10. දසකනිපාතො
කාළුදායීත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
දසකනිපාතෙ අඞ්ගාරිනොතිආදිකා ආයස්මතො කාළුදායිත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පදුමුත්තරබුද්ධස්ස කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තජ්ජං අභිනීහාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි.
සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. බොධිසත්තෙන සද්ධිං එකදිවසංයෙව ජාතොති තංදිවසංයෙව නං දුකූලචුම්බටෙ නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානං නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො, රාහුලමාතා, චත්තාරො නිධී, ආරොහනියහත්ථී, අස්සකණ්ඩකො, ඡන්නො කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසංයෙව ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතත්තා උදායීත්වෙව නාමං අකංසු, ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායීති පඤ්ඤායිත්ථ. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි.
අපරභාගෙ ලොකනාථෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජා තං පවත්තිං සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං අමච්චං “පුත්තං මෙ ඉධානෙහී”ති පෙසෙසි. සො ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිසො අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙ සත්ථා “එථ, භික්ඛවො”ති හත්ථං පසාරෙති. සබ්බෙ තඞ්ඛණංයෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තං පත්තතො පට්ඨාය පන අරියා මජ්ඣත්තාව හොන්ති, තස්මා රඤ්ඤා පහිතසාසනං දසබලස්ස න කථෙසි. රාජා “නෙව ගතබලකොට්ඨකො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්යතී”ති අපරම්පි අමච්චං පුරිසසහස්සෙන පෙසෙසි . තස්මිම්පි තථා පටිපන්නෙ අපරන්ති එවං නවහි අමච්චෙහි සද්ධිං නව පුරිසසහස්සානි පෙසෙසි සබ්බෙ අරහත්තං පත්වා තුණ්හී අහෙසුං.
අථ රාජා චින්තෙසි – “එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අයං ඛො පන උදායී දසබලෙන සමවයො සහපංසුකීළිකො, මයි ච සිනෙහවා, ඉමං පෙසෙස්සාමී”ති තං පක්කොසාපෙත්වා, “තාත, ත්වං පුරිසසහස්සපරිවාරො රාජගහං ගන්ත්වා දසබලං ආනෙහී”ති වත්වා පෙසෙසි. සො පන ගච්ඡන්තො “සචාහං, දෙව, පබ්බජිතුං ලභිස්සාමි, එවාහං භගවන්තං ඉධානෙස්සාමී”ති වත්වා “යං කිඤ්චි කත්වා මම පුත්තං දස්සෙහී”ති වුත්තො රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 1.4.48-63) –
“පදුමුත්තරබුද්ධස්ස, ලොකජෙට්ඨස්ස තාදිනො;
අද්ධානං පටිපන්නස්ස, චරතො චාරිකං තදා.
අද්ධානං පටිපන්නස්ස, චරතො චාරිකං තදා.
“සුඵුල්ලං පදුමං ගය්හ, උප්පලං මල්ලිකඤ්චහං;
පරමන්නං ගහෙත්වාන, අදාසිං සත්ථුනො අහං.
පරමන්නං ගහෙත්වාන, අදාසිං සත්ථුනො අහං.
“පරිභුඤ්ජි මහාවීරො, පරමන්නං සුභොජනං;
තඤ්ච පුප්ඵං ගහෙත්වාන, ජනස්ස සම්පදස්සයි.
තඤ්ච පුප්ඵං ගහෙත්වාන, ජනස්ස සම්පදස්සයි.
“ඉට්ඨං කන්තං පියං ලොකෙ, ජලජං පුප්ඵමුත්තමං;
සුදුක්කරං කතං තෙන, යො මෙ පුප්ඵං අදාසිදං.
සුදුක්කරං කතං තෙන, යො මෙ පුප්ඵං අදාසිදං.
“යො පුප්ඵමභිරොපෙසි, පරමන්නඤ්චදාසි මෙ;
තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.
තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.
“දස අට්ඨ චක්ඛත්තුං සො, දෙවරජ්ජං කරිස්සති;
උප්පලං පදුමඤ්චාපි, මල්ලිකඤ්ච තදුත්තරි.
උප්පලං පදුමඤ්චාපි, මල්ලිකඤ්ච තදුත්තරි.
“අස්ස පුඤ්ඤවිපාකෙන, දිබ්බගන්ධසමායුතං;
ආකාසෙ ඡදනං කත්වා, ධාරයිස්සති තාවදෙ.
ආකාසෙ ඡදනං කත්වා, ධාරයිස්සති තාවදෙ.
“පඤ්චවීසතික්ඛත්තුඤ්ච , චක්කවත්තී භවිස්සති;
පථබ්යා රජ්ජං පඤ්චසතං, වසුධං ආවසිස්සති.
පථබ්යා රජ්ජං පඤ්චසතං, වසුධං ආවසිස්සති.
“කප්පසතසහස්සම්හි, ඔක්කාකකුලසම්භවො;
ගොතමො නාම ගොත්තෙන, සත්ථා ලොකෙ භවිස්සති.
ගොතමො නාම ගොත්තෙන, සත්ථා ලොකෙ භවිස්සති.
“සකකම්මාභිරද්ධො සො, සුක්කමූලෙන චොදිතො;
සක්යානං නන්දිජනනො, ඤාතිබන්ධු භවිස්සති.
සක්යානං නන්දිජනනො, ඤාතිබන්ධු භවිස්සති.
“සො පච්ඡා පබ්බජිත්වාන, සුක්කමූලෙන චොදිතො;
සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, නිබ්බායිස්සතිනාසවො.
සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, නිබ්බායිස්සතිනාසවො.
“පටිසම්භිදමනුප්පත්තං, කතකිච්චමනාසවං;
ගොතමො ලොකබන්ධු තං, එතදග්ගෙ ඨපෙස්සති.
ගොතමො ලොකබන්ධු තං, එතදග්ගෙ ඨපෙස්සති.
“පධානපහිතත්තො සො, උපසන්තො නිරූපධි;
උදායී නාම නාමෙන, හෙස්සති සත්ථු සාවකො.
උදායී නාම නාමෙන, හෙස්සති සත්ථු සාවකො.
“රාගො දොසො ච මොහො ච, මානො මක්ඛො ච ධංසිතො;
සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, විහරාමි අනාසවො.
සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, විහරාමි අනාසවො.
“තොසයිඤ්චාපි සම්බුද්ධං, ආතාපී නිපකො අහං;
පසාදිතො ච සම්බුද්ධො, එතදග්ගෙ ඨපෙසි මං.
පසාදිතො ච සම්බුද්ධො, එතදග්ගෙ ඨපෙසි මං.