කොසලානං පුරා රම්මාති පාරායනවග්ගස්ස වත්ථුගාථා. තාසං උප්පත්ති – අතීතෙ කිර බාරාණසිවාසී එකො රුක්ඛවඩ්ඪකී සකෙ ආචරියකෙ අදුතියො, තස්ස සොළස සිස්සා, එකමෙකස්ස සහස්සං අන්තෙවාසිකා. එවං තෙ සත්තරසාධිකසොළසසහස්සා ආචරියන්තෙවාසිනො සබ්බෙපි බාරාණසිං උපනිස්සාය ජීවිකං කප්පෙන්තා පබ්බතසමීපං ගන්ත්වා රුක්ඛෙ ගහෙත්වා තත්ථෙව නානාපාසාදවිකතියො නිට්ඨාපෙත්වා කුල්ලං බන්ධිත්වා ගඞ්ගාය බාරාණසිං ආනෙත්වා සචෙ රාජා අත්ථිකො හොති, රඤ්ඤො, එකභූමිකං වා…පෙ… සත්තභූමිකං වා පාසාදං යොජෙත්වා දෙන්ති. නො චෙ, අඤ්ඤෙසම්පි විකිණිත්වා පුත්තදාරං පොසෙන්ති. අථ නෙසං එකදිවසං ආචරියො “න සක්කා වඩ්ඪකිකම්මෙන නිච්චං ජීවිකං කප්පෙතුං, දුක්කරඤ්හි ජරාකාලෙ එතං කම්ම”න්ති චින්තෙත්වා අන්තෙවාසිකෙ ආමන්තෙසි – “තාතා, උදුම්බරාදයො, අප්පසාරරුක්ඛෙ ආනෙථා”ති. තෙ “සාධූ”ති පටිස්සුණිත්වා ආනයිංසු. සො තෙහි කට්ඨසකුණං කත්වා තස්ස අබ්භන්තරං පවිසිත්වා යන්තං පූරෙසි. කට්ඨසකුණො සුපණ්ණරාජා විය ආකාසං ලඞ්ඝිත්වා වනස්ස උපරි චරිත්වා අන්තෙවාසීනං පුරතො ඔරුහි. අථ ආචරියො සිස්සෙ ආහ – “තාතා, ඊදිසානි කට්ඨවාහනානි කත්වා සක්කා සකලජම්බුදීපෙ රජ්ජං ගහෙතුං, තුම්හෙපි, තාතා, එතානි කරොථ, රජ්ජං ගහෙත්වා ජීවිස්සාම, දුක්ඛං වඩ්ඪකිසිප්පෙන ජීවිතු”න්ති. තෙ තථා කත්වා ආචරියස්ස පටිවෙදෙසුං. තතො නෙ ආචරියො ආහ – “කතමං, තාතා, රජ්ජං ගණ්හාමා”ති? “බාරාණසිරජ්ජං ආචරියා”ති. “අලං, තාතා, මා එතං රුච්චි, මයඤ්හි තං ගහෙත්වාපි ‘වඩ්ඪකිරාජා වඩ්ඪකියුවරාජා’ති වඩ්ඪකිවාදා න මුච්චිස්සාම, මහන්තො ජම්බුදීපො, අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡාමා”ති.

