එකාදසමෙ කලහවිවාදසුත්තනිද්දෙසෙ කුතොපහූතා කලහා විවාදාති කලහො ච තස්ස පුබ්බභාගො විවාදො චාති ඉමෙ කුතො ජාතා. පරිදෙවසොකා සහමච්ඡරා චාති පරිදෙවසොකා ච සහමච්ඡරා ච කුතො පහූතා. මානාතිමානා සහපෙසුණා චාති මානා ච අතිමානා ච පෙසුණා ච කුතො පහූතා. තෙති තෙ සබ්බෙපි අට්ඨ කිලෙසධම්මා. තදිඞ්ඝ බ්යූහීති තං මයා පුච්ඡිතමත්ථං බ්රූහි, යාචාමි තං අහන්ති. යාචනත්ථො හි ඉඞ්ඝාති නිපාතො.

එකෙන ආකාරෙනාති එකෙන කාරණෙන. අපරෙන ආකාරෙනාති අපරෙන කාරණෙන. ආගාරිකා දණ්ඩපසුතාති ගහපතිනො විහෙසමානා. පබ්බජිතා ආපත්තිං ආපජ්ජන්තාති අනගාරිකා සත්තසු ආපත්තික්ඛන්ධෙසු අඤ්ඤතරං ආපජ්ජමානා.

කුතොපහූතාති කුතොභූතා. කුතොජාතාති කුතො පටිලද්ධභාවා. කුතොසඤ්ජාතාති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං. කුතොනිබ්බත්තාති කුතො නිබ්බත්තලක්ඛණං පත්තා. උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪෙත්වා “කුතොඅභිනිබ්බත්තා”ති වුත්තං. කුතොපාතුභූතාති කුතොපාකටීභූතා. කිං නිදානාතිආදීසු අත්තනො ඵලං නිදෙතීති නිදානං. එතස්මා ඵලං සමුදෙතීති සමුදයො. එතස්මා ඵලං ජායතීති ජාති. එතස්මා ඵලං පභවතීති පභවො. මූලං පුච්ඡතීති කලහස්ස කාරණං පුච්ඡති. කාරණඤ්හි පතිට්ඨට්ඨෙන මූලං. අත්තනො ඵලනිප්ඵාදනත්ථං හිනොති පවත්තතීති හෙතු. “හන්ද නං ගණ්හථා”ති දස්සෙන්තං විය අත්තනො ඵලං නිදෙතීති නිදානං. එතස්මා ඵලං සම්භවතීති සම්භවො. පභවති ඵලං එතස්මාති පභවො. සමුට්ඨාති එත්ථ ඵලං, එතෙන වා සමුට්ඨාතීති සමුට්ඨානං. අත්තනො ඵලං ආහරතීති ආහාරො. අපටික්ඛිපිතබ්බට්ඨෙන අත්තනො ඵලං ආරමෙතීති ආරම්මණං. එතං පටිච්ච අපටික්ඛිපිත්වා ඵලං එති පවත්තතීති පච්චයො. එතස්මා ඵලං සමුදෙතීති සමුදයොති එවමෙතෙසං පදානං වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. තං සන්ධාය “කලහස්ස ච විවාදස්ස ච මූලං පුච්ඡතී”තිආදිනා නයෙන දෙසනා වුත්තා.

පියප්පහූතාති පියවත්ථුතො ජාතා. මච්ඡෙරයුත්තා කලහා විවාදාති ඉමිනා කලහවිවාදාදීනං න කෙවලං පියවත්ථුමෙව, මච්ඡරියම්පි පච්චයං දස්සෙති. කලහවිවාදසීසෙන චෙත්ථ සබ්බෙපි තෙ ධම්මා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. යථා ච එතෙසං මච්ඡරියං, තථා පෙසුණානඤ්ච විවාදං. තෙනාහ “විවාදජාතෙසු ච පෙසුණානී”ති. ඉමිස්සා ගාථාය නිද්දෙසො උත්තානත්ථොයෙව.

පියා සු ලොකස්මිං කුතොනිදානා, යෙ චාපි ලොභා විචරන්ති ලොකෙති “පියප්පහූතා කලහා”ති යෙ එත්ථ වුත්තා, තෙ පියා ලොකස්මිං කුතොනිදානා, න කෙවලඤ්ච පියා, යෙ චාපි ඛත්තියාදයො ලොකෙ විචරන්ති ලොභහෙතු ලොභෙනාභිභූතා විචරන්ති, තෙසං සො ලොභො ච කුතොනිදානොති ද්වෙ අත්ථෙ එකාය පුච්ඡාය පුච්ඡති. කුතොනිදානාති චෙත්ථ කිංනිදානා කිංහෙතුකාති පච්චත්තවචනස්ස තොආදෙසො වෙදිතබ්බො, සමාසෙ චස්ස ලොපාභාවො. අථ වා නිදානාති ජාතා, උප්පන්නාති අත්ථො. තස්මා කුතො ජාතා කුතො උප්පන්නාති වුත්තං හොති. ආසා ච නිට්ඨා චාති ආසා ච තස්සා ආසාය සමිද්ධි ච. යෙ සම්පරායාය නරස්ස හොන්තීති යෙ නරස්ස සම්පරායාය හොන්ති, පරායනා හොන්තීති වුත්තං හොති. එකා එවායම්පි පුච්ඡා.