යස්මා සඤ්ඤොජනිකා දිට්ඨි සබ්බදිට්ඨිසාධාරණා, තස්මා තස්සා සබ්බදිට්ඨිසඤ්ඤොජනත්තා සබ්බදිට්ඨිසාධාරණො අත්ථො නිද්දිට්ඨො. සො හෙට්ඨා වුත්තදිට්ඨිපරියුට්ඨානානෙව.

මානවිනිබන්ධදිට්ඨීසු චක්ඛු අහන්ති අභිනිවෙසපරාමාසොති මානපුබ්බකො අභිනිවෙසපරාමාසො. න හි දිට්ඨි මානසම්පයුත්තා හොති. තෙනෙව ච මානවිනිබන්ධාති වුත්තං, මානපටිබන්ධා මානමූලකාති අත්ථො.

චක්ඛු මමන්ති අභිනිවෙසපරාමාසොති එත්ථාපි එසෙව නයො. එත්ථ පන “මමා”ති වත්තබ්බෙ “මම”න්ති අනුනාසිකාගමො වෙදිතබ්බො. “අහ”න්ති මානවිනිබන්ධාය රූපාදීනිපි අජ්ඣත්තිකානෙව. න හි කසිණරූපං විනා බාහිරානි “අහ”න්ති ගණ්හාති. “මම”න්ති මානවිනිබන්ධාය පන බාහිරානිපි ලබ්භන්ති. බාහිරානිපි හි “මම”න්ති ගණ්හාති. යස්මා පන දුක්ඛා වෙදනා අනිට්ඨත්තා මානවත්ථු න හොති, තස්මා ඡ වෙදනා තාසං මූලපච්චයා ඡ ඵස්සා ච න ගහිතා. සඤ්ඤාදයො පන ඉධ පච්ඡින්නත්තා න ගහිතාති වෙදිතබ්බා.

අත්තවාදපටිසංයුත්තා දිට්ඨි අත්තානුදිට්ඨියෙව. අත්තාති වාදෙන පටිසංයුත්තත්තා පුන එවං වුත්තා.

අත්තා ච ලොකො චාති සො එව අත්තා ච ආලොකනට්ඨෙන ලොකො චාති අත්ථො. සස්සතොති සස්සතවාදානං දිට්ඨි. අසස්සතොති උච්ඡෙදවාදානං. සස්සතො ච අසස්සතො චාති එකච්චසස්සතිකානං. නෙව සස්සතො නාසස්සතොති අමරාවික්ඛෙපිකානං. අන්තවාති පරිත්තකසිණලාභීනං තක්කිකානඤ්ච නිගණ්ඨාජීවිකානඤ්ච. අථ වා උච්ඡෙදවාදිනො “සත්තො ජාතියා පුබ්බන්තවා, මරණෙන අපරන්තවා”ති වදන්ති. අධිච්චසමුප්පන්නිකා “සත්තො ජාතියා පුබ්බන්තවා”ති වදන්ති. අනන්තවාති අප්පමාණකසිණලාභීනං. සස්සතවාදිනො පන “පුබ්බන්තාපරන්තා නත්ථි, තෙන අනන්තවා”ති වදන්ති. අධිච්චසමුප්පන්නිකා “අපරන්තෙන අනන්තවා”ති වදන්ති.

අන්තවා ච අනන්තවා චාති උද්ධමධො අවඩ්ඪිත්වා තිරියං වඩ්ඪිතකසිණානං. නෙව අන්තවා න අනන්තවාති අමරාවික්ඛෙපිකානං.

භවවිභවදිට්ඨීනං යථාවුත්තදිට්ඨිතො විසුං අභිනිවෙසාභාවතො විසුං නිද්දෙසං අකත්වා යථාවුත්තදිට්ඨීනංයෙව වසෙන “ඔලීයනං අතිධාවන”න්ති එකෙකං ආකාරං නිද්දිසිතුං පුච්ඡං අකත්වා ච ඔලීයනාභිනිවෙසො භවදිට්ඨි, අතිධාවනාභිනිවෙසො විභවදිට්ඨීති ආහ. තත්ථ “භවනිරොධාය ධම්මෙ දෙසියමානෙ චිත්තං න පක්ඛන්දතී”ති (ඉතිවු· 49) වුත්තඔලීයනාභිනිවෙසො, සස්සතසඤ්ඤාය නිබ්බානතො සඞ්කොචනාභිනිවෙසොති අත්ථො. “භවෙනෙව ඛො පනෙකෙ අට්ටීයමානා හරායමානා ජිගුච්ඡමානා විභවං අභිනන්දන්තී”ති වුත්තඅතිධාවනාභිනිවෙසො, උච්ඡෙදසඤ්ඤාය නිරොධගාමිනිපටිපදාතික්කමනාභිනිවෙසොති අත්ථො.