සෙලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
පරිපුණ්ණකායොතිආදිකා ආයස්මතො සෙලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයං කිර පදුමුත්තරභගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො ගණපාමොක්ඛො හුත්වා තීණි පුරිසසතානි සමාදපෙත්වා තෙහි සද්ධිං සත්ථු ගන්ධකුටිං කාරෙත්වා කතපරියොසිතාය ගන්ධකුටියා සභික්ඛුසඞ්ඝස්ස භගවතො මහාදානං පවත්තෙත්වා සත්ථාරං භික්ඛූ ච තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන එකං බුද්ධන්තරං දෙවලොකෙ එව වසිත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඞ්ගුත්තරාපෙසු ආපණෙ නාම බ්රාහ්මණගාමෙ බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සෙලොති ලද්ධනාමො අහොසි. සො වයප්පත්තො තීසු වෙදෙසු, බ්රාහ්මණසිප්පෙසු ච නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා තීණි මාණවකසතානි මන්තෙ වාචෙන්තො ආපණෙ පටිවසති. තෙන ච සමයෙන සත්ථා සාවත්ථිතො නික්ඛමිත්වා අඩ්ඪතෙළසහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං අඞ්ගුත්තරාපෙසු චාරිකං චරන්තො සෙලස්ස, අන්තෙවාසිකානඤ්ච ඤාණපරිපාකං දිස්වා අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ විහරති. අථ කෙණියො නාම ජටිලො සත්ථු ආගමනං සුත්වා තත්ථ ගන්ත්වා සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා සකෙ අස්සමෙ පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදෙති. තස්මිඤ්ච සමයෙ සෙලො බ්රාහ්මණො සද්ධිං තීහි මාණවකසතෙහි ජඞ්ඝාවිහාරං අනුවිචරන්තො කෙණියස්ස අස්සමං පවිසිත්වා ජටිලෙ කට්ඨඵාලනුද්ධනසම්පාදනාදිනා දානූපකරණං සජ්ජෙන්තෙ දිස්වා, “කිං නු ඛො තෙ, කෙණිය, මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො”තිආදිං පුච්ඡිත්වා තෙන “බුද්ධො භගවා මයා ස්වාතනාය නිමන්තිතො”ති වුත්තෙ “බුද්ධො”ති වචනං සුත්වාව හට්ඨො උදග්ගො පීතිසොමනස්සජාතො තාවදෙව මාණවකෙහි සද්ධිං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා කතපටිසන්ථාරො එකමන්තං නිසින්නො භගවතො කායෙ බාත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණානි දිස්වා “ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො රාජා වා හොති චක්කවත්තී, බුද්ධො වා ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො, අයං පන පබ්බජිතො, නො ච ඛො නං ජානාමි ‘බුද්ධො වා, නො වා’, සුතං ඛො පන මෙතං බ්රාහ්මණානං වුද්ධානං මහල්ලකානං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං ‘යෙ තෙ භවන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා , තෙ සකෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ අත්තානං පාතුකරොන්තී’ති අසම්මාසම්බුද්ධො හි සම්මුඛෙ ඨත්වා බුද්ධගුණෙහි අභිත්ථවීයමානො සාරජ්ජති මඞ්කුභාවං ආපජ්ජති අවෙසාරජ්ජප්පත්තතාය අනනුයොගක්ඛමත්තා, යංනූනාහං සමණං ගොතමං සම්මුඛා සාරුප්පාහි ගාථාහි අභිත්ථවෙය්ය”න්ති එවං පන චින්තෙත්වා –
“පරිපුණ්ණකායො සුරුචි, සුජාතො චාරුදස්සනො;
සුවණ්ණවණ්ණොසි භගවා, සුසුක්කදාඨොසි වීරියවා.
“නරස්ස හි සුජාතස්ස, යෙ භවන්ති වියඤ්ජනා;
සබ්බෙ තෙ තව කායස්මිං, මහාපුරිසලක්ඛණා.
