1. අභිජ්ජමානපෙතවත්ථුවණ්ණනා
අභිජ්ජමානෙ වාරිම්හීති ඉදං සත්ථරි වෙළුවනෙ විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං ලුද්දපෙතං ආරබ්භ වුත්තං. බාරාණසියං කිර අපරදිසාභාගෙ පාරගඞ්ගාය වාසභගාමං අතික්කමිත්වා චුන්දට්ඨිලනාමකෙ ගාමෙ එකො ලුද්දකො අහොසි. සො අරඤ්ඤෙ මිගෙ වධිත්වා වරමංසං අඞ්ගාරෙ පචිත්වා ඛාදිත්වා අවසෙසං පණ්ණපුටෙ බන්ධිත්වා කාජෙන ගහෙත්වා ගාමං ආගච්ඡති. තං බාලදාරකා ගාමද්වාරෙ දිස්වා “මංසං මෙ දෙහි, මංසං මෙ දෙහී”ති හත්ථෙ පසාරෙත්වා උපධාවන්ති. සො තෙසං ථොකං ථොකං මංසං දෙති. අථෙකදිවසං මංසං අලභිත්වා උද්දාලකපුප්ඵං පිළන්ධිත්වා බහුඤ්ච හත්ථෙන ගහෙත්වා ගාමං ගච්ඡන්තං තං දාරකා ගාමද්වාරෙ දිස්වා “මංසං මෙ දෙහි, මංසං මෙ දෙහී”ති හත්ථෙ පසාරෙත්වා උපධාවිංසු. සො තෙසං එකෙකං පුප්ඵමඤ්ජරිං අදාසි.
අථ අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා පෙතෙසු නිබ්බත්තො නග්ගො විරූපරූපො භයානකදස්සනො සුපිනෙපි අන්නපානං අජානන්තො සීසෙ ආබන්ධිතඋද්දාලකකුසුමමාලාකලාපො “චුන්දට්ඨිලායං ඤාතකානං සන්තිකෙ කිඤ්චි ලභිස්සාමී”ති ගඞ්ගාය උදකෙ අභිජ්ජමානෙ පටිසොතං පදසා ගච්ඡති. තෙන ච සමයෙන කොලියො නාම රඤ්ඤො බිම්බිසාරස්ස මහාමත්තො කුපිතං පච්චන්තං වූපසමෙත්වා පටිනිවත්තෙන්තො හත්ථිඅස්සාදිපරිවාරබලං ථලපථෙන පෙසෙත්වා සයං ගඞ්ගාය නදියා අනුසොතං නාවාය ආගච්ඡන්තො තං පෙතං තථා ගච්ඡන්තං දිස්වා පුච්ඡන්තො –
“අභිජ්ජමානෙ වාරිම්හි, ගඞ්ගාය ඉධ ගච්ඡසි;
නග්ගො පුබ්බද්ධපෙතොව, මාලධාරී අලඞ්කතො;
කුහිං ගමිස්සසි පෙත, කත්ථ වාසො භවිස්සතී”ති. –
නග්ගො පුබ්බද්ධපෙතොව, මාලධාරී අලඞ්කතො;
කුහිං ගමිස්සසි පෙත, කත්ථ වාසො භවිස්සතී”ති. –
ගාථමාහ. තත්ථ අභිජ්ජමානෙති පදනික්ඛෙපෙන අභිජ්ජමානෙ සඞ්ඝාතෙ, වාරිම්හි ගඞ්ගායාති ගඞ්ගාය නදියා උදකෙ. ඉධාති ඉමස්මිං ඨානෙ. පුබ්බද්ධපෙතොවාති කායස්ස පුරිමද්ධෙන අපෙතො විය අපෙතයොනිකො දෙවපුත්තො විය. කථං? මාලධාරී අලඞ්කතොති, මාලාහි පිළන්ධිත්වා අලඞ්කතසීසග්ගොති අත්ථො. කත්ථ වාසො භවිස්සතීති කතරස්මිං ගාමෙ දෙසෙ වා තුය්හං නිවාසො භවිස්සති, තං කථෙහීති අත්ථො.
