11. මග්ගඤාණනිද්දෙසවණ්ණනා
මග්ගඤාණනිද්දෙසෙ මිච්ඡාදිට්ඨියා වුට්ඨාතීති දිට්ඨානුසයප්පහානෙන සමුච්ඡෙදවසෙන ද්වාසට්ඨිභෙදතො මිච්ඡාදිට්ඨිතො වුට්ඨාති. තදනුවත්තකකිලෙසෙහීති මිච්ඡාදිට්ඨිසම්පයොගවසෙන ච මිච්ඡාදිට්ඨිඋපනිස්සයෙන ච උප්පජ්ජමානෙහි මිච්ඡාදිට්ඨිඅනුවත්තමානෙහි නානාවිධෙහි කිලෙසෙහි. තෙන තදෙකට්ඨකිලෙසප්පහානං වුත්තං හොති. දුවිධඤ්හි එකට්ඨං සහජෙකට්ඨං පහානෙකට්ඨඤ්ච. තාය දිට්ඨියා සහ එකස්මිං චිත්තෙ, එකස්මිං පුග්ගලෙ වා යාව පහානා ඨිතාති තදෙකට්ඨා. දිට්ඨියා හි පහීයමානාය දිට්ඨිසම්පයුත්තෙසු ද්වීසු අසඞ්ඛාරිකචිත්තෙසු තාය දිට්ඨියා සහජාතා ලොභො මොහො උද්ධච්චං අහිරිකං අනොත්තප්පන්ති ඉමෙ කිලෙසා, ද්වීසු සසඞ්ඛාරිකචිත්තෙසු තාය දිට්ඨියා සහජාතා ලොභො මොහො ථිනං උද්ධච්චං අහිරිකං අනොත්තප්පන්ති ඉමෙ කිලෙසා සහජෙකට්ඨවසෙන පහීයන්ති. දිට්ඨිකිලෙසෙයෙව පහීයමානෙ තෙන සහ එකස්මිං පුග්ගලෙ ඨිතා අපායගමනීයා ලොභො දොසො මොහො මානො විචිකිච්ඡා ථිනං උද්ධච්චං අහිරිකං අනොත්තප්පන්ති ඉමෙ කිලෙසා පහානෙකට්ඨවසෙන පහීයන්ති. ඛන්ධෙහීති තදනුවත්තකෙහෙව ඛන්ධෙහි, තං දිට්ඨිං අනුවත්තමානෙහි සහජෙකට්ඨෙහි ච පහානෙකට්ඨෙහි ච චතූහි අරූපක්ඛන්ධෙහි, තංසමුට්ඨානරූපෙහි වා සහ පඤ්චහි ඛන්ධෙහි මිච්ඡාදිට්ඨිආදිකිලෙසපච්චයා අනාගතෙ උප්පජ්ජිතබ්බෙහි විපාකක්ඛන්ධෙහි. බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙහීති යථාවුත්තකිලෙසක්ඛන්ධතො බහිභූතෙහි සබ්බසඞ්ඛාරනිමිත්තෙහි. මිච්ඡාසඞ්කප්පා වුට්ඨාතීති සොතාපත්තිමග්ගෙන පහාතබ්බෙසු චතූසු දිට්ඨිසම්පයුත්තෙසු, විචිකිච්ඡාසහගතෙ චාති පඤ්චසු චිත්තෙසු අපායගමනීයසෙසාකුසලචිත්තෙසු ච මිච්ඡාසඞ්කප්පා වුට්ඨාති.
