එවං මෙ සුතන්ති වාසෙට්ඨසුත්තං. කා උප්පත්ති? අයමෙව යාස්ස නිදානෙ වුත්තා අත්ථවණ්ණනං පනස්ස වුත්තනයානි උත්තානත්ථානි ච පදානි පරිහරන්තා කරිස්සාම. ඉච්ඡානඞ්ගලොති ගාමස්ස නාමං. බ්රාහ්මණමහාසාලානං චඞ්කී තාරුක්ඛො තොදෙය්යොති වොහාරනාමමෙතං. පොක්ඛරසාති ජාණුස්සොණීති නෙමිත්තිකං. තෙසු කිර එකො හිමවන්තපස්සෙ පොක්ඛරණියා පදුමෙ නිබ්බත්තො, අඤ්ඤතරො තාපසො තං පදුමං ගහෙත්වා තත්ථ සයිතං දාරකං දිස්වා සංවඩ්ඪෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසි. පොක්ඛරෙ සයිතත්තා “පොක්ඛරසාතී”ති චස්ස නාමමකාසි. එකස්ස ඨානන්තරෙ නෙමිත්තිකං. තෙන කිර ජාණුස්සොණිනාමකං පුරොහිතට්ඨානං ලද්ධං, සො තෙනෙව පඤ්ඤායි.

තෙ සබ්බෙපි අඤ්ඤෙ ච අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා බ්රාහ්මණමහාසාලා කස්මා ඉච්ඡානඞ්ගලෙ පටිවසන්තීති? වෙදසජ්ඣායනපරිවීමංසනත්ථං. තෙන කිර සමයෙන කොසලජනපදෙ වෙදකා බ්රාහ්මණා වෙදානං සජ්ඣායකරණත්ථඤ්ච අත්ථූපපරික්ඛණත්ථඤ්ච තස්මිංයෙව ගාමෙ සන්නිපතන්ති. තෙන තෙපි අන්තරන්තරා අත්තනො භොගගාමතො ආගම්ම තත්ථ පටිවසන්ති.

වාසෙට්ඨභාරද්වාජානන්ති වාසෙට්ඨස්ස ච භාරද්වාජස්ස ච. අයමන්තරාකථාති යං අත්තනො සහායකභාවානුරූපං කථං කථෙන්තා අනුවිචරිංසු, තස්සා කථාය අන්තරා වෙමජ්ඣෙයෙව අයං අඤ්ඤා කථා උදපාදීති වුත්තං හොති. සංසුද්ධගහණිකොති සංසුද්ධකුච්ඡිකො, සංසුද්ධාය බ්රාහ්මණියා එව කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තොති අධිප්පායො. “සමවෙපාකිනියා ගහණියා”තිආදීසු හි උදරග්ගි “ගහණී”ති වුච්චති. ඉධ පන මාතුකුච්ඡි. යාව සත්තමාති මාතු මාතා, පිතු පිතාති එවං පටිලොමෙන යාව සත්ත ජාතියො. එත්ථ ච පිතාමහො ච පිතාමහී ච පිතාමහා, තථා මාතාමහො ච මාතාමහී ච මාතාමහා, පිතාමහා ච මාතාමහා ච පිතාමහායෙව. පිතාමහානං යුගං පිතාමහයුගං. යුගන්ති ආයුප්පමාණං. අභිලාපමත්තමෙව චෙතං, අත්ථතො පන පිතාමහායෙව පිතාමහයුගං. අක්ඛිත්තොති ජාතිං ආරබ්භ “කිං සො”ති කෙනචි අනවඤ්ඤාතො . අනුපක්කුට්ඨොති ජාතිසන්දොසවාදෙන අනුපක්කුට්ඨපුබ්බො. වතසම්පන්නොති ආචාරසම්පන්නො. සඤ්ඤාපෙතුන්ති ඤාපෙතුං බොධෙතුං, නිරන්තරං කාතුන්ති වුත්තං හොති. ආයාමාති ගච්ඡාම.

අනුඤ්ඤාතපටිඤ්ඤාතාති “තෙවිජ්ජා තුම්හෙ”ති එවං මයං ආචරියෙහි ච අනුඤ්ඤාතා අත්තනා ච පටිජානිම්හාති අත්ථො. අස්මාති භවාම. උභොති ද්වෙපි ජනා. අහං පොක්ඛරසාතිස්ස, තාරුක්ඛස්සායං මාණවොති අහං පොක්ඛරසාතිස්ස ජෙට්ඨන්තෙවාසී අග්ගසිස්සො, අයං තාරුක්ඛස්සාති අධිප්පායෙන භණති ආචරියසම්පත්තිං අත්තනො සම්පත්තිඤ්ච දීපෙන්තො.