“පසන්නනෙත්තො සුමුඛො, බ්රහා උජු පතාපවා;
මජ්ඣෙ සමණසඞ්ඝස්ස, ආදිච්චොව විරොචසි.
“කල්යාණදස්සනො භික්ඛු, කඤ්චනසන්නිභත්තචො;
කිං තෙ සමණභාවෙන, එවං උත්තමවණ්ණිනො.
“රාජා අරහසි භවිතුං, චක්කවත්තී රථෙසභො;
චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො.
“ඛත්තියා භොගී රාජානො, අනුයන්තා භවන්ති තෙ;
රාජාභිරාජා මනුජින්දො, රජ්ජං කාරෙහි ගොතමා”ති. –
ඡහි ගාථාහි භගවන්තං අභිත්ථවි.
තත්ථ පරිපුණ්ණකායොති අභිබ්යත්තරූපානං ද්වත්තිංසාය මහාපුරිසලක්ඛණානං පරිපුණ්ණතාය අහීනඞ්ගපච්චඞ්ගතාය ච පරිපුණ්ණසරීරො. සුරුචීති සුන්දරසරීරප්පභො. සුජාතොති ආරොහපරිණාහසම්පත්තියා, සණ්ඨානසම්පත්තියා ච සුනිබ්බත්තො. චාරුදස්සනොති සුචිරම්පි පස්සන්තානං අතිත්තිජනකං අප්පටික්කූලං රමණීයං චාරු එව දස්සනං අස්සාති චාරුදස්සනො. කෙචි පනාහු “චාරුදස්සනොති සුන්දරනෙත්තො”ති. සුවණ්ණවණ්ණොති සුවණ්ණසදිසවණ්ණො. අසීති භවසි, ඉදං පදං “පරිපුණ්ණකායො අසී”තිආදිනා සබ්බපදෙහි යොජෙතබ්බං. සුසුක්කදාඨොති සුට්ඨු සුක්කදාඨො. භගවතො හි දාඨාහි චන්දකිරණා විය ධවලරස්මියො නිච්ඡරන්ති. වීරියවාති වීරියපාරමීපාරිපූරියා චතුරඞ්ගසමන්නාගතවීරියාධිට්ඨානතො චතුබ්බිධස්ස සම්මප්පධානස්ස සම්පත්තියා ච අතිසයයුත්තො.
නරස්ස හි සුජාතස්සාති සමතිංසාය පාරමීනං, අරියස්ස වා චක්කවත්තීවත්තස්ස පරිපූරිතත්තා සුට්ඨු සම්මදෙව ජාතස්ස නරස්ස, මහාපුරිසස්සාති අත්ථො. සබ්බෙ තෙති යෙ මහාපුරිසභාවං ලොකෙ අග්ගපුග්ගලභාවං බ්යඤ්ජයන්තීති බ්යඤ්ජනාති ලද්ධවොහාරසුප්පතිට්ඨිතපාදතාදිබාත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසඞ්ඛාතා තම්බනඛතුඞ්ගනඛතාදිඅසීතිඅනුබ්යඤ්ජනසඞ්ඛාතා ච රූපගුණා, තෙ අනවසෙසා, තව කායස්මිං සන්තීති වචනසෙසො.
මහාපුරිසලක්ඛණාති පුබ්බෙ වුත්තබ්යඤ්ජනානෙව වචනන්තරෙන නිගමෙන්තො ආහ.
ඉදානි තෙසු ලක්ඛණෙසු අත්තනා අභිරුචිතෙහි ලක්ඛණෙහි භගවන්තං ථොමෙන්තො “පසන්නනෙත්තො”තිආදිමාහ. භගවා හි පඤ්ච වණ්ණපසාදසම්පත්තියා පසන්නනෙත්තො. පරිපුණ්ණචන්දමණ්ඩලසදිසමුඛතාය සුමුඛො. ආරොහපරිණාහසම්පත්තියා බ්රහා. බ්රහ්මුජුගත්තතාය උජු. ජුතිමන්තතාය පතාපවා.