2. චිත්තලතාවග්ගො
1. දාසීවිමානවණ්ණනා
දුතියවග්ගෙ අපි සක්කොව දෙවින්දොති දාසිවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති ජෙතවනෙ විහරන්තෙ සාවත්ථිවාසී අඤ්ඤතරො උපාසකො සම්බහුලෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං සායන්හසමයං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පරිසාය වුට්ඨිතාය භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා “ඉතො පට්ඨාය අහං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස චත්තාරි නිච්චභත්තානි දස්සාමී”ති ආහ. අථ නං භගවා තදනුච්ඡවිකං ධම්මකථං කථෙත්වා විස්සජ්ජෙසි. සො “මයා, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස චත්තාරි නිච්චභත්තානි පඤ්ඤත්තානි. ස්වෙ පට්ඨාය අය්යා මම ගෙහං ආගච්ඡන්තූ”ති භත්තුද්දෙසකස්ස ආරොචෙත්වා අත්තනො ගෙහං ගන්ත්වා දාසියා තමත්ථං ආචික්ඛිත්වා “තත්ථ තයා නිච්චකාලං අප්පමත්තාය භවිතබ්බ”න්ති ආහ. සා “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡි. පකතියාව සා සද්ධාසම්පන්නා පුඤ්ඤකාමා සීලවතී, තස්මා දිවසෙ දිවසෙ කාලස්සෙව උට්ඨාය පණීතං අන්නපානං පටියාදෙත්වා භික්ඛූනං නිසීදනට්ඨානං සුසම්මට්ඨං සුපරිභණ්ඩකං කත්වා ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා භික්ඛූ උපගතෙ තත්ථ නිසීදාපෙත්වා වන්දිත්වා ගන්ධපුප්ඵධූපදීපෙහි පූජෙත්වා සක්කච්චං පරිවිසති.
අථෙකදිවසං භික්ඛූ කතභත්තකිච්චෙ උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එවමාහ “කථං නු ඛො, භන්තෙ, ඉතො ජාතිආදිදුක්ඛතො පරිමුත්ති හොතී”ති. භික්ඛූ තස්සා සරණානි ච පඤ්ච සීලානි ච දත්වා කායසභාවං පකාසෙත්වා පටිකූලමනසිකාරෙ නියොජෙසුං, අපරෙ අනිච්චතාපටිසංයුත්තං ධම්මකථං කථෙසුං. සා සොළස වස්සානි සීලං රක්ඛන්තී අන්තරන්තරා යොනිසො මනසිකරොන්තී එකදිවසං ධම්මස්සවනසප්පායං ලභිත්වා ඤාණස්ස ච පරිපක්කත්තා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිඵලං සච්ඡාකාසි. සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො වල්ලභා පරිචාරිකා හුත්වා නිබ්බත්ති. සා සට්ඨිතූරියසහස්සෙහි පරිචරියමානා අච්ඡරාසතසහස්සපරිවුතා මහන්තං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තී පමුදා මොදමානා සපරිවාරා උය්යානාදීසු විචරති. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව දිස්වා –
“අපි සක්කොව දෙවින්දො, රම්මෙ චිත්තලතාවනෙ;
සමන්තා අනුපරියාසි, නාරීගණපුරක්ඛතා;
ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.
“කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;
උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.
“පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ,
මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;
කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා,
වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී”ති. – පුච්ඡි;
“සා දෙවතා අත්තමනා, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා;
පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං”.
“අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, දාසී අහොසිං පරපෙස්සියා කුලෙ.
“උපාසිකා චක්ඛුමතො, ගොතමස්ස යසස්සිනො;
තස්සා මෙ නික්කමො ආසි, සාසනෙ තස්ස තාදිනො.
“කාමං භිජ්ජතුයං කායො, නෙව අත්ථෙත්ථ සණ්ඨනං;
සික්ඛාපදානං පඤ්චන්නං, මග්ගො සොවත්ථිකො සිවො.
“අකණ්ටකො අගහනො, උජු සබ්භි පවෙදිතො;
නික්කමස්ස ඵලං පස්ස, යථිදං පාපුණිත්ථිකා.
“ආමන්තනිකා රඤ්ඤොම්හි, සක්කස්ස වසවත්තිනො;
සට්ඨි තූරියසහස්සානි, පටිබොධං කරොන්ති මෙ.
“ආලම්බො ගග්ගරො භීමො, සාධුවාදී ච සංසයො;
පොක්ඛරො ච සුඵස්සො ච, වීණාමොක්ඛා ච නාරියො.
“නන්දා චෙව සුනන්දා ච, සොණදින්නා සුචිම්හිතා;
අලම්බුසා මිස්සකෙසී ච, පුණ්ඩරීකාති දාරුණී.
“එණීඵස්සා සුඵස්සා ච, සුභද්දා මුදුවාදිනී;
එතා චඤ්ඤා ච සෙය්යාසෙ, අච්ඡරානං පබොධිකා.
“තා මං කාලෙනුපාගන්ත්වා, අභිභාසන්ති දෙවතා;
හන්ද නච්චාම ගායාම, හන්ද තං රමයාමසෙ.