8. අට්ඨිසෙනජාතකවණ්ණනා (403)
යෙමෙ අහං න ජානාමීති ඉදං සත්ථා ආළවිං නිස්සාය අග්ගාළවෙ චෙතියෙ විහරන්තො කුටිකාරසික්ඛාපදං ආරබ්භ කථෙසි. පච්චුප්පන්නවත්ථු හෙට්ඨා මණිකණ්ඨජාතකෙ (ජා· 1.3.7 ආදයො) කථිතමෙව. සත්ථා පන තෙ භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා “භික්ඛවෙ, පොරාණකපණ්ඩිතා පුබ්බෙ අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ බාහිරකපබ්බජ්ජාය පබ්බජිත්වා රාජූහි පවාරිතාපි ‘යාචනා නාම පරෙසං අප්පියා අමනාපා’ති න යාචිංසූ”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො එකස්මිං නිගමෙ බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, අට්ඨිසෙනකුමාරොතිස්ස නාමං කරිංසු. සො වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසතො නික්ඛමිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානාභිඤ්ඤාසමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා හිමවන්තපදෙසෙ චිරං වසිත්වා ලොණම්බිලසෙවනත්ථාය මනුස්සපථං ඔතරිත්වා අනුපුබ්බෙන බාරාණසිං පත්වා රාජුය්යානෙ වසිත්වා පුනදිවසෙ භික්ඛාය චරන්තො රාජඞ්ගණං අගමාසි. රාජා තස්සාචාරවිහාරෙ පසීදිත්වා තං නිමන්තාපෙත්වා පාසාදතලෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා සුභොජනං භොජෙත්වා භොජනාවසානෙ අනුමොදනං සුත්වා පසන්නො පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා මහාසත්තං රාජුය්යානෙ වසාපෙසි, දිවසස්ස ච ද්වෙ තයො වාරෙ උපට්ඨානං අගමාසි. සො එකදිවසං ධම්මකථාය පසන්නො රජ්ජං ආදිං කත්වා “යෙන වො අත්ථො, තං වදෙය්යාථා”ති පවාරෙසි. බොධිසත්තො “ඉදං නාම මෙ දෙහී”ති න වදති. අඤ්ඤෙ යාචකා “ඉදං දෙහි, ඉදං දෙහී”ති ඉච්ඡිතිච්ඡිතං යාචන්ති, රාජා අසජ්ජමානො දෙතියෙව. සො එකදිවසං චින්තෙසි “අඤ්ඤෙ යාචනකවනිබ්බකා ‘ඉදඤ්චිදඤ්ච අම්හාකං දෙහී’ති මං යාචන්ති, අය්යො පන අට්ඨිසෙනො පවාරිතකාලතො පට්ඨාය න කිඤ්චි යාචති, පඤ්ඤවා ඛො පනෙස උපායකුසලො, පුච්ඡිස්සාමි න”න්ති. සො එකදිවසං භුත්තපාතරාසො ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො අඤ්ඤෙසං යාචනකාරණං තස්ස ච අයාචනකාරණං පුච්ඡන්තො පඨමං ගාථමාහ –
“යෙමෙ අහං න ජානාමි, අට්ඨිසෙන වනිබ්බකෙ;
තෙ මං සඞ්ගම්ම යාචන්ති, කස්මා මං ත්වං න යාචසී”ති.
තත්ථ වනිබ්බකෙති යාචනකෙ. සඞ්ගම්මාති සමාගන්ත්වා. ඉදං වුත්තං හොති – අය්ය, අට්ඨිසෙන, යෙමෙ වනිබ්බකෙ අහං නාමගොත්තජාතිකුලප්පදෙසෙන “ඉමෙ නාමෙතෙ”තිපි න ජානාමි, තෙ මං සමාගන්ත්වා ඉච්ඡිතිච්ඡිතං යාචන්ති, ත්වං පන කස්මා මං කිඤ්චි න යාචසීති.
තං සුත්වා බොධිසත්තො දුතියං ගාථමාහ –
“යාචකො අප්පියො හොති, යාචං අදදමප්පියො;
තස්මාහං තං න යාචාමි, මා මෙ විදෙස්සනා අහූ”ති.
තත්ථ යාචකො අප්පියො හොතීති යො හි, මහාරාජ, පුග්ගලො “ඉදං මෙ දෙහී”ති යාචකො, සො මාතාපිතූනම්පි මිත්තාමච්චාදීනම්පි අප්පියො හොති අමනාපො. තස්ස අප්පියභාවො මණිකණ්ඨජාතකෙන දීපෙතබ්බො. යාචන්ති යාචිතභණ්ඩං. අදදන්ති අදදමානො. ඉදං වුත්තං හොති – යොපි යාචිතං න දෙති, සො මාතාපිතරො ආදිං කත්වා අදදමානො පුග්ගලො යාචකස්ස අප්පියො හොතීති. තස්මාති යස්මා යාචකොපි දායකස්ස, යාචිතං භණ්ඩං අදදන්තොපි යාචකස්ස අප්පියො හොති, තස්මා අහං තං න යාචාමි. මා මෙ විදෙස්සනා අහූති සචෙ හි අහං යාචෙය්යමෙව, තව විදෙස්සො භවෙය්ය, සා මෙ තව සන්තිකා උප්පන්නා විදෙස්සනා, සචෙ පන ත්වං න දදෙය්යාසි, මම විදෙස්සො භවෙය්යාසි, සා ච මම තයි විදෙස්සනා, එවං සබ්බථාපි මා මෙ විදෙස්සනා අහු, මා නො උභින්නම්පි මෙත්තා භිජ්ජීති එතමත්ථං සම්පස්සන්තො අහං තං න කිඤ්චි යාචාමීති.