ඵලඤාණනිද්දෙසෙ තංපයොගප්පටිප්පස්සද්ධත්තාති තස්ස අජ්ඣත්තබහිද්ධා වුට්ඨානපයොගස්ස පටිප්පස්සද්ධත්තා. මග්ගො හි සකක්ඛණෙ කිලෙසප්පහානෙන උභතො වුට්ඨානපයොගං කරොති නාම, ඵලක්ඛණෙ කිලෙසානං පහීනත්තා මග්ගස්ස උභතො වුට්ඨානපයොගො පටිප්පස්සද්ධො වූපසන්තො නාම හොති. උප්පජ්ජතීති මග්ගානන්තරං සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා උප්පජ්ජති, ඵලසමාපත්තිකාලෙ පන බහුක්ඛත්තුං, නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස ද්වික්ඛත්තුං උප්පජ්ජති, සබ්බම්පි හි තං පයොගප්පටිප්පස්සද්ධත්තා උප්පජ්ජති. මග්ගස්සෙතං ඵලන්ති ඵලං අපෙක්ඛිත්වා නපුංසකවචනං කතං. සකදාගාමිමග්ගක්ඛණාදීසුපි එකෙකමග්ගඞ්ගවසෙනෙව වුට්ඨානයොජනා වෙදිතබ්බා.

විමුත්තිඤාණනිද්දෙසෙ සක්කායදිට්ඨීති විජ්ජමානට්ඨෙන සති ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතෙ කායෙ, සයං වා සතී තස්මිං කායෙ දිට්ඨීති සක්කායදිට්ඨි. විචිකිච්ඡාති විගතා චිකිච්ඡා, සභාවං වා විචිනන්තො එතාය කිච්ඡති කිලමතීති විචිකිච්ඡා. සීලබ්බතපරාමාසොති සීලෙන සුද්ධි වතෙන සුද්ධි සීලබ්බතෙන සුද්ධීති ගහිතඅභිනිවෙසො. සො හි සභාවං අතික්කමිත්වා පරතො ආමසතීති සීලබ්බතපරාමාසො. උභින්නං සමානෙපි දිට්ඨිභාවෙ තක්කඤ්ච පරූපදෙසඤ්ච විනා පකතියා එව සක්කායදිට්ඨිගහණතො පකතිභූතාය වීසතිවත්ථුකාය සක්කායදිට්ඨියා පහානෙනෙව සබ්බදිට්ඨිප්පහානදස්සනත්ථං සක්කායදිට්ඨි වුත්තා. සීලබ්බතපරාමාසො පන “සුද්ධිපටිපදං පටිපජ්ජාමා”ති පටිපන්නානං පටිපදාය මිච්ඡාභාවදස්සනත්ථං විසුං වුත්තොති වෙදිතබ්බො. තිණ්ණම්පි අනුසයප්පහානෙනෙව පහානං දස්සෙතුං දිට්ඨානුසයො විචිකිච්ඡානුසයොති වුත්තං, න විසුං කිලෙසත්තා. උපක්කිලෙසාති කිලෙසෙන්ති උපතාපෙන්ති විබාධෙන්තීති කිලෙසා, ථාමගතට්ඨෙන භුසා කිලෙසාති උපක්කිලෙසා. සම්මා සමුච්ඡින්නා හොන්තීති සමුච්ඡෙදප්පහානෙන අනුප්පාදනිරොධෙන සම්මා සමුච්ඡින්නා හොන්ති. සපරියුට්ඨානෙහීති චිත්තං පරියොනන්ධන්තානි උට්ඨෙන්ති උප්පජ්ජන්තීති පරියුට්ඨානානි, සමුදාචාරප්පත්තානං කිලෙසානමෙතං අධිවචනං. සහ පරියුට්ඨානෙහීති සපරියුට්ඨානානි. තෙහි සපරියුට්ඨානෙහි අනුසයිතඋපක්කිලෙසෙහි. චිත්තං විමුත්තං හොතීති තෙසං අභබ්බුප්පත්තිකභූතත්තා සන්තතිවසෙන පවත්තමානං චිත්තං තතො විමුත්තං නාම හොති. තදෙව සුට්ඨු විමුත්තත්තා සුවිමුත්තං. තංවිමුත්තිඤාතට්ඨෙනාති තස්සා විමුත්තියා ජානනට්ඨෙන.

