සිරිමාත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
පරෙ ච නං පසංසන්තීති ආයස්මතො සිරිමත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතභවනෙ ඨිතකාලෙ බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං පදකො වෙය්යාකරණො ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො නෙක්ඛම්මජ්ඣාසයතාය කාමෙ පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා චතුරාසීතිසහස්සපරිමාණෙන තාපසගණෙන පරිවුතො හිමවන්තප්පදෙසෙ දෙවතාභිනිම්මිතෙ අස්සමෙ ඣානාභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙත්වා වසන්තො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරතාය ලක්ඛණමන්තෙසු ආගතනියාමෙන ච බුද්ධගුණෙ අනුස්සරිත්වා අතීතෙ බුද්ධෙ උද්දිස්ස අඤ්ඤතරස්මිං නදීනිවත්තනෙ පුලිනචෙතියං කත්වා පූජාසක්කාරාභිරතො අහොසි. තං දිස්වා තාපසා, “කං උද්දිස්ස අයං පූජාසක්කාරො කරීයතී”ති පුච්ඡිංසු. සො තෙසං ලක්ඛණමන්තෙ ආහරිත්වා තත්ථ ආගතානි මහාපුරිසලක්ඛණානි විභජිත්වා තදනුසාරෙන අත්තනො බලෙ ඨත්වා බුද්ධගුණෙ කිත්තෙසි. තං සුත්වා තෙපි තාපසා පසන්නමානසා තතො පට්ඨාය සම්මාසම්බුද්ධං උද්දිස්ස ථූපපූජං කරොන්තා විහරන්ති.
තෙන ච සමයෙන පදුමුත්තරබොධිසත්තො තුසිතකායා චවිත්වා මාතුකුච්ඡිං ඔක්කන්තො හොති. චරිමභවෙ ද්වත්තිංස පුබ්බනිමිත්තානි පාතුරහෙසුං , සබ්බෙ ච අච්ඡරියබ්භූතධම්මා. තාපසො තානි අන්තෙවාසිකානං දස්සෙත්වා භිය්යොසොමත්තාය සම්මාසම්බුද්ධෙසු තෙසං පසාදං වඩ්ඪෙත්වා කාලං කත්වා බ්රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තෙහි අත්තනො සරීරස්ස පූජාය කරීයමානාය දිස්සමානරූපො ආගන්ත්වා, “අහං තුම්හාකං ආචරියො බ්රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො, තුම්හෙ අප්පමත්තා පුලිනචෙතියපූජමනුයුඤ්ජථ, භාවනාය ච යුත්තප්පයුත්තා හොථා”ති වත්වා බ්රහ්මලොකමෙව ගතො.
එවං සො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස ජාතදිවසතො පට්ඨාය තස්මිං කුලෙ සිරිසම්පත්තියා වඩ්ඪමානත්තා සිරිමාත්වෙව නාමං අකංසු. තස්ස පදසා ගමනකාලෙ කනිට්ඨභාතා නිබ්බත්ති, තස්ස “අයං සිරිං වඩ්ඪෙන්තො ජාතො”ති සිරිවඩ්ඪොති නාමං අකංසු. තෙ උභොපි ජෙතවනප්පටිග්ගහණෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධා පබ්බජිංසු. තෙසු සිරිවඩ්ඪො න තාව උත්තරිමනුස්සධම්මස්ස ලාභී අහොසි, චතුන්නං පච්චයානං ලාභී, ගහට්ඨපබ්බජිතානං සක්කතො ගරුකතො, සිරිමත්ථෙරො පන පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය තාදිසෙන කම්මච්ඡිද්දෙන අප්පලාභී අහොසි බහුජනාසම්භාවිතො, සමථවිපස්සනාසු කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 2.49.111-147) –
“පබ්බතෙ හිමවන්තම්හි, දෙවලො නාම තාපසො;
තත්ථ මෙ චඞ්කමො ආසි, අමනුස්සෙහි මාපිතො.
තත්ථ මෙ චඞ්කමො ආසි, අමනුස්සෙහි මාපිතො.
“ජටාභාරෙන භරිතො, කමණ්ඩලුධරො සදා;
උත්තමත්ථං ගවෙසන්තො, විපිනා නික්ඛමිං තදා.
