හාරිතත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
යො පුබ්බෙ කරණීයානීති ආයස්මතො හාරිතත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ තස්ස චිතකපූජාය කයිරමානාය ගන්ධෙන පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා හාරිතොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො ජාතිමානං නිස්සාය අඤ්ඤෙ වසලවාදෙන සමුදාචරති. සො භික්ඛූනං සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිතොපි චිරපරිචිතත්තා වසලසමුදාචාරං න විස්සජ්ජි. අථෙකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සඤ්ජාතසංවෙගො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අත්තනො චිත්තප්පවත්තිං උපපරික්ඛන්තො මානුද්ධච්චවිග්ගහිතතං දිස්වා තං පහාය විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 2.46.63-67) –
“චිතාසු කුරුමානාසු, නානාගන්ධෙ සමාහටෙ;
පසන්නචිත්තො සුමනො, ගන්ධමුට්ඨිමපූජයිං.
පසන්නචිත්තො සුමනො, ගන්ධමුට්ඨිමපූජයිං.
“සතසහස්සිතො කප්පෙ, චිතකං යමපූජයිං;
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, චිතපූජායිදං ඵලං.
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, චිතපූජායිදං ඵලං.
“කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන”න්ති.
අරහා පන හුත්වා විමුත්තිසුඛං අනුභවන්තො “යො පුබ්බෙ කරණීයානී”තිආදිනා තීහි ගාථාහි භික්ඛූනං ඔවාදදානමුඛෙන අඤ්ඤං බ්යාකාසි. තාසං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.
හාරිතත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
විමලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
පාපමිත්තෙති ආයස්මතො විමලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං පුඤ්ඤං උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ සාධුකීළනදිවසෙසු වීතිවත්තෙසු සත්ථු සරීරං ගහෙත්වා උපාසකෙසු ඣාපනට්ඨානං ගච්ඡන්තෙසු සත්ථු ගුණෙ ආවජ්ජිත්වා පසන්නමානසො සුමනපුප්ඵෙහි පූජමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාරාණසියං බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විමලොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො සොමමිත්තත්ථෙරං නිස්සාය සාසනෙ පබ්බජිත්වා තෙනෙව උස්සාහිතො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 2.46.58-62) –
“නීහරන්තෙ සරීරම්හි, වජ්ජමානාසු භෙරිසු;
පසන්නචිත්තො සුමනො, පට්ටිපුප්ඵමපූජයිං.
පසන්නචිත්තො සුමනො, පට්ටිපුප්ඵමපූජයිං.
“සතසහස්සිතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමභිපූජයිං;
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, දෙහපූජායිදං ඵලං.
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, දෙහපූජායිදං ඵලං.
“කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන”න්ති.
අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො සහායස්ස භික්ඛුස්ස ඔවාදං දෙන්තො –
“පාපමිත්තෙ විවජ්ජෙත්වා, භජෙය්යුත්තමපුග්ගලං;
ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්ය, පත්ථෙන්තො අචලං සුඛං.
ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්ය, පත්ථෙන්තො අචලං සුඛං.
“පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;
එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;
තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්ය, කුසීතං හීනවීරියං.
එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවීපි සීදති;
තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්ය, කුසීතං හීනවීරියං.
“පවිවිත්තෙහි අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;
නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ”ති. –
නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ”ති. –
තිස්සො ගාථා අභාසි.
තත්ථ පාපමිත්තෙති අකල්යාණමිත්තෙ අසප්පුරිසෙ හීනවීරියෙ. විවජ්ජෙත්වාති තං අභජනවසෙන දූරතො වජ්ජෙත්වා. භජෙය්යුත්තමපුග්ගලන්ති සප්පුරිසං පණ්ඩිතං කල්යාණමිත්තං ඔවාදානුසාසනීගහණවසෙන සෙවෙය්ය. ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්යාති අස්ස කල්යාණමිත්තස්ස ඔවාදෙ අනුසිට්ඨියං යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජනවසෙන තිට්ඨෙය්ය. පත්ථෙන්තොති ආකඞ්ඛන්තො. අචලං සුඛන්ති නිබ්බානසුඛං ඵලසුඛඤ්ච. තම්පි හි අකුප්පභාවතො “අචල”න්ති වුච්චති. සෙසං වුත්තත්ථමෙව.