අත්තවාදපටිසංයුත්තා දිට්ඨි අත්තානුදිට්ඨියෙව. අත්තාති වාදෙන පටිසංයුත්තත්තා පුන එවං වුත්තා.

අත්තා ච ලොකො චාති සො එව අත්තා ච ආලොකනට්ඨෙන ලොකො චාති අත්ථො. සස්සතොති සස්සතවාදානං දිට්ඨි. අසස්සතොති උච්ඡෙදවාදානං. සස්සතො ච අසස්සතො චාති එකච්චසස්සතිකානං. නෙව සස්සතො නාසස්සතොති අමරාවික්ඛෙපිකානං. අන්තවාති පරිත්තකසිණලාභීනං තක්කිකානඤ්ච නිගණ්ඨාජීවිකානඤ්ච. අථ වා උච්ඡෙදවාදිනො “සත්තො ජාතියා පුබ්බන්තවා, මරණෙන අපරන්තවා”ති වදන්ති. අධිච්චසමුප්පන්නිකා “සත්තො ජාතියා පුබ්බන්තවා”ති වදන්ති. අනන්තවාති අප්පමාණකසිණලාභීනං. සස්සතවාදිනො පන “පුබ්බන්තාපරන්තා නත්ථි, තෙන අනන්තවා”ති වදන්ති. අධිච්චසමුප්පන්නිකා “අපරන්තෙන අනන්තවා”ති වදන්ති.

අන්තවා ච අනන්තවා චාති උද්ධමධො අවඩ්ඪිත්වා තිරියං වඩ්ඪිතකසිණානං. නෙව අන්තවා න අනන්තවාති අමරාවික්ඛෙපිකානං.

භවවිභවදිට්ඨීනං යථාවුත්තදිට්ඨිතො විසුං අභිනිවෙසාභාවතො විසුං නිද්දෙසං අකත්වා යථාවුත්තදිට්ඨීනංයෙව වසෙන “ඔලීයනං අතිධාවන”න්ති එකෙකං ආකාරං නිද්දිසිතුං පුච්ඡං අකත්වා ච ඔලීයනාභිනිවෙසො භවදිට්ඨි, අතිධාවනාභිනිවෙසො විභවදිට්ඨීති ආහ. තත්ථ “භවනිරොධාය ධම්මෙ දෙසියමානෙ චිත්තං න පක්ඛන්දතී”ති (ඉතිවු· 49) වුත්තඔලීයනාභිනිවෙසො, සස්සතසඤ්ඤාය නිබ්බානතො සඞ්කොචනාභිනිවෙසොති අත්ථො. “භවෙනෙව ඛො පනෙකෙ අට්ටීයමානා හරායමානා ජිගුච්ඡමානා විභවං අභිනන්දන්තී”ති වුත්තඅතිධාවනාභිනිවෙසො, උච්ඡෙදසඤ්ඤාය නිරොධගාමිනිපටිපදාතික්කමනාභිනිවෙසොති අත්ථො.

ඉදානි තාව භවවිභවදිට්ඨියො සබ්බදිට්ඨීසු යොජෙත්වා දස්සෙතුං අස්සාදදිට්ඨියාතිආදිමාහ. තත්ථ යස්මා අස්සාදදිට්ඨිකා සස්සතං වා උච්ඡෙදං වා නිස්සාය “නත්ථි කාමෙසු දොසො”ති ගණ්හන්ති, තස්මා පඤ්චතිංසාකාරාපි අස්සාදදිට්ඨියො සියා භවදිට්ඨියො, සියා විභවදිට්ඨියොති වුත්තා. තත්ථ යස්මා එකෙකාපි දිට්ඨියො සස්සතග්ගාහවසෙන භවදිට්ඨියො භවෙය්යුං, උච්ඡෙදග්ගාහවසෙන විභවදිට්ඨියො භවෙය්යුන්ති අත්ථො. අත්තානුදිට්ඨියා රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සතීති පඤ්චසු රූපාදිතො අත්තනො අනඤ්ඤත්තා තෙසු උච්ඡින්නෙසු අත්තා උච්ඡින්නොති ගහණතො පඤ්ච විභවදිට්ඨියොති වුත්තං. සෙසෙසු පඤ්චදසසු ඨානෙසු රූපාදිතො අත්තනො අඤ්ඤත්තා තෙසු උච්ඡින්නෙසුපි “අත්තා සස්සතොති ගහණතො පන්නරස භවදිට්ඨියොති වුත්තං.

