එවං මෙ සුතන්ති ද්වයතානුපස්සනාසුත්තං. කා උප්පත්ති? ඉමස්ස සුත්තස්ස අත්තජ්ඣාසයතො උප්පත්ති. අත්තජ්ඣාසයෙන හි භගවා ඉමං සුත්තං දෙසෙසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පනස්ස අත්ථවණ්ණනායමෙව ආවි භවිස්සති. තත්ථ එවං මෙ සුතන්තිආදීනි වුත්තනයානෙව. පුබ්බාරාමෙති සාවත්ථිනගරස්ස පුරත්ථිමදිසායං ආරාමෙ. මිගාරමාතු පාසාදෙති එත්ථ විසාඛා උපාසිකා අත්තනො සසුරෙන මිගාරෙන සෙට්ඨිනා මාතුට්ඨානෙ ඨපිතත්තා “මිගාරමාතා”ති වුච්චති. තාය මිගාරමාතුයා නවකොටිඅග්ඝනකං මහාලතාපිළන්ධනං විස්සජ්ජෙත්වා කාරාපිතො පාසාදො හෙට්ඨා ච උපරි ච පඤ්ච පඤ්ච ගබ්භසතානි කත්වා සහස්සකූටාගාරගබ්භො, සො “මිගාරමාතුපාසාදො”ති වුච්චති. තස්මිං මිගාරමාතු පාසාදෙ.

තෙන ඛො පන සමයෙන භගවාති යං සමයං භගවා සාවත්ථිං නිස්සාය පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතු පාසාදෙ විහරති, තෙන සමයෙන. තදහුපොසථෙති තස්මිං අහු උපොසථෙ, උපොසථදිවසෙති වුත්තං හොති. පන්නරසෙති ඉදං උපොසථග්ගහණෙන සම්පත්තාවසෙසුපොසථපටික්ඛෙපවචනං. පුණ්ණාය පුණ්ණමාය රත්තියාති පන්නරසදිවසත්තා දිවසගණනාය අබ්භාදිඋපක්කිලෙසවිරහත්තා රත්තිගුණසම්පත්තියා ච පුණ්ණත්තා පුණ්ණාය, පරිපුණ්ණචන්දත්තා පුණ්ණමාය ච රත්තියා. භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතොති භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතො. අබ්භොකාසෙ නිසින්නො හොතීති මිගාරමාතු රතනපාසාදපරිවෙණෙ අබ්භොකාසෙ උපරි අප්පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො හොති. තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතන්ති අතීව තුණ්හීභූතං, යතො යතො වා අනුවිලොකෙති , තතො තතො තුණ්හීභූතං, තුණ්හීභූතං වාචාය, පුන තුණ්හීභූතං කායෙන. භික්ඛුසඞ්ඝං අනුවිලොකෙත්වාති තං පරිවාරෙත්වා නිසින්නං අනෙකසහස්සභික්ඛුපරිමාණං තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතං භික්ඛුසඞ්ඝං “එත්තකා එත්ථ සොතාපන්නා, එත්තකා සකදාගාමිනො, එත්තකා අනාගාමිනො එත්තකා ආරද්ධවිපස්සකා කල්යාණපුථුජ්ජනා, ඉමස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කීදිසී ධම්මදෙසනා සප්පායා”ති සප්පායධම්මදෙසනාපරිච්ඡෙදනත්ථං ඉතො චිතො ච විලොකෙත්වා.

යෙ තෙ, භික්ඛවෙ, කුසලා ධම්මාති යෙ තෙ ආරොග්යට්ඨෙන අනවජ්ජට්ඨෙන ඉට්ඨඵලට්ඨෙන කොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන ච කුසලා සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මා, තජ්ජොතකා වා පරියත්තිධම්මා. අරියා නිය්යානිකා සම්බොධගාමිනොති උපගන්තබ්බට්ඨෙන අරියා, ලොකතො නිය්යානට්ඨෙන නිය්යානිකා, සම්බොධසඞ්ඛාතං අරහත්තං ගමනට්ඨෙන සම්බොධගාමිනො. තෙසං වො භික්ඛවෙ…පෙ… සවනාය, තෙසං භික්ඛවෙ කුසලානං…පෙ… සම්බොධගාමීනං කා උපනිසා, කිං කාරණං, කිං පයොජනං තුම්හාකං සවනාය, කිමත්ථං තුම්හෙ තෙ ධම්මෙ සුණාථාති වුත්තං හොති. යාවදෙව ද්වයතානං ධම්මානං යථාභූතං ඤාණායාති එත්ථ යාවදෙවාති පරිච්ඡෙදාවධාරණවචනං. ද්වෙ අවයවා එතෙසන්ති ද්වයා, ද්වයා එව ද්වයතා, තෙසං ද්වයතානං. “ද්වයාන”න්තිපි පාඨො. යථාභූතං ඤාණායාති අවිපරීතඤාණාය. කිං වුත්තං හොති? යදෙතං ලොකියලොකුත්තරාදිභෙදෙන ද්විධා වවත්ථිතානං ධම්මානං විපස්සනාසඞ්ඛාතං යථාභූතඤාණං, එතදත්ථාය න ඉතො භිය්යොති, සවනෙන හි එත්තකං හොති, තදුත්තරි විසෙසාධිගමො භාවනායාති. කිඤ්ච ද්වයතං වදෙථාති එත්ථ පන සචෙ, වො භික්ඛවෙ, සියා, කිඤ්ච තුම්හෙ, භන්තෙ, ද්වයතං වදෙථාති අයමධිප්පායො. පදත්ථො පන “කිඤ්ච ද්වයතාභාවං වදෙථා”ති.

(1) තතො භගවා ද්වයතං දස්සෙන්තො “ඉදං දුක්ඛ”න්ති එවමාදිමාහ. තත්ථ ද්වයතානං චතුසච්චධම්මානං “ඉදං දුක්ඛං, අයං දුක්ඛසමුදයො”ති එවං ලොකියස්ස එකස්ස අවයවස්ස සහෙතුකස්ස වා දුක්ඛස්ස දස්සනෙන අයං එකානුපස්සනා, ඉතරා ලොකුත්තරස්ස දුතියස්ස අවයවස්ස සඋපායස්ස වා නිරොධස්ස දස්සනෙන දුතියානුපස්සනා. පඨමා චෙත්ථ තතියචතුත්ථවිසුද්ධීහි හොති, දුතියා පඤ්චමවිසුද්ධියා. එවං සම්මා ද්වයතානුපස්සිනොති ඉමිනා වුත්තනයෙන සම්මා ද්වයධම්මෙ අනුපස්සන්තස්ස සතියා අවිප්පවාසෙන අප්පමත්තස්ස, කායිකචෙතසිකවීරියාතාපෙන ආතාපිනො කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛත්තා , පහිතත්තස්ස. පාටිකඞ්ඛන්ති ඉච්ඡිතබ්බං. දිට්ඨෙව ධම්මෙ අඤ්ඤාති අස්මිංයෙව අත්තභාවෙ අරහත්තං. සති වා උපාදිසෙසෙ අනාගාමිතාති “උපාදිසෙස”න්ති පුනබ්භවවසෙන උපාදාතබ්බක්ඛන්ධසෙසං වුච්චති, තස්මිං වා සති අනාගාමිභාවො පටිකඞ්ඛොති දස්සෙති. තත්ථ කිඤ්චාපි හෙට්ඨිමඵලානිපි එවං ද්වයතානුපස්සිනොව හොන්ති, උපරිමඵලෙසු පන උස්සාහං ජනෙන්තො එවමාහ.