දුතියෙ සෙඛං මඤ්ඤමානොති “සෙඛො අය”න්ති මඤ්ඤමානො. තත්රායං වචනත්ථො – සික්ඛතීති සෙඛො. කිං සික්ඛති? අධිසීලං අධිචිත්තං අධිපඤ්ඤඤ්ච. අථ වා සික්ඛනං සික්ඛා, සා එතස්ස සීලන්ති සෙඛො. සො හි අපරියොසිතසික්ඛත්තා තදධිමුත්තත්තා ච එකන්තෙන සික්ඛනසීලො, න පරිනිට්ඨිතසික්ඛො අසෙඛො විය තත්ථ පටිප්පස්සද්ධුස්සුක්කො, නාපි විස්සට්ඨසික්ඛො පචුරජනො විය තත්ථ අනධිමුත්තො. අථ වා අරියාය ජාතියා තීසු සික්ඛාසු ජාතො, තත්ථ වා භවොති සෙඛො. භිය්යොසොමත්තායාති පමාණතො උත්තරි, පමාණං අතික්කමිත්වා අධිකතරන්ති අත්ථො. ආයස්මා හි ලකුණ්ඩකභද්දියො පඨමසුත්තෙ වුත්තෙන විධිනා පඨමොවාදෙන යථානිසින්නොව ආසවක්ඛයප්පත්තො. ධම්මසෙනාපති පන තස්ස තං අරහත්තප්පත්තිං අනාවජ්ජනෙන අජානිත්වා “සෙඛොයෙවා”ති මඤ්ඤමානො අප්පං යාචිතො බහුං දදමානො උළාරපුරිසො විය භිය්යො භිය්යො අනෙකපරියායෙන ආසවක්ඛයාය ධම්මං කථෙතියෙව. ආයස්මාපි ලකුණ්ඩකභද්දියො “කතකිච්චො දානාහං, කිං ඉමිනා ඔවාදෙනා”ති අචින්තෙත්වා සද්ධම්මගාරවෙන පුබ්බෙ විය සක්කච්චං සුණාතියෙව. තං දිස්වා භගවා ගන්ධකුටියං නිසින්නොයෙව බුද්ධානුභාවෙන යථා ධම්මසෙනාපති තස්ස කිලෙසක්ඛයං ජානාති, තථා කත්වා ඉමං උදානං උදානෙසි. තෙන වුත්තං “තෙන ඛො පන සමයෙනා”තිආදි. තත්ථ යං වත්තබ්බං, තං අනන්තරසුත්තෙ වුත්තමෙව.

ගාථායං පන අච්ඡෙච්ඡි වට්ටන්ති අනවසෙසතො කිලෙසවට්ටං සමුච්ඡින්දි, ඡින්නෙ ච කිලෙසවට්ටෙ කම්මවට්ටම්පි ඡින්නමෙව. බ්යගා නිරාසන්ති ආසා වුච්චති තණ්හා, නත්ථි එත්ථ ආසාති නිරාසං, නිබ්බානං. තං නිරාසං විසෙසෙන අගා අධිගතොති බ්යගා, අග්ගමග්ගස්ස අධිගතත්තා පුන අධිගමකාරණෙන විනා අධිගතොති අත්ථො. යස්මා තණ්හා දුක්ඛසමුදයභූතා, තාය පහීනාය අප්පහීනො නාම කිලෙසො නත්ථි, තස්මාස්ස තණ්හාපහානං සවිසෙසං කත්වා දස්සෙන්තො “විසුක්ඛා සරිතා න සන්දතී”ති ආහ. තස්සත්ථො – චතුත්ථසූරියපාතුභාවෙන විය මහානදියො චතුත්ථමග්ගඤාණුප්පාදෙන අනවසෙසතො විසුක්ඛා විසොසිතා තණ්හාසරිතා නදී න සන්දති, ඉතො පට්ඨාය න පවත්තති. තණ්හා හි “සරිතා”ති වුච්චති. යථාහ – “සරිතානි සිනෙහිතානි ච, සොමනස්සානි භවන්ති ජන්තුනො”ති (ධ· ප· 341), “සරිතා විසත්තිකා”ති (ධ· ස· 1065; මහානි· 3) ච. ඡින්නං වට්ටං න වත්තතීති එවං කිලෙසවට්ටසමුච්ඡෙදෙන ඡින්නං වට්ටං අනුප්පාදධම්මතං අවිපාකධම්මතඤ්ච ආපාදනෙන උපච්ඡින්නං කම්මවට්ටං න වත්තති න පවත්තති. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති යදෙතං සබ්බසො කිලෙසවට්ටාභාවතො කම්මවට්ටස්ස අප්පවත්තනං, සො ආයතිං විපාකවට්ටස්ස එකංසෙනෙව අනුප්පාදො එව සකලස්සාපි සංසාරදුක්ඛස්ස අන්තො පරිච්ඡෙදො පරිවටුමභාවොති.

තතියෙ කාමෙසූති වත්ථුකාමෙසු. අතිවෙලන්ති වෙලං අතික්කමිත්වා. සත්තාති අයොනිසොමනසිකාරබහුලතාය විජ්ජමානම්පි ආදීනවං අනොලොකෙත්වා අස්සාදමෙව සරිත්වා සජ්ජනවසෙන සත්තා, ආසත්තා ලග්ගාති අත්ථො. රත්තාති වත්ථං විය රඞ්ගජාතෙන චිත්තස්ස විපරිණාමකරණෙන ඡන්දරාගෙන රත්තා සාරත්තා. ගිද්ධාති අභිකඞ්ඛනසභාවෙන අභිජ්ඣනෙන ගිද්ධා ගෙධං ආපන්නා. ගධිතාති රාගමුච්ඡිතා විය දුම්මොචනීයභාවෙන තත්ථ පටිබද්ධා. මුච්ඡිතාති කිලෙසවසෙන විසඤ්ඤීභූතා විය අනඤ්ඤකිච්චා මුච්ඡං මොහං ආපන්නා. අජ්ඣොපන්නාති අනඤ්ඤසාධාරණෙ විය කත්වා ගිලිත්වා පරිනිට්ඨපෙත්වා ඨිතා. සම්මත්තකජාතාති කාමෙසු පාතබ්යතං ආපජ්ජන්තා අප්පසුඛවෙදනාය සම්මත්තකා සුට්ඨු මත්තකා ජාතා. “සම්මොදකජාතා”තිපි පාඨො, ජාතසම්මොදනා උප්පන්නපහංසාති අත්ථො. සබ්බෙහිපි පදෙහි තෙසං තණ්හාධිපන්නතංයෙව වදති. එත්ථ ච පඨමං “කාමෙසූ”ති වත්වා පුනපි “කාමෙසූ”ති වචනං තෙසං සත්තානං තදධිමුත්තිදීපනත්ථං. තෙන සබ්බිරියාපථෙසු කාමගුණසමඞ්ගිනො හුත්වා තදා විහරිංසූති දස්සෙති.