සකසම්පත්තියා විය සුසංවිහිතසඞ්කප්පො භවති. ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරතා සුචරිතපාරිපූරියා ආසන්නකාරණන්ති ආහ – “රක්ඛිතචිත්තස්සාති තිණ්ණං සුචරිතානං පදට්ඨාන”න්ති. තස්සත්ථො – “රක්ඛිතචිත්තස්සා”ති ඉදං තිණ්ණං සුචරිතානං පදට්ඨානවචනන්ති. නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පාදිබහුලස්ස කාමච්ඡන්දාදිනීවරණප්පහානං සුකරන්ති නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පාදයො සමථස්ස ආසන්නකාරණන්ති ආහ – “සම්මාසඞ්කප්පගොචරොති සමථස්ස පදට්ඨාන”න්ති. කම්මස්සකතාසම්මාදිට්ඨියං සප්පච්චයනාමරූපදස්සනසම්මාදිට්ඨියඤ්ච ඨිතො අත්තාධීනං සංසාරදුක්ඛං පස්සන්තො තදතික්කමනුපායං විපස්සනං ආරභතීති සම්මාදිට්ඨිවිපස්සනාය විසෙසකාරණන්ති ආහ – “සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරොති විපස්සනාය පදට්ඨාන”න්ති. උදයබ්බයදස්සනං උස්සුක්කාපෙන්තො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමතීති තං පඨමමග්ගාධිගමස්ස කාරණන්ති ආහ – “ඤත්වාන උදයබ්බයන්ති දස්සනභූමියා පදට්ඨාන”න්ති. ආලොකසඤ්ඤාමනසිකාරාදීහි ථිනමිද්ධස්ස අභිභවනං වීරියස්ස ආසන්නකාරණන්ති ආහ – “ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛූති වීරියස්ස පදට්ඨාන”න්ති. යදිපි අරියමග්ගක්ඛණෙ පහානභාවනා සමානකාලා එකාභිසමයස්ස ඉච්ඡිතත්තා, තථාපි පහාතබ්බස්ස පහානාභාවෙ භාවනාපාරිපූරී නත්ථීති පහානනිමිත්තා විය කත්වා භාවනා වුත්තා “සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙති භාවනාය පදට්ඨාන”න්ති. අථ වා “සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ”ති ඉදං භගවතො වචනං යොගීනං උස්සාහජනනත්ථං ආනිසංසකිත්තනං හොතීති භාවනාය විසෙසකාරණන්ති වුත්තං “සබ්බා…පෙ… පදට්ඨාන”න්ති.

ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරතා සතිසංවරො, සතිබලෙන ච නෙක්ඛම්මවිතක්කාදිබහුලො හොතීති වුත්තං – “තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසඞ්කප්පගොචරොති ඉදං සතින්ද්රිය”න්ති. තස්සත්ථො – “තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසඞ්කප්පගොචරො”ති එත්ථ රක්ඛිතචිත්තතාය ච සම්මාසඞ්කප්පගොචරතා කාරණූපචාරෙන ඉදං සතින්ද්රියං, ගහිතානි භවන්ති පඤ්චින්ද්රියානි ඉන්ද්රියලක්ඛණෙන විමුත්තිපරිපාචනභාවෙන වා එකලක්ඛණත්තාති අධිප්පායො. ගහිතො භවතීති එත්ථ මග්ගලක්ඛණෙන ගහණං සුවිඤ්ඤෙය්යන්ති තං ඨපෙත්වා කාරණතො ගහණං දස්සෙතුං “සම්මාදිට්ඨිතො හි සම්මාසඞ්කප්පො පභවතී”තිආදි වුත්තං. තතො එව ගහිතො භවති අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති වත්වා විමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනානිපි වුත්තානි.

රක්ඛීයතීති රක්ඛිතං. ඉදං පදවසෙන නිබ්බචනං. යස්මා පන අත්ථවසෙන නිබ්බචනෙ වුත්තෙ පදවසෙන නිබ්බචනං වුත්තමෙව හොති, තස්මා “රක්ඛිතං පරිපාලීයතීති එසා නිරුත්තී”ති වුත්තං. තත්ථ ඉති-සද්දො ආද්යත්ථො, පකාරෙ වා. තෙන එවමාදිකා එවංපකාරා වා එසා නිරුත්තීති වුත්තං හොති. තස්මා චින්තෙතීති චිත්තං. අත්තනො සන්තානං චිනොතීති චිත්තං, පච්චයෙහි චිතන්ති චිත්තං, චිත්තවිචිත්තට්ඨෙන චිත්තං, චිත්තකරණට්ඨෙන චිත්තං. සම්මා සඞ්කප්පෙතීති සම්මාසඞ්කප්පොතිආදිනා නිරුත්ති වෙදිතබ්බා.

අයං එත්ථ භගවතො අධිප්පායොති “රක්ඛිතචිත්තො අස්සා”තිආදිනා ඉන්ද්රියසංවරාදයො දුග්ගතිපහානඤ්ච වදතො භගවතො එත්ථ ගාථායං අධිප්පායො. කොකාලිකො හීතිආදි නිදානනිද්දෙසො. තත්ථ හි-සද්දො කාරණෙ. ඉදං වුත්තං හොති – යස්මා කොකාලිකො (සං· නි· 1.181; අ· නි· 10.89; සු· නි· කොකාලිකසුත්ත) අරක්ඛිතචිත්තතාය අග්ගසාවකෙසු චිත්තං පදොසෙත්වා පදුමනිරයං උපපන්නො, තස්මා දුග්ගතියො ජහිතුකාමො රක්ඛිතචිත්තො අස්සාති භගවා සතිආරක්ඛෙන චෙතසා සමන්නාගතො සබ්බා දුග්ගතියො ජහතීති අත්ථො. සුත්තම්හි වුත්තං “සතියා චිත්තං රක්ඛිතබ්බ”න්ති දෙසනානුසන්ධිදස්සනං.