6. පදකුසලමාණවජාතකවණ්ණනා (432)
බහුස්සුතන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං දාරකං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර සාවත්ථියං කුටුම්බිකපුත්තො සත්තවස්සකාලෙයෙව පදකුසලො අහොසි. අථස්ස පිතා “ඉමං වීමංසිස්සාමී”ති තස්ස අජානන්තස්සෙව මිත්තඝරං අගමාසි. සො පිතු ගතට්ඨානං අපුච්ඡිත්වාව තස්ස පදානුසාරෙන ගන්ත්වා පිතු සන්තිකෙ අට්ඨාසි. අථ නං පිතා එකදිවසං පුච්ඡි “තාත, ත්වං මයි තං අජානාපෙත්වා ගතෙපි මම ගතට්ඨානං කිං ජානාසී”ති? “තාත , පදං තෙ සඤ්ජානාමි, පදකුසලො අහ”න්ති. අථස්ස වීමංසනත්ථාය පිතා භුත්තපාතරාසො ඝරා නික්ඛමිත්වා අනන්තරං පටිවිස්සකඝරං ගන්ත්වා තතො දුතියං, තතො තතියං ඝරං පවිසිත්වා තතියඝරා නික්ඛමිත්වා පුන අත්තනො ඝරං ආගන්ත්වා තතො උත්තරද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා නගරං වාමං කරොන්තො ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා ධම්මං සුණන්තො නිසීදි. දාරකො “කහං මෙ පිතා”ති පුච්ඡිත්වා “න ජානාමා”ති වුත්තෙ තස්ස පදානුසාරෙන අනන්තරපටිවිස්සකස්ස ඝරං ආදිං කත්වා පිතු ගතමග්ගෙනෙව ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පිතු සන්තිකෙ අට්ඨාසි. පිතරා ච “කථං තාත, මම ඉධාගතභාවං අඤ්ඤාසී”ති පුට්ඨො “පදං තෙ සඤ්ජානිත්වා පදානුසාරෙන ආගතොම්හී”ති ආහ. සත්ථා “කිං කථෙසි උපාසකා”ති පුච්ඡිත්වා “භන්තෙ, අයං දාරකො පදකුසලො, අහං ඉමං වීමංසන්තො ඉමිනා නාම උපායෙන ආගතො, අයම්පි මං ගෙහෙ අදිස්වා මම පදානුසාරෙන ආගතො”ති වුත්තෙ “අනච්ඡරියං, උපාසක, භූමියං පදසඤ්ජානනං, පොරාණකපණ්ඩිතා ආකාසෙ පදං සඤ්ජානිංසූ”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ තස්ස අග්ගමහෙසී අතිචරිත්වා රඤ්ඤා පුච්ඡිතා “සචෙ අහං තුම්හෙ අතිචරාමි, අස්සමුඛී යක්ඛිනී හොමී”ති සපථං කත්වා තතො කාලං කත්වා එකස්මිං පබ්බතපාදෙ අස්සමුඛී යක්ඛිනී හුත්වා ලෙණගුහායං වසමානා මහාඅටවියං පුබ්බන්තතො අපරන්තං ගමනමග්ගෙ අනුසඤ්චරන්තෙ මනුස්සෙ ගහෙත්වා ඛාදති. සා කිර තීණි වස්සානි වෙස්සවණං උපට්ඨහිත්වා ආයාමතො තිංසයොජනෙ විත්ථාරතො පඤ්චයොජනෙ ඨානෙ මනුස්සෙ ඛාදිතුං ලභි. අථෙකදිවසං එකො අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො අභිරූපො බ්රාහ්මණො බහූහි මනුස්සෙහි පරිවුතො තං මග්ගං අභිරුහි. තං දිස්වා යක්ඛිනී තුස්සිත්වා පක්ඛන්දි, තං දිස්වා පරිවාරමනුස්සා පලායිංසු. සා වාතවෙගෙන ගන්ත්වා බ්රාහ්මණං ගහෙත්වා පිට්ඨියා නිපජ්ජාපෙත්වා ගුහං ගච්ඡන්තී පුරිසසම්ඵස්සං පටිලභිත්වා කිලෙසවසෙන තස්මිං සිනෙහං උප්පාදෙත්වා තං අඛාදිත්වා අත්තනො සාමිකං අකාසි. තෙ උභොපි සමග්ගසංවාසං වසිංසු තතො පට්ඨාය යක්ඛිනී මනුස්සෙ ගණ්හන්තී වත්ථතණ්ඩුලතෙලාදීනිපි ගහෙත්වා තස්ස නානග්ගරසභොජනං උපනෙත්වා අත්තනා මනුස්සමංසං ඛාදති. ගමනකාලෙ තස්ස පලායනභයෙන මහතියා සිලාය ගුහාද්වාරං පිදහිත්වා ගච්ඡති. එවං තෙසු සම්මොදමානෙසු වසන්තෙසු බොධිසත්තො නිබ්බත්තට්ඨානා චවිත්වා බ්රාහ්මණං පටිච්ච තස්සා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා දසමාසච්චයෙන පුත්තං විජායිත්වා පුත්තෙ ච බ්රාහ්මණෙ ච බලවසිනෙහා හුත්වා උභොපි පොසෙසි. සා අපරභාගෙ පුත්තෙ වුඩ්ඪිප්පත්තෙ පුත්තම්පි පිතරා සද්ධිං අන්තොගුහායං පවෙසෙත්වා ද්වාරං පිදහි.
අථෙකදිවසං බොධිසත්තො තස්සා ගතකාලං ඤත්වා සිලං අපනෙත්වා පිතරං බහි අකාසි. සා ආගන්ත්වා “කෙන සිලා අපනීතා”ති වත්වා “අම්ම, මයා අපනීතා, අන්ධකාරෙ නිසීදිතුං න සක්කොමී”ති වුත්තෙ පුත්තසිනෙහෙන න කිඤ්චි අවොච. අථෙකදිවසං බොධිසත්තො පිතරං පුච්ඡි “තාත, මය්හං මාතු මුඛං අඤ්ඤාදිසං, තුම්හාකං මුඛං අඤ්ඤාදිසං, කිං නු ඛො කාරණ”න්ති? “තාත, තව මාතා මනුස්සමංසඛාදිකා යක්ඛිනී, මයං උභො මනුස්සා”ති. “තාත, යදි එවං, ඉධ කස්මා වසාම, එහි මනුස්සපථං ගච්ඡාමා”ති. “තාත, සචෙ මයං පලායිස්සාම, උභොපි අම්හෙ තව මාතා ඛාදිස්සතී”ති. බොධිසත්තො “මා භායි, තාත, තව මනුස්සපථසම්පාපනං මම භාරො”ති පිතරං සමස්සාසෙත්වා පුනදිවසෙ මාතරි ගතාය පිතරං ගහෙත්වා පලායි. යක්ඛිනී ආගන්ත්වා තෙ අදිස්වා වාතවෙගෙන පක්ඛන්දිත්වා තෙ ගහෙත්වා “බ්රාහ්මණ, කිං පලායසි, කිං තෙ ඉධ නත්ථී”ති වත්වා “භද්දෙ, මා මය්හං කුජ්ඣි, පුත්තො තෙ මං ගහෙත්වා පලායතී”ති වුත්තෙ පුත්තසිනෙහෙන කිඤ්චි අවත්වා තෙ අස්සාසෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානඤ්ඤෙව තෙ ගහෙත්වා ගන්ත්වා එවං පුනපි කතිපයෙ දිවසෙ පලායන්තෙ ආනෙසි.