උත්තමත්ථං ගවෙසන්තො, විපිනා නික්ඛමිං තදා.
“චුල්ලාසීතිසහස්සානි, සිස්සා මය්හං උපට්ඨහුං;
සකකම්මාභිපසුතා, වසන්ති විපිනෙ තදා.
සකකම්මාභිපසුතා, වසන්ති විපිනෙ තදා.
“අස්සමා අභිනික්ඛම්ම, අකං පුලිනචෙතියං;
නානාපුප්ඵං සමානෙත්වා, තං චෙතියමපූජයිං.
නානාපුප්ඵං සමානෙත්වා, තං චෙතියමපූජයිං.
“තත්ථ චිත්තං පසාදෙත්වා, අස්සමං පවිසාමහං;
සබ්බෙ සිස්සා සමාගන්ත්වා, එතමත්ථං පුච්ඡිංසු මං.
සබ්බෙ සිස්සා සමාගන්ත්වා, එතමත්ථං පුච්ඡිංසු මං.
“පුලිනෙන කතො ථූපො, යං ත්වං දෙව නමස්සසි;
මයම්පි ඤාතුමිච්ඡාම, පුට්ඨො ආචික්ඛ නො තුවං.
මයම්පි ඤාතුමිච්ඡාම, පුට්ඨො ආචික්ඛ නො තුවං.
“නිද්දිට්ඨා නු මන්තපදෙ, චක්ඛුමන්තො මහායසා;
තෙ ඛො අහං නමස්සාමි, බුද්ධසෙට්ඨෙ මහායසෙ.
තෙ ඛො අහං නමස්සාමි, බුද්ධසෙට්ඨෙ මහායසෙ.
“කීදිසා තෙ මහාවීරා, සබ්බඤ්ඤූ ලොකනායකා;
කථංවණ්ණා කථංසීලා, කීදිසා තෙ මහායසා.
කථංවණ්ණා කථංසීලා, කීදිසා තෙ මහායසා.
“බාත්තිංසලක්ඛණා බුද්ධා, චත්තාලීසදිජාපි ච;
නෙත්තා ගොපඛුමා තෙසං, ජිඤ්ජුකා ඵලසන්නිභා.
නෙත්තා ගොපඛුමා තෙසං, ජිඤ්ජුකා ඵලසන්නිභා.
“ගච්ඡමානා ච තෙ බුද්ධා, යුගමත්තඤ්ච පෙක්ඛරෙ;
න තෙසං ජාණු නදති, සන්ධිසද්දො න සුය්යති.
න තෙසං ජාණු නදති, සන්ධිසද්දො න සුය්යති.
“ගච්ඡමානා ච සුගතා, උද්ධරන්තාව ගච්ඡරෙ;
පඨමං දක්ඛිණං පාදං, බුද්ධානං එස ධම්මතා.
පඨමං දක්ඛිණං පාදං, බුද්ධානං එස ධම්මතා.
“අසම්භීතා ච තෙ බුද්ධා, මිගරාජාව කෙසරී;
නෙවුක්කංසෙන්ති අත්තානං, නො ච වම්භෙන්ති පාණිනං.
නෙවුක්කංසෙන්ති අත්තානං, නො ච වම්භෙන්ති පාණිනං.
“මානාවමානතො මුත්තා, සමා සබ්බෙසු පාණිසු;
අනත්තුක්කංසකා බුද්ධා, බුද්ධානං එස ධම්මතා.
අනත්තුක්කංසකා බුද්ධා, බුද්ධානං එස ධම්මතා.
“උප්පජ්ජන්තා ච සම්බුද්ධා, ආලොකං දස්සයන්ති තෙ;
ඡප්පකාරං පකම්පෙන්ති, කෙවලං වසුධං ඉමං.
ඡප්පකාරං පකම්පෙන්ති, කෙවලං වසුධං ඉමං.
“පස්සන්ති නිරයඤ්චෙතෙ, නිබ්බාති නිරයො තදා;
පවස්සති මහාමෙඝො, බුද්ධානං එස ධම්මතා.
පවස්සති මහාමෙඝො, බුද්ධානං එස ධම්මතා.