පච්චවෙක්ඛණඤාණනිද්දෙසෙ මග්ගක්ඛණෙයෙව හෙතුට්ඨෙන පඨමං මග්ගඞ්ගානි විසුං විසුං වත්වා පුන මග්ගඞ්ගභූතෙ ච අමග්ගඞ්ගභූතෙ ච ධම්මෙ “බුජ්ඣනට්ඨෙන බොධී”ති ලද්ධනාමස්ස අරියස්ස අඞ්ගභාවෙන බොජ්ඣඞ්ගෙ විසුං දස්සෙසි. සතිධම්මවිචයවීරියසමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගා හි මග්ගඞ්ගානෙව, පීතිපස්සද්ධිඋපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගා අමග්ගඞ්ගානි. පුන බලවසෙන ඉන්ද්රියවසෙන ච විසුං නිද්දිට්ඨෙසු සද්ධා එව අමග්ගඞ්ගභූතා. පුන මග්ගක්ඛණෙ ජාතෙයෙව ධම්මෙ රාසිවසෙන දස්සෙන්තො ආධිපතෙය්යට්ඨෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ උපට්ඨානට්ඨෙන සතිපට්ඨානාති එකාව නිබ්බානාරම්මණා සති කායවෙදනාචිත්තධම්මෙසු සුභසුඛනිච්චඅත්තසඤ්ඤාපහානකිච්චසාධනවසෙන චත්තාරො සතිපට්ඨානා නාම. නිබ්බානාරම්මණං එකමෙව වීරියං උප්පන්නානුප්පන්නානං අකුසලානං පහානානුප්පත්තිකිච්චස්ස, අනුප්පන්නුප්පන්නානං කුසලානං උප්පාදට්ඨිතිකිච්චස්ස සාධනවසෙන චත්තාරො සම්මප්පධානා නාම.

තථට්ඨෙන සච්චාති දුක්ඛභාවාදීසු අවිසංවාදකට්ඨෙන චත්තාරි අරියසච්චානි. එතානෙව චෙත්ථ පටිවෙධට්ඨෙන තදා සමුදාගතානි, “අමතොගධං නිබ්බාන”න්ති විසුං වුත්තං නිබ්බානඤ්ච, සෙසා පන ධම්මා පටිලාභට්ඨෙන තදා සමුදාගතා. “තථට්ඨෙන සච්චා තදා සමුදාගතා”ති වචනතො මග්ගඵලපරියොසානෙ අවස්සං චත්තාරි සච්චානි පච්චවෙක්ඛතීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. “කතං කරණීයං නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී”ති (දී· නි· 1.248) වචනතො ච “දුක්ඛං මෙ පරිඤ්ඤාතං, සමුදයො මෙ පහීනො, නිරොධො මෙ සච්ඡිකතො, මග්ගො ච මෙ භාවිතො”ති පච්චවෙක්ඛණං වුත්තමෙව හොති. තථා පච්චවෙක්ඛණං යුජ්ජති ච. සමුදයොති චෙත්ථ තංතංමග්ගවජ්ඣොයෙව වෙදිතබ්බො. එත්ථ වුත්තසමුදයපච්චවෙක්ඛණවසෙනෙව අට්ඨකථායං දුවිධං කිලෙසපච්චවෙක්ඛණං මග්ගඵලනිබ්බානපච්චවෙක්ඛණානි ඉධ සරූපෙනෙව ආගතානීති වුත්තානි. කෙවලං දුක්ඛපච්චවෙක්ඛණමෙව න වුත්තං. කිඤ්චාපි න වුත්තං, අථ ඛො පාඨසබ්භාවතො යුත්තිසබ්භාවතො ච ගහෙතබ්බමෙව. සච්චපටිවෙධත්ථඤ්හි පටිපන්නස්ස නිට්ඨිතෙ සච්චපටිවෙධෙ සයං කතකිච්චපච්චවෙක්ඛණං යුත්තමෙවාති. අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමථොතිආදි මග්ගසම්පයුත්තෙ එව සමථවිපස්සනාධම්මෙ එකරසට්ඨෙන අනතිවත්තනට්ඨෙන ච දස්සෙතුං වුත්තං. සංවරට්ඨෙන සීලවිසුද්ධීති සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා එව. අවික්ඛෙපට්ඨෙන චිත්තවිසුද්ධීති සම්මාසමාධි එව. දස්සනට්ඨෙන දිට්ඨිවිසුද්ධීති සම්මාදිට්ඨියෙව. විමුත්තට්ඨෙනාති සමුච්ඡෙදවසෙන මග්ගවජ්ඣකිලෙසෙහි මුච්චනට්ඨෙන, නිබ්බානාරම්මණෙ වා අධිමුච්චනට්ඨෙන. විමොක්ඛොති සමුච්ඡෙදවිමොක්ඛො, අරියමග්ගොයෙව. පටිවෙධට්ඨෙන විජ්ජාති සච්චපටිවෙධට්ඨෙන විජ්ජා, සම්මාදිට්ඨියෙව. පරිච්චාගට්ඨෙන විමුත්තීති මග්ගවජ්ඣකිලෙසානං පජහනට්ඨෙන තතො මුච්චනතො විමුත්ති, අරියමග්ගොයෙව. සමුච්ඡෙදට්ඨෙන ඛයෙ ඤාණන්ති කිලෙසසමුච්ඡින්දනට්ඨෙන කිලෙසක්ඛයකරෙ අරියමග්ගෙ ඤාණං, සම්මාදිට්ඨියෙව.