චතුත්ථපඤ්චමගාථාවණ්ණනා
එවං “න සබ්බො සබ්බදා එව, තස්ස තං උපකප්පතී”ති වත්වා ඉදානි යෙහි කාරණෙහි න උපකප්පති, තානි දස්සෙන්තො ආහ –
“නිධි වා ඨානා චවති, සඤ්ඤා වාස්ස විමුය්හති.
නාගා වා අපනාමෙන්ති, යස්මා වාපි හරන්ති නං.
“අප්පියා වාපි දායාදා, උද්ධරන්ති අපස්සතො”ති.
තස්සත්ථො – යස්මිං ඨානෙ සුනිහිතො හොති නිධි, සො වා නිධි තම්හා ඨානා චවති අපෙති විගච්ඡති, අචෙතනොපි සමානො පුඤ්ඤක්ඛයවසෙන අඤ්ඤං ඨානං ගච්ඡති. සඤ්ඤා වා අස්ස විමුය්හති, යස්මිං ඨානෙ නිහිතො නිධි, තං න ජානාති, අස්ස පුඤ්ඤක්ඛයචොදිතා නාගා වා තං නිධිං අපනාමෙන්ති අඤ්ඤං ඨානං ගමෙන්ති. යක්ඛා වාපි හරන්ති යෙනිච්ඡකං ආදාය ගච්ඡන්ති. අපස්සතො වා අස්ස අප්පියා වා දායාදා භූමිං ඛණිත්වා තං නිධිං උද්ධරන්ති. එවමස්ස එතෙහි ඨානා චවනාදීහි කාරණෙහි සො නිධි න උපකප්පතීති.
එවං ඨානා චවනාදීනි ලොකසම්මතානි අනුපකප්පනකාරණානි වත්වා ඉදානි යං තං එතෙසම්පි කාරණානං මූලභූතං එකඤ්ඤෙව පුඤ්ඤක්ඛයසඤ්ඤිතං කාරණං, තං දස්සෙන්තො ආහ –
“යදා පුඤ්ඤක්ඛයො හොති, සබ්බමෙතං විනස්සතී”ති.
තස්සත්ථො – යස්මිං සමයෙ භොගසම්පත්තිනිප්ඵාදකස්ස පුඤ්ඤස්ස ඛයො හොති, භොගපාරිජුඤ්ඤසංවත්තනිකමපුඤ්ඤමොකාසං කත්වා ඨිතං හොති, අථ යං නිධිං නිධෙන්තෙන නිහිතං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිධනජාතං, සබ්බමෙතං විනස්සතීති.
ඡට්ඨගාථාවණ්ණනා
එවං භගවා තෙන තෙන අධිප්පායෙන නිහිතම්පි යථාධිප්පායං අනුපකප්පන්තං නානප්පකාරෙහි නස්සනධම්මං ලොකසම්මතං නිධිං වත්වා ඉදානි යං පුඤ්ඤසම්පදං පරමත්ථතො නිධීති දස්සෙතුං තස්ස කුටුම්බිකස්ස අනුමොදනත්ථමිදං නිධිකණ්ඩමාරද්ධං, තං දස්සෙන්තො ආහ –
“යස්ස දානෙන සීලෙන, සංයමෙන දමෙන ච.
නිධී සුනිහිතො හොති, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා”ති.
තත්ථ දානන්ති “දානඤ්ච ධම්මචරියා චා”ති එත්ථ වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බං. සීලන්ති කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො. පඤ්චඞ්ගදසඞ්ගපාතිමොක්ඛසංවරාදි වා සබ්බම්පි සීලං ඉධ සීලන්ති අධිප්පෙතං. සංයමොති සංයමනං සංයමො, චෙතසො නානාරම්මණගතිනිවාරණන්ති වුත්තං හොති, සමාධිස්සෙතං අධිවචනං. යෙන සංයමෙන සමන්නාගතො “හත්ථසංයතො, පාදසංයතො, වාචාසංයතො, සංයතුත්තමො”ති එත්ථ සංයතුත්තමොති වුත්තො. අපරෙ ආහු “සංයමනං සංයමො, සංවරණන්ති වුත්තං හොති, ඉන්ද්රියසංවරස්සෙතං අධිවචන”න්ති. දමොති දමනං, කිලෙසූපසමනන්ති වුත්තං හොති, පඤ්ඤායෙතං අධිවචනං. පඤ්ඤා හි කත්ථචි පඤ්ඤාත්වෙව වුච්චති “සුස්සූසා ලභතෙ පඤ්ඤ”න්ති එවමාදීසු (සං· නි· 1.246; සු· නි· 188). කත්ථචි ධම්මොති “සච්චං ධම්මො ධිති චාගො”ති එවමාදීසු. කත්ථචි දමොති “යදි සච්චා දමා චාගා, ඛන්ත්යා භිය්යො න විජ්ජතී”තිආදීසු.
එවං දානාදීනි ඤත්වා ඉදානි එවං ඉමිස්සා ගාථාය සම්පිණ්ඩෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො – යස්ස ඉත්ථියා වා පුරිසස්ස වා දානෙන සීලෙන සංයමෙන දමෙන චාති ඉමෙහි චතූහි ධම්මෙහි යථා හිරඤ්ඤෙන සුවණ්ණෙන මුත්තාය මණිනා වා ධනමයො නිධි තෙසං සුවණ්ණාදීනං එකත්ථ පක්ඛිපනෙන නිධීයති, එවං පුඤ්ඤමයො නිධි තෙසං දානාදීනං එකචිත්තසන්තානෙ චෙතියාදිම්හි වා වත්ථුම්හි සුට්ඨු කරණෙන සුනිහිතො හොතීති.