කථං සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ඉති චෙ හොතීති බොජ්ඣඞ්ගොති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සීසං කත්වා ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජන්තස්ස අඤ්ඤෙසු බොජ්ඣඞ්ගෙසු විජ්ජමානෙසු එවං අයං සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො හොතීති ඉති චෙ පවත්තස්ස කථං සො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො හොතීති අත්ථො. යාවතා නිරොධූපට්ඨාතීති යත්තකෙන කාලෙන නිරොධො උපට්ඨාති, යත්තකෙ කාලෙ ආරම්මණතො නිබ්බානං උපට්ඨාතීති අත්ථො. යාවතා අච්චීති යත්තකෙන පරිමාණෙන ජාලා. කථං අප්පමාණො ඉති චෙ හොතීති බොජ්ඣඞ්ගොති න අප්පමාණෙපි සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගෙ විජ්ජමානෙ එවං අයං අප්පමාණො හොතීති ඉති චෙ පවත්තස්ස සො අප්පමාණො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො කථං හොතීති අත්ථො. පමාණබද්ධාති කිලෙසා ච පරියුට්ඨානා ච පොනොභවිකසඞ්ඛාරා ච පමාණබද්ධා නාම හොන්ති. “රාගොපමාණකරණො, දොසො පමාණකරණො, මොහො පමාණකරණො”ති (ම· නි· 1.459) වචනතො රාගාදයො යස්ස උප්පජ්ජන්ති, “අයං එත්තකො”ති තස්ස පමාණකරණතො පමාණං නාම. තස්මිං පමාණෙ බද්ධා පටිබද්ධා ආයත්තාති කිලෙසාදයො පමාණබද්ධා නාම හොන්ති. කිලෙසාති අනුසයභූතා, පරියුට්ඨානාති සමුදාචාරප්පත්තකිලෙසා. සඞ්ඛාරා පොනොභවිකාති පුනප්පුනං භවකරණං පුනභවො, පුනභවො සීලමෙතෙසන්ති පොනභවිකා, පොනභවිකා එව පොනොභවිකා. කුසලාකුසලකම්මසඞ්ඛාතා සඞ්ඛාරා. අප්පමාණොති වුත්තප්පකාරස්ස පමාණස්ස අභාවෙන අප්පමාණො. මග්ගඵලානම්පි අප්පමාණත්තා තතො විසෙසනත්ථං අචලට්ඨෙන අසඞ්ඛතට්ඨෙනාති වුත්තං. භඞ්ගාභාවතො අචලො, පච්චයාභාවතො අසඞ්ඛතො. යො හි අචලො අසඞ්ඛතො ච, සො අතිවිය පමාණවිරහිතො හොති.

කථං සුසමාරද්ධො ඉති චෙ හොතීති බොජ්ඣඞ්ගොති අනන්තරං වුත්තනයෙන යොජෙතබ්බං. විසමාති සයඤ්ච විසමත්තා, විසමස්ස ච භාවස්ස හෙතුත්තා විසමා. සමධම්මොති සන්තට්ඨෙන පණීතට්ඨෙන සමො ධම්මො. පමාණාභාවතො සන්තො. “යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා වා අසඞ්ඛතා වා, විරාගො තෙසං ධම්මානං අග්ගමක්ඛායතී”ති (අ· නි· 4.34; ඉතිවු· 90) වචනතො සබ්බධම්මුත්තමට්ඨෙන පණීතො. තස්මිං සමධම්මොති වුත්තෙ සුසමෙ ආරද්ධො සුසමාරද්ධො. ආවජ්ජිතත්තාති ඵලසමාපත්තියා පවත්තකාලං සන්ධාය වුත්තං. අනුප්පාදාදිසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ මනොද්වාරාවජ්ජනස්ස උප්පන්නත්තාති වුත්තං හොති. තිට්ඨතීති පවත්තති. උප්පාදාදීනි හෙට්ඨා වුත්තත්ථානි. සෙසබොජ්ඣඞ්ගමූලකෙසුපි වාරෙසු එසෙව නයො.

