නවකනිපාතෙ යදා දුක්ඛන්තිආදිකා ආයස්මතො භූතත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං පුඤ්ඤං උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සෙනොති ලද්ධනාමො විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො “උසභං පවර”න්තිආදිනා චතූහි ගාථාහි අභිත්ථවි.

සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාකෙතනගරස්ස ද්වාරගාමෙ මහාවිභවස්ස සෙට්ඨිස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස කිර සෙට්ඨිනො ජාතා ජාතා දාරකා බද්ධාඝාතෙන එකෙන යක්ඛෙන ඛාදිතා, ඉමස්ස පන පච්ඡිමභවිකත්තා භූතා ආරක්ඛං ගණ්හිංසු. යක්ඛො පන වෙස්සවණස්ස උපට්ඨානං ගතො, පුන නාගමාසි. නාමකරණදිවසෙ චස්ස “එවං කතෙ අමනුස්සා අනුකම්පන්තා පරිහරෙය්යු”න්ති භූතොති නාමං අකංසු. සො පන අත්තනො පුඤ්ඤබලෙන අනන්තරායො වඩ්ඪි, තස්ස “තයො පාසාදා අහෙසු”න්තිආදි සබ්බං යසස්ස කුලපුත්තස්ස විභවකිත්තනෙ විය වෙදිතබ්බං. සො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි සාකෙතෙ වසන්තෙ උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගතො. සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා අජකරණියා නාම නදියා තීරෙ ලෙණෙ වසන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 1.7.20-28) –

අරහත්තං පන පත්වා අපරෙන සමයෙන ඤාතීනං අනුකම්පාය සාකෙතං ගන්ත්වා කතිපාහං තෙහි උපට්ඨියමානො අඤ්ජනවනෙ වසිත්වා පුන අත්තනා වසිතට්ඨානමෙව ගන්තුකාමො ගමනාකාරං දස්සෙසි. ඤාතකා “ඉධෙව, භන්තෙ, වසථ, තුම්හෙපි න කිලමිස්සථ, මයම්පි පුඤ්ඤෙන වඩ්ඪිස්සාමා”ති ථෙරං යාචිංසු. ථෙරො අත්තනො විවෙකාභිරතිං තත්ථ ච ඵාසුවිහාරං පකාසෙන්තො –

තත්ථායං පදයොජනාමුඛෙන පඨමගාථාය අත්ථවණ්ණනා – ඛන්ධානං පරිපාකො ජරා. භෙදො මරණං. ජරාමරණසීසෙන චෙත්ථ ජරාමරණවන්තො ධම්මා ගහිතා. “තයිදං ජරාමරණං දුක්ඛ”න්ති අවිද්දසූ යථාභූතං අජානන්තා පුථුජ්ජනා යත්ථ යස්මිං උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකෙ සිතා පටිබන්ධා අල්ලීනා, තං “ඉදං දුක්ඛං, එත්තකං දුක්ඛං, න ඉතො භිය්යො”ති විපස්සනාපඤ්ඤාසහිතාය මග්ගපඤ්ඤාය පරිජානිත්වා, ඉධ ඉමස්මිං සාසනෙ සතො සම්පජානො, පණ්ඩිතො භික්ඛු, යදා යස්මිං කාලෙ ලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන ඣායති. තතො විපස්සනාරතිතො මග්ගඵලරතිතො ච පරමතරං උත්තමතරං රතිං න වින්දති නප්පටිලභති. තෙනාහ භගවා –