ඉදානි යථාවුත්තස්ස ධම්මස්ස විසභාගධම්මානං තණ්හාවිජ්ජාදීනං සභාගධම්මානඤ්ච සමථවිපස්සනාදීනං නිද්ධාරණවසෙන ආවට්ටහාරං යොජෙත්වා දස්සෙතුං “තත්ථ දුග්ගතීනං හෙතු තණ්හා ච අවිජ්ජා චා”තිආදිමාහ. තං පුබ්බෙ වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්යමෙව. ඉදං වුච්චති බ්රහ්මචරියන්ති ඉදං අරියං සමථවිපස්සනාසඞ්ඛාතං මග්ගබ්රහ්මචරියන්ති වුච්චති. යං රක්ඛතීති සබ්බාහි දුග්ගතීහි රක්ඛන්තස්ස අරියමග්ගස්ස ආරම්මණභූතො නිරොධො රක්ඛන්තො විය වුත්තො, නිමිත්තස්ස කත්තුභාවෙන උපචරිතත්තා. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි විසභාගසභාගධම්මාවට්ටනවසෙන නිද්ධාරිතානීති අධිප්පායො.

තත්ථ කතමො විභත්තිහාරොති විභත්තිහාරවිභඞ්ගො. තත්ථ ධම්මවිභත්තිභූමිවිභත්තිපදට්ඨානවිභත්තීති තිවිධා විභත්ති. තාසු යස්මා ධම්මෙසු විභාගතො නිද්දිට්ඨෙසු තත්ථ ලබ්භමානො භූමිවිභාගො පදට්ඨානවිභාගො ච නිද්දිසියමානො සුවිඤ්ඤෙය්යො හොති, තස්මා ධම්මවිභත්තිං තාව නිද්දිසන්තො සොළසවිධෙ පට්ඨානෙ යෙසං සුත්තානං වසෙන විසෙසතො විභජිතබ්බා, තානි සුත්තානි දස්සෙතුං “ද්වෙ සුත්තානි වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්චා”ති වුත්තං. තත්ථ වාසනා පුඤ්ඤභාවනා, තස්සා භාගො කොට්ඨාසො වාසනාභාගො, තස්ස හිතන්ති වාසනාභාගියං, සුත්තං. නිබ්බිජ්ඣනං ලොභක්ඛන්ධාදීනං පදාලනං නිබ්බෙධො, තස්ස භාගොති සෙසං පුරිමසදිසමෙව. යස්මිං සුත්තෙ තීණි පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි දෙසිතානි, තං සුත්තං වාසනාභාගියං. යස්මිං පන සෙක්ඛාසෙක්ඛා දෙසිතා, තං නිබ්බෙධභාගියං. අයඤ්ච අත්ථො පාළියංයෙව ආගමිස්සති.

පුඤ්ඤභාගියාති පුඤ්ඤභාගෙ භවා. තථා ඵලභාගියා වෙදිතබ්බා. ඵලන්ති පන සාමඤ්ඤඵලං. සංවරසීලන්ති පාතිමොක්ඛසංවරො, සතිසංවරො, ඤාණසංවරො, ඛන්තිසංවරො, වීරියසංවරොති පඤ්ච සංවරා සංවරසීලං. පහානසීලන්ති තදඞ්ගප්පහානං, වික්ඛම්භනප්පහානං, සමුච්ඡෙදප්පහානං, පටිප්පස්සද්ධිප්පහානං, නිස්සරණප්පහානන්ති පඤ්චප්පහානානි. තෙසු නිස්සරණප්පහානවජ්ජානං පහානානං වසෙන පහානසීලං වෙදිතබ්බං. සොති යො වාසනාභාගියසුත්තසම්පටිග්ගාහකො, සො. තෙන බ්රහ්මචරියෙනාති තෙන සංවරසීලසඞ්ඛාතෙන සෙට්ඨචරියෙන කාරණභූතෙන බ්රහ්මචාරී භවති. එත්ථ ච අට්ඨසමාපත්තිබ්රහ්මචරියස්ස න පටික්ඛෙපො, කෙචි පන “තෙනෙව බ්රහ්මචරියෙනා”ති පඨන්ති, තෙසං මතෙන සියා තස්ස පටික්ඛෙපො.