ඉදානි බොජ්ඣඞ්ගකථානන්තරං කථිතාය බොජ්ඣඞ්ගකථාගතියා සුත්තන්තපුබ්බඞ්ගමාය මෙත්තාකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. තත්ථ සුත්තන්තෙ තාව ආසෙවිතායාති ආදරෙන සෙවිතාය. භාවිතායාති වඩ්ඪිතාය. බහුලීකතායාති පුනප්පුනං කතාය. යානීකතායාති යුත්තයානසදිසාය කතාය. වත්ථුකතායාති පතිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතාය. අනුට්ඨිතායාති පච්චුපට්ඨිතාය. පරිචිතායාති සමන්තතො චිතාය උපචිතාය. සුසමාරද්ධායාති සුට්ඨු සමාරද්ධාය සුකතාය . ආනිසංසාති ගුණා. පාටිකඞ්ඛාති පටිකඞ්ඛිතබ්බා ඉච්ඡිතබ්බා. සුඛං සුපතීති යථා සෙසජනා සම්පරිවත්තමානා කාකච්ඡමානා දුක්ඛං සුපන්ති, එවං අසුපිත්වා සුඛං සුපති. නිද්දං ඔක්කන්තොපි සමාපත්තිං සමාපන්නො විය හොති. සුඛං පටිබුජ්ඣතීති යථා අඤ්ඤෙ නිත්ථුනන්තා විජම්භන්තා සම්පරිවත්තන්තා දුක්ඛං පටිබුජ්ඣන්ති, එවං අපටිබුජ්ඣිත්වා විකසමානමිව පදුමං සුඛං නිබ්බිකාරං පටිබුජ්ඣති. න පාපකං සුපිනං පස්සතීති සුපිනං පස්සන්තොපි භද්දකමෙව සුපිනං පස්සති. චෙතියං වන්දන්තො විය පූජං කරොන්තො විය ධම්මං සුණන්තො විය ච හොති. යථා පනඤ්ඤෙ අත්තානං චොරෙහි පරිවාරිතං විය වාළෙහි උපද්දුතං විය පපාතෙ පතන්තං විය ච පස්සන්ති, න එවං පාපකං සුපිනං පස්සති. මනුස්සානං පියො හොතීති උරෙ ආමුත්තමුත්තාහාරො විය සීසෙ පිළන්ධමාලා විය ච මනුස්සානං පියො හොති මනාපො. අමනුස්සානං පියො හොතීති යථෙව ච මනුස්සානං, එවං අමනුස්සානම්පි පියො හොති. දෙවතා රක්ඛන්තීති පුත්තමිව මාතාපිතරො දෙවතා රක්ඛන්ති. නාස්ස අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමතීති මෙත්තාවිහාරිස්ස කායෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා න කමති න පවිසති, නාස්ස කායං විකොපෙතීති වුත්තං හොති. තුවටං චිත්තං සමාධියතීති මෙත්තාවිහාරිනො ඛිප්පමෙව චිත්තං සමාධියති, නත්ථි තස්ස දන්ධායිතත්තං. මුඛවණ්ණො විප්පසීදතීති බන්ධනා පමුත්තතාලපක්කං විය චස්ස විප්පසන්නවණ්ණං මුඛං හොති. අසම්මූළ්හො කාලං කරොතීති මෙත්තාවිහාරිනො සම්මොහමරණං නාම නත්ථි, අසම්මූළ්හො නිද්දං ඔක්කමන්තො විය කාලං කරොති. උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තොති මෙත්තාසමාපත්තිතො උත්තරිං අරහත්තං අධිගන්තුං අසක්කොන්තො ඉතො චවිත්වා සුත්තප්පබුද්ධො විය බ්රහ්මලොකූපගො හොතීති බ්රහ්මලොකං උපපජ්ජතීති අත්ථො.