10. ඛල්ලාටියපෙතිවත්ථුවණ්ණනා
කා නු අන්තොවිමානස්මින්ති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ අඤ්ඤතරං ඛල්ලාටියපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර බාරාණසියං අඤ්ඤතරා රූපූපජීවිනී ඉත්ථී අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා අතිමනොහරකෙසකලාපී අහොසි. තස්සා හි කෙසා නීලා දීඝා තනූ මුදූ සිනිද්ධා වෙල්ලිතග්ගා ද්විහත්ථගය්හා විසට්ඨා යාව මෙඛලා කලාපා ඔලම්බන්ති. තං තස්සා කෙසසොභං දිස්වා තරුණජනො යෙභුය්යෙන තස්සං පටිබද්ධචිත්තො අහොසි. අථස්සා තං කෙසසොභං අසහමානා ඉස්සාපකතා කතිපයා ඉත්ථියො මන්තෙත්වා තස්සා එව පරිචාරිකදාසිං ආමිසෙන උපලාපෙත්වා තාය තස්සා කෙසූපපාතනං භෙසජ්ජං දාපෙසුං. සා කිර දාසී තං භෙසජ්ජං න්හානියචුණ්ණෙන සද්ධිං පයොජෙත්වා ගඞ්ගාය නදියා න්හානකාලෙ තස්සා අදාසි . සා තෙන කෙසමූලෙසු තෙමෙත්වා උදකෙ නිමුජ්ජි , නිමුජ්ජනමත්තෙයෙව කෙසා සමූලා පරිපතිංසු, සීසං චස්සා තිත්තකලාබුසදිසං අහොසි. අථ සා සබ්බසො විලූනකෙසා ලුඤ්චිතමත්ථකා කපොතී විය විරූපා හුත්වා ලජ්ජාය අන්තොනගරං පවිසිතුං අසක්කොන්තී වත්ථෙන සීසං වෙඨෙත්වා බහිනගරෙ අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ වාසං කප්පෙන්තී කතිපාහච්චයෙන අපගතලජ්ජා තතො නිවත්තෙත්වා තිලානි පීළෙත්වා තෙලවණිජ්ජං සුරාවණිජ්ජඤ්ච කරොන්තී ජීවිකං කප්පෙසි. සා එකදිවසං ද්වීසු තීසු මනුස්සෙසු සුරාමත්තෙසු මහානිද්දං ඔක්කමන්තෙසු සිථිලභූතානි තෙසං නිවත්ථවත්ථානි අවහරි.
අථෙකදිවසං සා එකං ඛීණාසවත්ථෙරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තා අත්තනො ඝරං නෙත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා තෙලසංසට්ඨං දොණිනිම්මජ්ජනිං පිඤ්ඤාකමදාසි. සො තස්සා අනුකම්පාය තං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජි. සා පසන්නමානසා උපරි ඡත්තං ධාරයමානා අට්ඨාසි. සො ච ථෙරො තස්සා චිත්තං පහංසෙන්තො අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සා ච ඉත්ථී අනුමොදනකාලෙයෙව “මය්හං කෙසා දීඝා තනූ සිනිද්ධා මුදූ වෙල්ලිතග්ගා හොන්තූ”ති පත්ථනමකාසි.
සා අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා මිස්සකකම්මස්ස ඵලෙන සමුද්දමජ්ඣෙ කනකවිමානෙ එකිකා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්සා කෙසා පත්ථිතාකාරායෙව සම්පජ්ජිංසු. මනුස්සානං සාටකාවහරණෙන පන නග්ගා අහොසි. සා තස්මිං කනකවිමානෙ පුනප්පුනං උප්පජ්ජිත්වා එකං බුද්ධන්තරං නග්ගාව හුත්වා වීතිනාමෙසි. අථ අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුපුබ්බෙන සාවත්ථියං විහරන්තෙ සාවත්ථිවාසිනො සත්තසතා වාණිජා සුවණ්ණභූමිං උද්දිස්ස නාවාය මහාසමුද්දං ඔතරිංසු. තෙහි ආරුළ්හා නාවා විසමවාතවෙගුක්ඛිත්තා ඉතො චිතො ච පරිබ්භමන්තී තං පදෙසං අගමාසි. අථ සා විමානපෙතී සහ විමානෙන තෙසං අත්තානං දස්සෙසි. තං දිස්වා ජෙට්ඨවාණිජො පුච්ඡන්තො –
“කා නු අන්තොවිමානස්මිං, තිට්ඨන්තී නූපනික්ඛමි;
උපනික්ඛමස්සු භද්දෙ, පස්සාම තං බහිට්ඨිත”න්ති. –
ගාථමාහ . තත්ථ කා නු අන්තොවිමානස්මිං තිට්ඨන්තීති විමානස්ස අන්තො අබ්භන්තරෙ තිට්ඨන්තී කා නු ත්වං, කිං මනුස්සිත්ථී, උදාහු අමනුස්සිත්ථීති පුච්ඡති. නූපනික්ඛමීති විමානතො න නික්ඛමි. උපනික්ඛමස්සු, භද්දෙ, පස්සාම තං බහිට්ඨිතන්ති, භද්දෙ, තං මයං බහි ඨිතං පස්සාම දට්ඨුකාමම්හා, තස්මා විමානතො නික්ඛමස්සු. “උපනික්ඛමස්සු භද්දන්තෙ”ති වා පාඨො, භද්දං තෙ අත්ථූති අත්ථො.
අථස්ස සා අත්තනො බහි නික්ඛමිසුං අසක්කුණෙය්යතං පකාසෙන්තී –
“අට්ටීයාමි හරායාමි, නග්ගා නික්ඛමිතුං බහි;
කෙසෙහම්හි පටිච්ඡන්නා, පුඤ්ඤං මෙ අප්පකං කත”න්ති. –
ගාථමාහ. තත්ථ අට්ටීයාමීති නග්ගා හුත්වා බහි නික්ඛමිතුං අට්ටිකා දුක්ඛිතා අම්හි. හරායාමීති ලජ්ජාමි. කෙසෙහම්හි පටිච්ඡන්නාති කෙසෙහි අම්හි අහං පටිච්ඡාදිතා පාරුතසරීරා. පුඤ්ඤං මෙ අප්පකං කතන්ති අප්පකං පරිත්තං මයා කුසලකම්මං කතං, පිඤ්ඤාකදානමත්තන්ති අධිප්පායො.