පාරායනමනුගායිස්සන්ති අස්ස අයං සම්බන්ධො – භගවතා හි පාරායනෙ දෙසිතෙ සොළසසහස්සා ජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු, අවසෙසානඤ්ච චුද්දසකොටිසඞ්ඛානං දෙවමනුස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. වුත්තඤ්හෙතං පොරාණෙහි –

නිට්ඨිතාය පන ධම්මදෙසනාය තතො තතො ආගතා මනුස්සා භගවතො ආනුභාවෙන අත්තනො අත්තනො ගාමනිගමාදීස්වෙව පාතුරහෙසුං. භගවාපි සාවත්ථිමෙව අගමාසි පරිචාරකසොළසාදීහි අනෙකෙහි භික්ඛුසහස්සෙහි පරිවුතො. තත්ථ පිඞ්ගියො භගවන්තං වන්දිත්වා ආහ – “ගච්ඡාමහං, භන්තෙ, බාවරිස්ස බුද්ධුප්පාදං ආරොචෙතුං, පටිස්සුතඤ්හි තස්ස මයා”ති. අථ භගවතා අනුඤ්ඤාතො ඤාණගමනෙනෙව ගොධාවරීතීරං ගන්ත්වා පාදගමනෙන අස්සමාභිමුඛො අගමාසි. තමෙනං බාවරී බ්රාහ්මණො මග්ගං ඔලොකෙන්තො නිසින්නො දූරතොව ඛාරිජටාදිවිරහිතං භික්ඛුවෙසෙන ආගච්ඡන්තං දිස්වා “බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො”ති නිට්ඨං අගමාසි. සම්පත්තඤ්චාපි නං පුච්ඡි – “කිං, පිඞ්ගිය, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො”ති. “ආම, බ්රාහ්මණ, උප්පන්නො, පාසාණකෙ චෙතියෙ නිසින්නො අම්හාකං ධම්මං දෙසෙසි, තමහං තුය්හං දෙසෙස්සාමී”ති. තතො බාවරී මහතා සක්කාරෙන සපරිසො තං පූජෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙසි. තත්ථ නිසීදිත්වා පිඞ්ගියො “පාරායනමනුගායිස්ස”න්තිආදිමාහ.

තත්ථ අනුගායිස්සන්ති භගවතා ගීතං අනුගායිස්සං. යථාද්දක්ඛීති යථා සාමං සච්චාභිසම්බොධෙන අසාධාරණඤාණෙන ච අද්දක්ඛි. නික්කාමොති පහීනකාමො . “නික්කමො”තිපි පාඨො, වීරියවාති අත්ථො නික්ඛන්තො වා අකුසලපක්ඛා. නිබ්බනොති කිලෙසවනවිරහිතො, තණ්හාවිරහිතො එව වා. කිස්ස හෙතු මුසා භණෙති යෙහි කිලෙසෙහි මුසා භණෙය්ය, එතෙ තස්ස පහීනාති දස්සෙති. එතෙන බ්රාහ්මණස්ස සවනෙ උස්සාහං ජනෙති.

වණ්ණූපසඤ්හිතන්ති ගුණූපසඤ්හිතං. සච්චව්හයොති “බුද්ධො”ති සච්චෙනෙව අව්හානෙන නාමෙන යුත්තො. බ්රහ්මෙති තං බ්රාහ්මණං ආලපති. කුබ්බනකන්ති පරිත්තවනං. බහුප්ඵලං කානනමාවසෙය්යාති අනෙකඵලාදිවිකතිභරිතං කානනං ආගම්ම වසෙය්ය. අප්පදස්සෙති බාවරිපභුතිකෙ පරිත්තපඤ්ඤෙ. මහොදධින්ති අනොතත්තාදිං මහන්තං උදකරාසිං.

යෙමෙ පුබ්බෙති යෙ ඉමෙ පුබ්බෙ. තමනුදාසිනොති තමොනුදො ආසිනො. භූරිපඤ්ඤාණොති ඤාණධජො. භූරිමෙධසොති විපුලපඤ්ඤො. සන්දිට්ඨිකමකාලිකන්ති සාමං පස්සිතබ්බඵලං, න ච කාලන්තරෙ පත්තබ්බඵලං. අනීතිකන්ති කිලෙසඊතිවිරහිතං.