මිච්ඡාවාචාය වුට්ඨාතීති මුසාවාදතො චෙව අපායගමනීයපිසුණඵරුසසම්ඵප්පලාපෙහි ච වුට්ඨාති . මිච්ඡාකම්මන්තා වුට්ඨාතීති පාණාතිපාතාදින්නාදානමිච්ඡාචාරෙහි වුට්ඨාති. මිච්ඡාආජීවා වුට්ඨාතීති කුහනා ලපනා නෙමිත්තිකතා නිප්පෙසිකතා ලාභෙනලාභංනිජිගීසනතා, ආජීවහෙතුකෙහි වා සත්තහිපි කායවචීකම්මෙහි වුට්ඨාති. මිච්ඡාවායාමමිච්ඡාසතිමිච්ඡාසමාධීහි වුට්ඨානං මිච්ඡාසඞ්කප්පවුට්ඨානෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. මිච්ඡාසතීති ච සතියා පටිපක්ඛාකාරෙන උප්පජ්ජමානා අකුසලචිත්තුප්පාදමත්තමෙව. උපරිමග්ගත්තයෙ “දස්සනට්ඨෙන සම්මාදිට්ඨී”තිආදීනි අට්ඨ මග්ගඞ්ගානි යථා පඨමජ්ඣානිකෙ පඨමමග්ගෙ ලබ්භන්ති, තථෙව ලබ්භන්ති. තත්ථ පඨමමග්ගෙ සම්මාදිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨිං පජහතීති සම්මාදිට්ඨි. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි මිච්ඡාසඞ්කප්පාදීනං පජහනට්ඨෙනෙව වෙදිතබ්බා. එවං සන්තෙ පඨමමග්ගෙනෙව ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨිගතානං පහීනත්තා උපරිමග්ගත්තයෙන පහාතබ්බා දිට්ඨි නාම නත්ථි.
තත්ථ සම්මාදිට්ඨීති නාමං කථං හොතීති? යථා විසං අත්ථි වා හොතු මා වා, අගදො අගදොත්වෙව වුච්චති, එවං මිච්ඡාදිට්ඨි අත්ථි වා හොතු මා වා, අයං සම්මාදිට්ඨි එව නාම. යදි එවං නාමමත්තමෙවෙතං හොති, උපරිමග්ගත්තයෙ පන සම්මාදිට්ඨියා කිච්චාභාවො ආපජ්ජති, මග්ගඞ්ගානි න පරිපූරෙන්ති. තස්මා සම්මාදිට්ඨි සකිච්චකා කාතබ්බා, මග්ගඞ්ගානි පරිපූරෙතබ්බානීති. සකිච්චකා චෙත්ථ සම්මාදිට්ඨි යථාලාභනියමෙන දීපෙතබ්බා. උපරිමග්ගත්තයවජ්ඣො හි එකො මානො අත්ථි, සො දිට්ඨිට්ඨානෙ තිට්ඨති, සා තං මානං පජහතීති සම්මාදිට්ඨි. සොතාපත්තිමග්ගස්මිඤ්හි සම්මාදිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨිං පජහති. සොතාපන්නස්ස පන සකදාගාමිමග්ගවජ්ඣො මානො අත්ථි, තං මානං පජහතීති සම්මාදිට්ඨි. තස්සෙව සත්තඅකුසලචිත්තසහජාතො සඞ්කප්පො අත්ථි, තෙහෙව චිත්තෙහි වාචඞ්ගචොපනං අත්ථි, කායඞ්ගචොපනං අත්ථි, පච්චයපරිභොගො අත්ථි, සහජාතවායාමො අත්ථි, අස්සතියභාවො අත්ථි, සහජාතචිත්තෙකග්ගතා අත්ථි, එතෙ මිච්ඡාසඞ්කප්පාදයො නාම. සකදාගාමිමග්ගෙ සම්මාසඞ්කප්පාදයො තෙසං පහානෙන සම්මාසඞ්කප්පාදයොති වෙදිතබ්බා. එවං සකදාගාමිමග්ගෙ අට්ඨඞ්ගානි සකිච්චකානි හොන්ති. සකදාගාමිස්ස අනාගාමිමග්ගවජ්ඣො මානො අත්ථි, සො දිට්ඨිට්ඨානෙ තිට්ඨති. තස්සෙව සත්තහි චිත්තෙහි සහජාතා සඞ්කප්පාදයො අත්ථි. තෙසං පහානෙන අනාගාමිමග්ගෙ අට්ඨන්නං අඞ්ගානං සකිච්චකතා වෙදිතබ්බා. අනාගාමිස්ස අරහත්තමග්ගවජ්ඣො මානො අත්ථි, සො දිට්ඨිට්ඨානෙ තිට්ඨති. යානි පනස්ස පඤ්ච අකුසලචිත්තානි, තෙහි සහජාතා සඞ්කප්පාදයො අත්ථි. තෙසං පහානෙන අරහත්තමග්ගෙ අට්ඨන්නං අඞ්ගානං සකිච්චකතා වෙදිතබ්බා.