මිච්ඡාදිට්ඨියා “සබ්බාව තා විභවදිට්ඨියො”ති උච්ඡෙදවසෙන පවත්තත්තා අන්තවානන්තවාදිට්ඨීසු පරිත්තාරම්මණඅප්පමාණාරම්මණඣානලාභිනො දිබ්බචක්ඛුනා රූපධාතුයා චවිත්වා සත්තෙ අඤ්ඤත්ථ උපපන්නෙ පස්සිත්වා භවදිට්ඨිං අපස්සිත්වා විභවදිට්ඨිං ගණ්හන්ති. තස්මා තත්ථ සියා භවදිට්ඨියො, සියාවිභවදිට්ඨියොති වුත්තං. හොති ච න ච හොතීති එත්ථ හොති චාති භවදිට්ඨි, න ච හොතීති විභවදිට්ඨි. නෙව හොති න න හොතීති එත්ථ නෙව හොතීති විභවදිට්ඨි, න න හොතීති භවදිට්ඨි. තස්මා තත්ථ “සියා”ති වුත්තං.

පුබ්බන්තානුදිට්ඨියා එකච්චසස්සතිකා සස්සතඤ්ච පඤ්ඤපෙන්ති, අසස්සතඤ්ච පඤ්ඤපෙන්ති. තස්මා සා භවදිට්ඨි ච විභවදිට්ඨි ච හොති. චත්තාරො අන්තානන්තිකා අන්තානන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්ති . තස්මා සා අත්තානුදිට්ඨිසදිසා භවදිට්ඨි ච විභවදිට්ඨි ච. චත්තාරො අමරාවික්ඛෙපිකා භවදිට්ඨිං වා විභවදිට්ඨිං වා නිස්සාය වාචාවික්ඛෙපං ආපජ්ජන්ති, අවසෙසා පන භවදිට්ඨියොව. තස්මා තෙ තෙ සන්ධාය “සියා”ති වුත්තං. අපරන්තානුදිට්ඨියා සත්ත උච්ඡෙදවාදා විභවදිට්ඨියො, අවසෙසා භවදිට්ඨියො. තස්මා තෙ තෙ සන්ධාය “සියා”ති වුත්තං. සඤ්ඤොජනිකදිට්ඨියා සබ්බදිට්ඨීනං වසෙන “සියා”ති වුත්තං. අහන්ති මානවිනිබන්ධාය දිට්ඨියා චක්ඛාදීනං අහන්ති ගහිතත්තා තෙසං විනාසෙ අත්තා විනට්ඨො හොතීති සබ්බාව තා විභවදිට්ඨියොති වුත්තං. අත්තානුදිට්ඨියො විය මමන්ති මානවිනිබන්ධාය දිට්ඨියා චක්ඛාදිතො අත්තනො අඤ්ඤත්තා තෙසං විනාසෙපි අත්තා න විනස්සතීති සබ්බාව තා භවදිට්ඨියොති වුත්තං. ලොකවාදපටිසංයුත්තාය දිට්ඨියා “සස්සතො අත්තා ච ලොකො චා”තිආදිනා (පටි· ම· 1.147) නයෙන වුත්තත්තා භවවිභවදිට්ඨි පාකටායෙව. එත්තාවතා අස්සාදදිට්ඨාදිකා විභවදිට්ඨිපරියොසානා සොළස දිට්ඨියො තීණිසතඤ්ච දිට්ඨාභිනිවෙසා නිද්දිට්ඨා හොන්ති. අත්තානුදිට්ඨි ච සක්කායදිට්ඨි ච අත්තවාදපටිසඤ්ඤුත්තා දිට්ඨි ච අත්ථතො එකා පරියායෙන තිවිධා වුත්තා. සඤ්ඤොජනිකා පන දිට්ඨි අවත්ථාභෙදෙන සබ්බාපි දිට්ඨියො හොන්ති.