තෙවිජ්ජානන්ති තිවෙදානං. කෙවලිනොති නිට්ඨඞ්ගතා. අස්මසෙති අම්හ භවාම. ඉදානි තං කෙවලිභාවං විත්ථාරෙන්තො ආහ – “පදකස්මා…පෙ… සාදිසා”ති. තත්ථ ජප්පෙති වෙදෙ. කම්මුනාති දසවිධෙන කුසලකම්මපථකම්මුනා. අයඤ්හි පුබ්බෙ සත්තවිධං කායවචීකම්මං සන්ධාය “යතො ඛො භො සීලවා හොතී”ති ආහ. තිවිධං මනොකම්මං සන්ධාය “වතසම්පන්නො”ති ආහ. තෙන සමන්නාගතො හි ආචාරසම්පන්නො හොති.

ඉදානි තං වචනන්තරෙන දස්සෙන්තො ආහ – “අහඤ්ච කම්මුනා බ්රූමී”ති. ඛයාතීතන්ති ඌනභාවං අතීතං, පරිපුණ්ණන්ති අත්ථො. පෙච්චාති උපගන්ත්වා. නමස්සන්තීති නමො කරොන්ති. චක්ඛුං ලොකෙ සමුප්පන්නන්ති අවිජ්ජන්ධකාරෙ ලොකෙ, තං අන්ධකාරං විධමිත්වා ලොකස්ස දිට්ඨධම්මිකාදිඅත්ථසන්දස්සනෙන චක්ඛු හුත්වා සමුප්පන්නං.

එවං අභිත්ථවිත්වා වාසෙට්ඨෙන යාචිතො භගවා ද්වෙපි ජනෙ සඞ්ගණ්හන්තො ආහ – “තෙසං වො අහං බ්යක්ඛිස්ස”න්තිආදි. තත්ථ බ්යක්ඛිස්සන්ති බ්යාකරිස්සාමි. අනුපුබ්බන්ති තිට්ඨතු තාව බ්රාහ්මණචින්තා, කීටපටඞ්ගතිණරුක්ඛතො පභුති වො අනුපුබ්බං බ්යක්ඛිස්සන්ති එවමෙත්ථ අධිප්පායො වෙදිතබ්බො, එවං විත්ථාරකථාය විනෙතබ්බා හි තෙ මාණවකා. ජාතිවිභඞ්ගන්ති ජාතිවිත්ථාරං. අඤ්ඤමඤ්ඤා හි ජාතියොති තෙසං තෙසඤ්හි පාණානං ජාතියො අඤ්ඤා අඤ්ඤා නානප්පකාරාති අත්ථො.

තතො පාණානං ජාතිවිභඞ්ගෙ කථෙතබ්බෙ “තිණරුක්ඛෙපි ජානාථා”ති අනුපාදින්නකානං තාව කථෙතුං ආරද්ධො. තං කිමත්ථමිති චෙ? උපාදින්නෙසු සුඛඤාපනත්ථං. අනුපාදින්නෙසු හි ජාතිභෙදෙ ගහිතෙ උපාදින්නෙසු සො පාකටතරො හොති. තත්ථ තිණානි නාම අන්තොඵෙග්ගූනි බහිසාරානි. තස්මා තාලනාළිකෙරාදයොපි තිණසඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. රුක්ඛා නාම බහිඵෙග්ගූ අන්තොසාරා. තිණානි ච රුක්ඛා ච තිණරුක්ඛා. තෙ උපයොගබහුවචනෙන දස්සෙන්තො ආහ – “තිණරුක්ඛෙපි ජානාථා”ති. න චාපි පටිජානරෙති “මයං තිණා, මයං රුක්ඛා”ති එවම්පි න පටිජානන්ති. ලිඞ්ගං ජාතිමයන්ති අපටිජානන්තානම්පි ච තෙසං ජාතිමයමෙව සණ්ඨානං අත්තනො මූලභූතතිණාදිසදිසමෙව හොති. කිං කාරණං? අඤ්ඤමඤ්ඤා හි ජාතියො, යස්මා අඤ්ඤා තිණජාති, අඤ්ඤා රුක්ඛජාති; තිණෙසුපි අඤ්ඤා තාලජාති, අඤ්ඤා නාළිකෙරජාතීති එවං විත්ථාරෙතබ්බං.