අථ නං බාවරී ආහ “කිං නු තම්හා”ති ද්වෙ ගාථා. තතො පිඞ්ගියො භගවතො සන්තිකා අවිප්පවාසමෙව දීපෙන්තො “නාහං තම්හා”තිආදිමාහ. පස්සාමි නං මනසා චක්ඛුනාවාති තං බුද්ධං අහං චක්ඛුනා විය මනසා පස්සාමි . නමස්සමානො විවසෙමි රත්තින්ති නමස්සමානොව රත්තිං අතිනාමෙමි. තෙන තෙනෙව නතොති යෙන දිසාභාගෙන බුද්ධො, තෙන තෙනෙවාහම්පි නතො තන්නින්නො තප්පොණොති දස්සෙති.

දුබ්බලථාමකස්සාති අප්පථාමකස්ස, අථ වා දුබ්බලස්ස දුත්ථාමකස්ස ච බලවීරියහීනස්සාති වුත්තං හොති. තෙනෙව කායො න පලෙතීති තෙනෙව දුබ්බලථාමකත්තෙන කායො න ගච්ඡති, යෙන වා බුද්ධො, තෙන න ගච්ඡති. “න පරෙතී”තිපි පාඨො, සො එවත්ථො. තත්ථාති බුද්ධස්ස සන්තිකෙ. සඞ්කප්පයන්තායාති සඞ්කප්පගමනෙන. තෙන යුත්තොති යෙන බුද්ධො, තෙන යුත්තො පයුත්තො අනුයුත්තොති දස්සෙති.

පඞ්කෙ සයානොති කාමකද්දමෙ සයමානො. දීපා දීපං උපප්ලවින්ති සත්ථාරාදිතො සත්ථාරාදිං අභිගච්ඡිං. අථද්දසාසිං සම්බුද්ධන්ති සොහං එවං දුද්දිට්ඨිං ගහෙත්වා අන්වාහිණ්ඩන්තො අථ පාසාණකෙ චෙතියෙ බුද්ධමද්දක්ඛිං.

ඉමිස්සා ගාථාය අවසානෙ පිඞ්ගියස්ස ච බාවරිස්ස ච ඉන්ද්රියපරිපාකං විදිත්වා භගවා සාවත්ථියං ඨිතොයෙව සුවණ්ණොභාසං මුඤ්චි. පිඞ්ගියො බාවරිස්ස බුද්ධගුණෙ වණ්ණයන්තො නිසින්නො එව තං ඔභාසං දිස්වා “කිං ඉද”න්ති විලොකෙන්තො භගවන්තං අත්තනො පුරතො ඨිතං විය දිස්වා බාවරිබ්රාහ්මණස්ස “බුද්ධො ආගතො”ති ආරොචෙසි, බ්රාහ්මණො උට්ඨායාසනා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අට්ඨාසි. භගවාපි ඔභාසං ඵරිත්වා බ්රාහ්මණස්ස අත්තානං දස්සෙන්තො උභින්නම්පි සප්පායං විදිත්වා පිඞ්ගියමෙව ආලපමානො “යථා අහූ වක්කලී”ති ඉමං ගාථමභාසි.

තස්සත්ථො – යථා වක්කලිත්ථෙරො සද්ධාධිමුත්තො අහොසි, සද්ධාධුරෙන ච අරහත්තං පාපුණි. යථා ච සොළසන්නං එකො භද්රාවුධො නාම යථා ච ආළවි ගොතමො, එවමෙව ත්වම්පි පමුඤ්චස්සු සද්ධං. තතො සද්ධාය අධිමුච්චන්තො “සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා”තිආදිනා නයෙන විපස්සනං ආරභිත්වා මච්චුධෙය්යස්ස පාරං නිබ්බානං ගමිස්සසීති අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසනං නිට්ඨාපෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ පිඞ්ගියො අරහත්තෙ බාවරී අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨහි. බාවරිබ්රාහ්මණස්ස සිස්සා පන පඤ්චසතා සොතාපන්නා අහෙසුං.