තතො සපුත්තදාරා කට්ඨවාහනානි , අභිරුහිත්වා සජ්ජාවුධා හුත්වා හිමවන්තාභිමුඛා ගන්ත්වා හිමවති අඤ්ඤතරං නගරං පවිසිත්වා රඤ්ඤො නිවෙසනෙයෙව පච්චුට්ඨහංසු. තෙ තත්ථ රජ්ජං ගහෙත්වා ආචරියං රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිංසු. සො “කට්ඨවාහනො රාජා”ති පාකටො අහොසි. තම්පි නගරං තෙන ගහිතත්තා “කට්ඨවාහනනගර”න්ත්වෙව නාමං ලභි, තථා සකලරට්ඨම්පි . කට්ඨවාහනො රාජා ධම්මිකො අහොසි, තථා යුවරාජා අමච්චට්ඨානෙසු ච ඨපිතා සොළස සිස්සා. තං රට්ඨං රඤ්ඤා චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සඞ්ගය්හමානං අතිවිය ඉද්ධං ඵීතං නිරුපද්දවඤ්ච අහොසි. නාගරා ජානපදා රාජානඤ්ච රාජපරිසඤ්ච අතිවිය මමායිංසු “භද්දකො නො රාජා ලද්ධො, භද්දිකා රාජපරිසා”ති.

අථෙකදිවසං මජ්ඣිමදෙසතො වාණිජා භණ්ඩං ගහෙත්වා කට්ඨවාහනනගරං ආගමංසු පණ්ණාකාරඤ්ච ගහෙත්වා රාජානං පස්සිංසු. රාජා “කුතො ආගතත්ථා”ති සබ්බං පුච්ඡි. “බාරාණසිතො දෙවා”ති. සො තත්ථ සබ්බං පවත්තිං පුච්ඡිත්වා – “තුම්හාකං රඤ්ඤා සද්ධිං මම මිත්තභාවං කරොථා”ති ආහ. තෙ “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිංසු. සො තෙසං පරිබ්බයං දත්වා ගමනකාලෙ සම්පත්තෙ පුන ආදරෙන වත්වා විස්සජ්ජෙසි. තෙ බාරාණසිං ගන්ත්වා තස්ස රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා “කට්ඨවාහනරට්ඨා ආගතානං වාණිජකානං අජ්ජතග්ගෙ සුඞ්කං මුඤ්චාමී”ති භෙරිං චරාපෙත්වා “අත්ථු මෙ කට්ඨවාහනො මිත්තො”ති ද්වෙපි අදිට්ඨමිත්තා අහෙසුං. කට්ඨවාහනොපි ච සකනගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – “අජ්ජතග්ගෙ බාරාණසිතො ආගතානං වාණිජකානං සුඞ්කං මුඤ්චාමි, පරිබ්බයො ච නෙසං දාතබ්බො”ති. තතො බාරාණසිරාජා කට්ඨවාහනස්ස ලෙඛං පෙසෙසි “සචෙ තස්මිං ජනපදෙ දට්ඨුං වා සොතුං වා අරහරූපං කිඤ්චි අච්ඡරියං උප්පජ්ජති, අම්හෙපි දක්ඛාපෙතු ච සාවෙතු චා”ති. සොපිස්ස තථෙව පටිලෙඛං පෙසෙසි. එවං තෙසං කතිකං කත්වා වසන්තානං කදාචි කට්ඨවාහනස්ස අතිමහග්ඝා අච්චන්තසුඛුමා කම්බලා උප්පජ්ජිංසු බාලසූරියරස්මිසදිසා වණ්ණෙන. තෙ දිස්වා රාජා “මම සහායස්ස පෙසෙමී”ති දන්තකාරෙහි අට්ඨ දන්තකරණ්ඩකෙ ලිඛාපෙත්වා තෙසු කරණ්ඩකෙසු තෙ කම්බලෙ පක්ඛිපිත්වා ලාඛාචරියෙහි බහි ලාඛාගොළකසදිසෙ කාරාපෙත්වා අට්ඨපි ලාඛාගොළකෙ සමුග්ගෙ පක්ඛිපිත්වා වත්ථෙන වෙඨෙත්වා රාජමුද්දිකාය ලඤ්ඡෙත්වා “බාරාණසිරඤ්ඤො දෙථා”ති අමච්චෙ පෙසෙසි. ලෙඛඤ්ච අදාසි “අයං පණ්ණාකාරො නගරමජ්ඣෙ අමච්චපරිවුතෙන පෙක්ඛිතබ්බො”ති.