ඉදානි යං තදා තෙන පෙතෙන කොලියෙන ච වුත්තං, තං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරා –
“චුන්දට්ඨිලං ගමිස්සාමි, පෙතො සො ඉති භාසති;
අන්තරෙ වාසභගාමං, බාරාණසිඤ්ච සන්තිකෙ.
අන්තරෙ වාසභගාමං, බාරාණසිඤ්ච සන්තිකෙ.
“තඤ්ච දිස්වා මහාමත්තො, කොලියො ඉති විස්සුතො;
සත්තුං භත්තඤ්ච පෙතස්ස, පීතකඤ්ච යුගං අදා.
සත්තුං භත්තඤ්ච පෙතස්ස, පීතකඤ්ච යුගං අදා.
“නාවාය තිට්ඨමානාය, කප්පකස්ස අදාපයි;
කප්පකස්ස පදින්නම්හි, ඨානෙ පෙතස්ස දිස්සථ.
කප්පකස්ස පදින්නම්හි, ඨානෙ පෙතස්ස දිස්සථ.
“තතො සුවත්ථවසනො, මාලධාරී අලඞ්කතො;
ඨානෙ ඨිතස්ස පෙතස්ස, දක්ඛිණා උපකප්පථ;
තස්මා දජ්ජෙථ පෙතානං, අනුකම්පාය පුනප්පුන”න්ති. – ගාථායො අවොචුං;
ඨානෙ ඨිතස්ස පෙතස්ස, දක්ඛිණා උපකප්පථ;
තස්මා දජ්ජෙථ පෙතානං, අනුකම්පාය පුනප්පුන”න්ති. – ගාථායො අවොචුං;
තත්ථ චුන්දට්ඨිලන්ති එවංනාමකං ගාමං. අන්තරෙ වාසභගාමං, බාරාණසිඤ්ච සන්තිකෙති වාසභගාමස්ස ච බාරාණසියා ච වෙමජ්ඣෙ. අන්තරා-සද්දයොගෙන හෙතං සාම්යත්ථෙ උපයොගවචනං. බාරාණසියා සන්තිකෙ හි සො ගාමොති. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – අන්තරෙ වාසභගාමස්ස ච බාරාණසියා ච යො චුන්දට්ඨිලනාමකො ගාමො බාරාණසියා අවිදූරෙ, තං ගාමං ගමිස්සාමීති.
කොලියො ඉති විස්සුතොති කොලියොති එවංපකාසිතනාමො. සත්තුං භත්තඤ්චාති සත්තුඤ්චෙව භත්තඤ්ච. පීතකඤ්ච යුගං අදාති පීතකං සුවණ්ණවණ්ණං එකං වත්ථයුගඤ්ච අදාසි.
කදා අදාසීති චෙ ආහ නාවාය තිට්ඨමානාය. කප්පකස්ස අදාපයීති ගච්ඡන්තිං නාවං ඨපෙත්වා තත්ථ එකස්ස න්හාපිතස්ස උපාසකස්ස දාපෙසි , දින්නම්හි වත්ථයුගෙති යොජනා. ඨානෙති ඨානසො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව. පෙතස්ස දිස්සථාති පෙතස්ස සරීරෙ පඤ්ඤායිත්ථ, තස්ස නිවාසනපාරුපනවත්ථං සම්පජ්ජි. තෙනාහ “තතො සුවත්ථවසනො, මාලධාරී අලඞ්කතො”ති, සුවත්ථවසනො මාලාභරණෙහි සුමණ්ඩිතපසාධිතො. ඨානෙ ඨිතස්ස පෙතස්ස, දක්ඛිණා උපකප්පථාති දක්ඛිණෙය්යට්ඨානෙ ඨිතා පනෙසා දක්ඛිණා තස්ස පෙතස්ස යස්මා උපකප්පති, විනියොගං අගමාසි. තස්මා දජ්ජෙථ පෙතානං, අනුකම්පාය පුනප්පුනන්ති පෙතානං අනුකම්පාය පෙතෙ උද්දිස්ස පුනප්පුනං දක්ඛිණං දදෙය්යාති අත්ථො.