එවං දෙසනාහාරසම්පාතං දස්සෙත්වා ඉදානි විචයහාරසම්පාතං දස්සෙන්තො යස්මා දෙසනාහාරපදත්ථවිචයො විචයහාරො, තස්මා දෙසනාහාරෙ විපල්ලාසහෙතුභාවෙන නිද්ධාරිතාය තණ්හාය කුසලාදිවිභාගපවිචයමුඛෙන විචයහාරසම්පාතං දස්සෙතුං “තත්ථ තණ්හා දුවිධා”තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කුසලාති කුසලධම්මාරම්මණා. කුසල-සද්දො චෙත්ථ බාහිතිකසුත්තෙ (ම· නි· 2.358 ආදයො) විය අනවජ්ජත්ථෙ දට්ඨබ්බො. කස්මා පනෙත්ථ තණ්හා කුසලපරියායෙන උද්ධටා? හෙට්ඨා දෙසනාහාරෙ විපල්ලාසහෙතුභාවෙන තණ්හං උද්ධරිත්වා තස්සා වසෙන සංකිලෙසපක්ඛො දස්සිතො. විචිත්තපටිභානතාය පන ඉධාපි තණ්හාමුඛෙනෙව වොදානපක්ඛං දස්සෙතුං කුසලපරියායෙන තණ්හා උද්ධටා. තත්ථ සංසාරං ගමෙතීති සංසාරගාමිනී, සංසාරනායිකාති අත්ථො. අපචයං නිබ්බානං ගමෙතීති අපචයගාමිනී. කථං පන තණ්හා අපචයගාමිනීති? ආහ “පහානතණ්හා”ති. තදඞ්ගාදිප්පහානස්ස හෙතුභූතා තණ්හා. කථං පන එකන්තසාවජ්ජාය තණ්හාය කුසලභාවොති? සෙවිතබ්බභාවතො. යථා තණ්හා, එවං මානොපි දුවිධො කුසලොපි අකුසලොපි, න තණ්හා එවාති තණ්හාය නිදස්සනභාවෙන මානො වුත්තො.

තත්ථ මානස්ස යථාධිප්පෙතං කුසලාදිභාවං දස්සෙතුං “යං මානං නිස්සායා”තිආදිමාහ. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – “මානමහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී”තිආදි. යං නෙක්ඛම්මස්සිතං දොමනස්සන්තිආදි “කුසලා”ති වුත්තතණ්හාය සරූපදස්සනත්ථං වුත්තං. තත්ථ නෙක්ඛම්මස්සිතං දොමනස්සං නාම –

“තත්ථ කතමානි ඡ නෙක්ඛම්මස්සිතානි දොමනස්සානි? රූපානංත්වෙව අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමවිරාගනිරොධං ‘පුබ්බෙ චෙව රූපා එතරහි ච, සබ්බෙතෙ රූපා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපෙති ‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමි, යදරියා එතරහි ආයතනං උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’ති. ඉති අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපයතො උප්පජ්ජති පිහා, පිහාපච්චයා දොමනස්සං. යං එවරූපං දොමනස්සං, ඉදං වුච්චති නෙක්ඛම්මස්සිතං දොමනස්ස”න්ති (ම· නි· 3.307) –

ඉති චිරතරං විපස්සනාපරිවාසං පරිවසිත්වා දුක්ඛාපටිපදාදන්ධාභිඤ්ඤාය අධිගතාය පඤ්ඤාවිමුත්තියා වසෙන විචයහාරසම්පාතං දස්සෙතුං “තස්සා කො පවිචයො”තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ යස්මා පඤ්ඤාවිමුත්ති අරියමග්ගමූලිකා, තස්මා චතුත්ථජ්ඣානපාදකෙ අරියමග්ගධම්මෙ උද්දිසිත්වා තෙසං ආගමනපටිපදං දස්සෙතුං “කත්ථ දට්ඨබ්බො, චතුත්ථෙ ඣානෙ”තිආදි වුත්තං. තත්ථ පාරමිතායාති උක්කංසගතාය චතුත්ථජ්ඣානභාවනාය. යෙහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං චතුත්ථජ්ඣානචිත්තං වුත්තං, තානි අඞ්ගානි දස්සෙතුං “පරිසුද්ධ”න්තිආදි වුත්තං.