සුස්සූසාති ආයස්මතො මහාචුන්දත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුම්භකාරකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො කුම්භකාරකම්මෙන ජීවන්තො එකදිවසං සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො එකං මත්තිකාපත්තං ස්වාභිසඞ්ඛතං කත්වා භගවතො අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ නාලකගාමෙ රූපසාරියා බ්රාහ්මණියා පුත්තො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස කනිට්ඨභාතා හුත්වා නිබ්බත්ති, චුන්දොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො ධම්මසෙනාපතිං අනුපබ්බජිත්වා තං නිස්සාය විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 2.51.39-50) –

ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා අත්තනා පටිලද්ධසම්පත්තියා කාරණභූතං ගරූපනිස්සයං විවෙකවාසඤ්ච කිත්තෙන්තො –

තත්ථ සුස්සූසාති සොතබ්බයුත්තස්ස සබ්බසුතස්ස සොතුමිච්ඡා, ගරුසන්නිවාසොපි. දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදඤ්හි අත්ථං සොතුමිච්ඡන්තෙන කල්යාණමිත්තෙ උපසඞ්කමිත්වා වත්තකරණෙන පයිරුපාසිත්වා යදා තෙ පයිරුපාසනාය ආරාධිතචිත්තා කඤ්චි උපනිසීදිතුකාමා හොන්ති, අථ නෙ උපනිසීදිත්වා අධිගතාය සොතුමිච්ඡාය ඔහිතසොතෙන සොතබ්බං හොතීති ගරුසන්නිවාසොපි සුස්සූසාහෙතුතාය “සුස්සූසා”ති වුච්චති. සා පනායං සුස්සූසා සච්චපටිච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තං සුතං තංසමඞ්ගිනො පුග්ගලස්ස වඩ්ඪෙති බ්රූහෙතීති සුතවද්ධනී, බාහුසච්චකාරීති අත්ථො. සුතං පඤ්ඤාය වද්ධනන්ති යං තං “සුතධරො සුතසන්නිචයො”ති (ම· නි· 1.339; අ· නි· 4.22) “ඉධෙකච්චස්ස බහුකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්යං වෙය්යාකරණ”න්ති (අ· නි· 4.6) ච එවමාදිනා නයෙන වුත්තං බාහුසච්චං, තං අකුසලප්පහානකුසලාධිගමනහෙතුභූතං පඤ්ඤං වද්ධෙතීති සුතං පඤ්ඤාය වද්ධනං, වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –

“සුතාවුධො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධං අත්තානං පරිහරතී”ති (අ· නි· 7.67).

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාතීති බහුස්සුතො සුතමයඤාණෙ ඨිතො තං පටිපත්තිං පටිපජ්ජන්තො සුතානුසාරෙන අත්ථූපපරික්ඛාය ධම්මනිජ්ඣානෙන භාවනාය ච ලොකියලොකුත්තරභෙදං දිට්ඨධම්මාදිවිභාගං දුක්ඛාදිවිභාගඤ්ච අත්ථං යථාභූතං පජානාති ච පටිවිජ්ඣති ච, තෙනාහ භගවා –

“සුතස්ස යථාපරියත්තස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොතී”ති (අ· නි· 4.6).