සෙසං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව.
පඨමභික්ඛාදායිකාවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
11. දුතියභික්ඛාදායිකා විමානවණ්ණනා
අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනාති දුතියභික්ඛාදායිකාවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති . තත්ථ අඤ්ඤතරා ඉත්ථී සද්ධා පසන්නා අඤ්ඤතරං ඛීණාසවත්ථෙරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා අත්තනො ගෙහං පවෙසෙත්වා භොජනං අදාසි. සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති. සෙසං අනන්තරවිමානසදිසමෙව.
“අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන…පෙ… සබ්බදිසා පභාසතී”ති.
“සා දෙවතා අත්තමනා…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං”.
“අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා…පෙ…
වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී”ති.
දුතියභික්ඛාදායිකාවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
ඉති පරමත්ථදීපනියා ඛුද්දක-අට්ඨකථාය විමානවත්ථුස්මිං
එකාදසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස දුතියස්ස චිත්තලතාවග්ගස්ස අත්ථවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
එකාදසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස දුතියස්ස චිත්තලතාවග්ගස්ස අත්ථවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
3. පාරිච්ඡත්තකවග්ගො
1. උළාර විමානවණ්ණනා
පාරිච්ඡත්තකවග්ගෙ උළාරො තෙ යසො වණ්ණොති උළාරවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන සමයෙන රාජගහෙ ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස උපට්ඨාකකුලෙ එකා දාරිකා දානජ්ඣාසයා දානසංවිභාගරතා අහොසි. සා යං තස්මිං ගෙහෙ පුරෙභත්තං ඛාදනීයභොජනීයං උප්පජ්ජති, තත්ථ අත්තනා ලද්ධපටිවීසතො උපඩ්ඪං දෙති, උපඩ්ඪං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, අදත්වා පන න භුඤ්ජති, දක්ඛිණෙය්යෙ අපස්සන්තීපි ඨපෙත්වා දිට්ඨකාලෙ දෙති, යාචකානම්පි දෙතියෙව. අථස්සා මාතා “මම ධීතා දානජ්ඣාසයා දානසංවිභාගරතා”ති හට්ඨතුට්ඨා තස්සා දිගුණං භාගං දෙති. දෙන්තී ච එකස්මිං භාගෙ තාය සංවිභාගෙ කතෙ පුන අපරං දෙති, සා තතොපි සංවිභාගං කරොතියෙව.
එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ තං වයප්පත්තං මාතාපිතරො තස්මිංයෙව නගරෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ කුමාරස්ස අදංසු. තං පන කුලං මිච්ඡාදිට්ඨිකං හොති අස්සද්ධං අප්පසන්නං . අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො රාජගහෙ සපදානං පිණ්ඩාය චරමානො තස්සා දාරිකාය සසුරස්ස ගෙහද්වාරෙ අට්ඨාසි. තං දිස්වා සා දාරිකා පසන්නචිත්තා “පවිසථ භන්තෙ”ති පවෙසෙත්වා වන්දිත්වා සස්සුයා ඨපිතං පූවං තං අපස්සන්තී “තස්සා කථෙත්වා අනුමොදාපෙස්සාමී”ති විස්සාසෙන ගහෙත්වා ථෙරස්ස අදාසි, ථෙරො අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. දාරිකා “තුම්හෙහි ඨපිතං පූවං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස අදාසි”න්ති සස්සුයා කථෙසි. සා තං සුත්වා “කින්නාමිදං පාගබ්භියං, අයං මම සන්තකං අනාපුච්ඡිත්වාව සමණස්ස අදාසී”ති තං කටතටායමානා කොධාභිභූතා යුත්තායුත්තං අචින්තෙන්තී පුරතො ඨිතං මුසලඛණ්ඩං ගහෙත්වා අංසකූටෙ පහරි. සා සුඛුමාලතාය පරික්ඛීණායුකතාය ච තෙනෙව පහාරෙන බලවදුක්ඛාභිභූතා හුත්වා කතිපාහෙනෙව කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්ති. තස්සා සතිපි අඤ්ඤස්මිං සුචරිතකම්මෙ ථෙරස්ස කතදානමෙව සාතිසයං හුත්වා උපට්ඨාසි. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව ගන්ත්වා –