පහානසීලෙ ඨිතොති සමුච්ඡෙදපටිප්පස්සද්ධිප්පහානානං වසෙන පහානසීලෙ ඨිතො. තෙන බ්රහ්මචරියෙනාති තෙන පහානසීලෙන විසෙසභූතෙන මග්ගබ්රහ්මචරියෙන. යෙ පන “තෙනෙව බ්රහ්මචරියෙනා”ති පඨන්ති, තෙසං අයං පාඨො “වාසනාභාගියං නාම සුත්තං දානකථා, සීලකථා, සග්ගකථා, පුඤ්ඤවිපාකකථා”ති. යෙ පන “තෙන බ්රහ්මචරියෙනා”ති පඨන්ති, තෙසං අයං පාඨො – “වාසනාභාගියං නාම සුත්තං දානකථා, සීලකථා, සග්ගකථා කාමානං ආදීනවො නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසො”ති. තත්ථ කතමො පාඨො යුත්තතරොති? පච්ඡිමො පාඨොති නිට්ඨං ගන්තබ්බං. යස්මා “නිබ්බෙධභාගියං නාම සුත්තං යා චතුසච්චප්පකාසනා”ති වක්ඛති, න හි මහාථෙරො සාවසෙසං කත්වා ධම්මං දෙසෙසීති.

“නත්ථි පජානනා”තිආදිනා උභින්නං සුත්තානං සාතිසයං අසඞ්කරකාරණං දස්සෙති. තත්ථ පජානනාති අරියමග්ගස්ස පදට්ඨානභූතා වුට්ඨානගාමිනී විපස්සනාපඤ්ඤා. ඉමානි චත්තාරි සුත්තානීති ඉමෙසං සුත්තානං වාසනාභාගියනිබ්බෙධභාගියානං වක්ඛමානානඤ්ච සංකිලෙසභාගියඅසෙක්ඛභාගියානං වසෙන චත්තාරි සුත්තානි. දෙසනායාති දෙසනානයෙන. සබ්බතො විචයෙන හාරෙන විචිනිත්වාති සබ්බතොභාගෙන එකාදසසු ඨානෙසු පක්ඛිපිත්වා විචයෙන හාරෙන විචිනිත්වා. “යුත්තිහාරෙන යොජෙතබ්බානී”ති එතෙන විචයහාරයුත්තිහාරා විභත්තිහාරස්ස පරිකම්මට්ඨානන්ති දස්සෙති. “යාවතිකා ඤාණස්ස භූමී”ති ඉමිනා විභත්තිහාරස්ස මහාවිසයතං දස්සෙති.

එවං වාසනාභාගියනිබ්බෙධභාගියභාවෙහි ධම්මෙ එකදෙසෙන විභජිත්වා ඉදානි තෙසං කිලෙසභාගියඅසෙක්ඛභාගියභාවෙහි සාධාරණාසාධාරණභාවෙහි විභජිතුං “තත්ථ කතමෙ ධම්මා සාධාරණා”තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කතමෙ ධම්මාති කතමෙ සභාවධම්මා. සාධාරණාති අවිසිට්ඨා, සමානාති අත්ථො. ද්වෙ ධම්මාති දුවෙ පකතියො. පකතිඅත්ථො හි අයං ධම්ම-සද්දො “ජාතිධම්මානං සත්තාන”න්තිආදීසු (පටි· ම· 1.33) විය. නාමසාධාරණාති නාමෙන සාධාරණා, කුසලාකුසලාති සමානනාමාති අත්ථො. වත්ථුසාධාරණාති වත්ථුනා නිස්සයෙන සාධාරණා, එකසන්තතිපතිතතාය සමානවත්ථුකාති අත්ථො. විසෙසතො සංකිලෙසපක්ඛෙ පහානෙකට්ඨා නාමසාධාරණා, සහජෙකට්ඨා වත්ථුසාධාරණා. අඤ්ඤම්පි එවං ජාතියන්ති කිච්චපච්චයපටිපක්ඛාදීහි සමානං සඞ්ගණ්හාති. මිච්ඡත්තනියතානං අනියතානන්ති ඉදං පුථුජ්ජනානං උපලක්ඛණං. තස්මා සස්සතවාදා උච්ඡෙදවාදාති ආදිකො සබ්බො පුථුජ්ජනභෙදො ආහරිත්වා වත්තබ්බො. දසනප්පහාතබ්බා කිලෙසා සාධාරණා මිච්ඡත්තනියතානං අනියතානං එව ච සම්භවතො සම්මත්තනියතානං අසම්භවතො ච. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො.