සුත්තන්තනිද්දෙසෙ ඡන්නං අභිඤ්ඤාඤාණානන්ති ඉද්ධිවිධදිබ්බසොතචෙතොපරියපුබ්බෙනිවාසදිබ්බචක්ඛුආසවානං ඛයඤාණානං. තෙසත්තතීනං ඤාණානන්ති ඤාණකථාය නිද්දිට්ඨානං සාවකසාධාරණානං ඤාණානං. සත්තසත්තතීනං ඤාණානන්ති එත්ථ –

“සත්තසත්තරි වො, භික්ඛවෙ, ඤාණවත්ථූනි දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමීති. කතමානි, භික්ඛවෙ, සත්තසත්තරි ඤාණවත්ථූනි? ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං. අතීතම්පි අද්ධානං ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං, අනාගතම්පි අද්ධානං ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං. යම්පිස්ස තං ධම්මට්ඨිතිඤාණං, තම්පි ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති ඤාණං. භවපච්චයා ජාතීති ඤාණං…පෙ… උපාදානපච්චයා භවොති ඤාණං… තණ්හාපච්චයා උපාදානන්ති ඤාණං… වෙදනාපච්චයා තණ්හාති ඤාණං… ඵස්සපච්චයා වෙදනාති ඤාණං… සළායතනපච්චයා ඵස්සොති ඤාණං… නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති ඤාණං… විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති ඤාණං… සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති ඤාණං… අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති ඤාණං, අසති අවිජ්ජාය නත්ථි සඞ්ඛාරාති ඤාණං. අතීතම්පි අද්ධානං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති ඤාණං, අසති අවිජ්ජාය නත්ථි සඞ්ඛාරාති ඤාණං, අනාගතම්පි අද්ධානං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති ඤාණං, අසති අවිජ්ජාය නත්ථි සඞ්ඛාරාති ඤාණං. යම්පිස්ස තං ධම්මට්ඨිතිඤාණං, තම්පි ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති ඤාණං. ඉමානි වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තසත්තරි ඤාණවත්ථූනී”ති (සං· නි· 2.34) –

එවං භගවතා නිදානවග්ගෙ වුත්තානි සත්තසත්තති ඤාණානි. “ජරාමරණෙ ඤාණං, ජරාමරණසමුදයෙ ඤාණං, ජරාමරණනිරොධෙ ඤාණං, ජරාමරණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණ”න්ති (සං· නි· 2.33) ඉමිනා නයෙන එකාදසසු අඞ්ගෙසු චත්තාරි චත්තාරි කත්වා වුත්තානි චතුචත්තාරීස ඤාණවත්ථූනි පන ඉධ න ගහිතානි. උභයත්ථ ච ඤාණානියෙව හිතසුඛස්ස වත්ථූනීති ඤාණවත්ථූනි. ලාභොතිආදීසු ලාභොයෙව උපසග්ගෙන විසෙසෙත්වා පටිලාභොති වුත්තො. පුන තස්සෙව අත්ථවිවරණවසෙන පත්ති සම්පත්තීති වුත්තං. ඵස්සනාති අධිගමවසෙන ඵුසනා. සච්ඡිකිරියාති පටිලාභසච්ඡිකිරියා. උපසම්පදාති නිප්ඵාදනා.

සත්තන්නඤ්ච සෙක්ඛානන්ති තිස්සො සික්ඛා සික්ඛන්තීති සෙක්ඛසඤ්ඤිතානං සොතාපත්තිමග්ගට්ඨාදීනං සත්තන්නං. පුථුජ්ජනකල්යාණකස්ස චාති නිබ්බානගාමිනියා පටිපදාය යුත්තත්තා සුන්දරට්ඨෙන කල්යාණසඤ්ඤිතස්ස පුථුජ්ජනස්ස. වඩ්ඪිතං වඩ්ඪනං එතායාති වඩ්ඪිතවඩ්ඪනා. යථාවුත්තානං අට්ඨන්නම්පි පඤ්ඤානං වසෙන විසෙසතො ච අරහතො පඤ්ඤාවසෙන පඤ්ඤාවුද්ධියා. තථා පඤ්ඤාවෙපුල්ලාය. මහන්තෙ අත්ථෙ පරිග්ගණ්හාතීතිආදීසු පටිසම්භිදප්පත්තො අරියසාවකො අත්ථාදයො ආරම්මණකරණෙන පරිග්ගණ්හාති. සබ්බාපි මහාපඤ්ඤා අරියසාවකානංයෙව. තස්සා ච පඤ්ඤාය විසයා හෙට්ඨා වුත්තත්ථා එව.

පුථුනානාඛන්ධෙසූතිආදීසු නානාසද්දො පුථුසද්දස්ස අත්ථවචනං. ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤාති තෙසු තථාවුත්තෙසු ඛන්ධාදීසු ඤාණං පවත්තතීති කත්වා තං ඤාණං පුථුපඤ්ඤා නාමාති අත්ථො. නානාපටිච්චසමුප්පාදෙසූති පටිච්චසමුප්පන්නානං ධම්මානං වසෙන පච්චයබහුත්තා වුත්තං. නානාසුඤ්ඤතමනුපලබ්භෙසූති උපලබ්භනං උපලබ්භො, ගහණන්ති අත්ථො. න උපලබ්භො අනුපලබ්භො, අනුපලබ්භානං බහුත්තා බහුවචනෙන අනුපලබ්භා, පඤ්චවීසතිසුඤ්ඤතාවසෙන වා නානාසුඤ්ඤතාසු අත්තත්තනියාදීනං අනුපලබ්භා නානාසුඤ්ඤතානුපලබ්භා, තෙසු. “නානාසුඤ්ඤතානුපලබ්භෙසූ”ති වත්තබ්බෙ “අදුක්ඛමසුඛා”තිආදීසු (ධ· ස· තිකමාතිකා 2) විය ම-කාරො පදසන්ධිවසෙන වුත්තො. ඉමා පඤ්ච පඤ්ඤා කල්යාණපුථුජ්ජනෙහි සාධාරණා, නානාඅත්ථාදීසු පඤ්ඤා අරියානංයෙව. පුථුජ්ජනසාධාරණෙ ධම්මෙති ලොකියධම්මෙ. ඉමිනා අවසානපරියායෙන ලොකියතො පුථුභූතනිබ්බානාරම්මණත්තා පුථුභූතා විසුංභූතා පඤ්ඤාති පුථුපඤ්ඤා නාමාති වුත්තං හොති.