ඤාණපඤ්චකනිද්දෙසෙ තෙසං පඤ්චන්නං ඤාණානං අනුපුබ්බසම්බන්ධසබ්භාවතො එකතොව පුච්ඡාවිස්සජ්ජනානි කතානි. අභිඤ්ඤාතා හොන්තීති ධම්මසභාවලක්ඛණජානනවසෙන සුට්ඨු ඤාතා හොන්ති. ඤාතා හොන්තීති ඤාතපරිඤ්ඤාවසෙන සභාවතො ඤාතත්තා ඤාතා නාම හොන්ති. යෙන ඤාණෙන තෙ ධම්මා ඤාතා හොන්ති, තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤාති සම්බන්ධො. ඉමිනාව නයෙන සෙසඤාණානිපි යොජෙතබ්බානි. පරිඤ්ඤාතා හොන්තීති සාමඤ්ඤලක්ඛණවසෙන සමන්තතො ඤාතා හොන්ති. තීරිතා හොන්තීති තීරණපරිඤ්ඤාවසෙන අනිච්චාදිතො උපපරික්ඛිතා සමාපිතා නාම හොන්ති. පහීනා හොන්තීති අනිච්චානුපස්සනාදිනා ඤාණෙන නිච්චසඤ්ඤාදයො භඞ්ගානුපස්සනතො පට්ඨාය පහීනා හොන්ති. පරිච්චත්තා හොන්තීති පහානවසෙනෙව ඡඩ්ඩිතා නාම හොන්ති. භාවිතා හොන්තීති වඩ්ඪිතා පරිභාවිතා ච හොන්ති. එකරසා හොන්තීති සකිච්චසාධනපටිපක්ඛපහානෙන එකකිච්චා හොන්ති, පච්චනීකතො වා විමුත්තිවසෙන විමුත්තිරසෙන එකරසා හොන්ති. සච්ඡිකතා හොන්තීති පටිලාභවසෙන ඵලධම්මො පටිවෙධවසෙන නිබ්බානධම්මොති පච්චක්ඛකතා හොන්ති. ඵස්සිතා හොන්තීති පටිලාභඵුසනෙන පටිවෙධඵුසනෙන ච ඵස්සිතා අනුභූතා හොන්ති. ඉමානි පඤ්ච ඤාණානි හෙට්ඨා සුතමයඤාණවසෙන වුත්තානි, ඉධ සකිච්චසාධනවසෙන.

පටිසම්භිදාඤාණනිද්දෙසෙ යස්මා ධම්මෙ අවුත්තෙ තස්ස කිච්චං න සක්කා වත්තුං, තස්මා උද්දිට්ඨානං පටිපාටිං අනාදියිත්වා පඨමං ධම්මා නිද්දිට්ඨා. ධම්මාදීනං අත්ථා වුත්තායෙව. සද්ධින්ද්රියං ධම්මොතිආදීහි ධම්මසද්දපරියාපන්නෙ ධම්මෙ වත්වා නානත්තසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො අඤ්ඤො සද්ධින්ද්රියං ධම්මොතිආදිමාහ. “අඤ්ඤො ධම්මො”ති හි වුත්තෙ ධම්මානං නානත්තං දස්සිතං හොති. පටිවිදිතාති අභිමුඛභාවෙන විදිතා පාකටා නාම හොන්ති. තෙන පටිසම්භිදාපදස්ස අත්ථො වුත්තො. අධිමොක්ඛට්ඨො අත්ථොතිආදීහි තෙසං සද්ධාදීනං අධිමුච්චනාදිකිච්චං අත්ථො නාමාති දස්සෙති. සන්දස්සෙතුන්ති පරං ඤාපෙතුකාමස්ස පරං සන්දස්සෙතුං. පරස්ස පන වචනං සුණන්තස්සාපි ලබ්භතියෙව. බ්යඤ්ජනනිරුත්තාභිලාපාති නාමබ්යඤ්ජනං නාමනිරුත්ති නාමාභිලාපො. නාමඤ්හි අත්ථං බ්යඤ්ජයතීති බ්යඤ්ජනං, “සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්තීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා සඞ්ඛාරාති වුච්චන්තී”ති (සං· නි· 3.79) එවං නිද්ධාරෙත්වා සහෙතුකං කත්වා වුච්චමානත්තා නිරුත්ති, අභිලපීයති එතෙන අත්ථොති අභිලාපොති වුච්චති.

නාමඤ්ච නාමෙතං චතුබ්බිධං – සාමඤ්ඤනාමං, ගුණනාමං, කිත්තිමනාමං, ඔපපාතිකනාමන්ති. තත්ථ පඨමකප්පිකෙසු මහාජනෙන සම්මන්නිත්වා ඨපිතත්තා “මහාසම්මතො”ති රඤ්ඤො නාමං සාමඤ්ඤනාමං. යං සන්ධාය වුත්තං “මහාජනසම්මතොති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘මහාසම්මතො මහාසම්මතො’ත්වෙව පඨමං අක්ඛරං උපනිබ්බත්ත”න්ති (දී· නි· 3.131). “ධම්මකථිකො පංසුකූලිකො විනයධරො තිපිටකධරො සද්ධො සතො”ති එවරූපං ගුණතො ආගතනාමං ගුණනාමං. “භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො”තිආදීනිපි තථාගතස්ස අනෙකානි නාමසතානි ගුණනාමානෙව. තෙන වුත්තං –

යං පන ජාතස්ස කුමාරකස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ දක්ඛිණෙය්යානං සක්කාරං කත්වා සමීපෙ ඨිතා ඤාතකා කප්පෙත්වා පකප්පෙත්වා “අයං අසුකො නාමා”ති නාමං කරොන්ති, ඉදං කිත්තිමනාමං. යා පන පුරිමපඤ්ඤත්ති අපරපඤ්ඤත්තියං පතති, පුරිමවොහාරො පච්ඡිමවොහාරෙ පතති. සෙය්යථිදං, පුරිමකප්පෙපි චන්දො චන්දොයෙව නාම, එතරහිපි චන්දොයෙව. අතීතෙ සූරියො, සමුද්දො, පථවී, පබ්බතො පබ්බතොයෙව නාම, එතරහිපි පබ්බතොයෙවාති, ඉදං ඔපපාතිකනාමං. ඉදං චතුබ්බිධම්පි නාමං එකං නාමමෙව හොති , තං ලොකසඞ්කෙතමත්තසිද්ධං පරමත්ථතො අවිජ්ජමානං. අඤ්ඤෙ පන “නාමං නාම අත්ථජොතකො සද්දො”ති වදන්ති. බලබොජ්ඣඞ්ගමග්ගඞ්ගානං වුත්තනයානුසාරෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො.