4. මාතුපොසකගිජ්ඣජාතකවණ්ණනා (399)
තෙ කථං නු කරිස්සන්තීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං මාතුපොසකභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු සාමජාතකෙ (ජා· 2.22.296 ආදයො) ආවි භවිස්සති.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො ගිජ්ඣයොනියං නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො වුද්ධෙ පරිහීනචක්ඛුකෙ මාතාපිතරො ගිජ්ඣගුහායං ඨපෙත්වා ගොමංසාදීනි ආහරිත්වා පොසෙසි. තස්මිං කාලෙ බාරාණසියං සුසානෙ එකො නෙසාදො අනියමෙත්වා ගිජ්ඣානං පාසෙ ඔඩ්ඩෙසි. අථෙකදිවසං බොධිසත්තො ගොමංසාදිං පරියෙසන්තො සුසානං පවිට්ඨො පාදෙන පාසෙ බජ්ඣිත්වා අත්තනො න චින්තෙසි, වුද්ධෙ පරිහීනචක්ඛුකෙ මාතාපිතරො අනුස්සරිත්වා “කථං නු ඛො මෙ මාතාපිතරො යාපෙස්සන්ති, මම බද්ධභාවම්පි අජානන්තා අනාථා නිප්පච්චයා පබ්බතගුහායමෙව සුස්සිත්වා මරිස්සන්ති මඤ්ඤෙ”ති විලපන්තො පඨමං ගාථමාහ –
“තෙ කථං නු කරිස්සන්ති, වුද්ධා ගිරිදරීසයා;
අහං බද්ධොස්මි පාසෙන, නිලීයස්ස වසං ගතො”ති.
අහං බද්ධොස්මි පාසෙන, නිලීයස්ස වසං ගතො”ති.
තත්ථ නිලීයස්සාති එවංනාමකස්ස නෙසාදපුත්තස්ස.
අථ නෙසාදපුත්තො ගිජ්ඣරාජස්ස පරිදෙවිතසද්දං සුත්වා දුතියං ගාථමාහ –
“කිං ගිජ්ඣ පරිදෙවසි, කා නු තෙ පරිදෙවනා;
න මෙ සුතො වා දිට්ඨො වා, භාසන්තො මානුසිං දිජො”ති.
න මෙ සුතො වා දිට්ඨො වා, භාසන්තො මානුසිං දිජො”ති.
ගිජ්ඣො ආහ –
“භරාමි මාතාපිතරො, වුද්ධෙ ගිරිදරීසයෙ;
තෙ කථං නු කරිස්සන්ති, අහං වසං ගතො තවා”ති.
තෙ කථං නු කරිස්සන්ති, අහං වසං ගතො තවා”ති.
නෙසාදො ආහ –
“යං නු ගිජ්ඣො යොජනසතං, කුණපානි අවෙක්ඛති;
කස්මා ජාලඤ්ච පාසඤ්ච, ආසජ්ජාපි න බුජ්ඣසී”ති.
කස්මා ජාලඤ්ච පාසඤ්ච, ආසජ්ජාපි න බුජ්ඣසී”ති.
ගිජ්ඣරාජා ආහ –
“යදා පරාභවො හොති, පොසො ජීවිතසඞ්ඛයෙ;
අථ ජාලඤ්ච පාසඤ්ච, ආසජ්ජාපි න බුජ්ඣතී”ති.
අථ ජාලඤ්ච පාසඤ්ච, ආසජ්ජාපි න බුජ්ඣතී”ති.
“භරස්සු මාතාපිතරො, වුද්ධෙ ගිරිදරීසයෙ;
මයා ත්වං සමනුඤ්ඤාතො, සොත්ථිං පස්සාහි ඤාතකෙ.
මයා ත්වං සමනුඤ්ඤාතො, සොත්ථිං පස්සාහි ඤාතකෙ.
“එවං ලුද්දක නන්දස්සු, සහ සබ්බෙහි ඤාතිභි;
භරිස්සං මාතාපිතරො, වුද්ධෙ ගිරිදරීසයෙ”ති. –
භරිස්සං මාතාපිතරො, වුද්ධෙ ගිරිදරීසයෙ”ති. –
නෙසාදපුත්තෙන දුතියා, ගිජ්ඣෙන තතියාති ඉමා ගාථා පටිපාටියා වුත්තා.
තත්ථ යං නූති යං නු එතං ලොකෙ කථීයති. ගිජ්ඣො යොජනසතං, කුණපානි අවෙක්ඛතීති යොජනසතං අතික්කම්ම ඨිතානිපි කුණපානි පස්සති, තං යදි තථං, අථ කස්මා ත්වං ඉමං ජාලඤ්ච පාසඤ්ච ආසජ්ජාපි න බුජ්ඣසි, සන්තිකං ආගන්ත්වාපි න ජානාසීති.
පරාභවොති විනාසො. භරස්සූති ඉදං සො බොධිසත්තස්ස ධම්මකථං සුත්වා “පණ්ඩිතො ගිජ්ඣරාජා පරිදෙවන්තො න අත්තනො පරිදෙවති, මාතාපිතූනං පරිදෙවති, නායං මාරෙතුං යුත්තො”ති තුස්සිත්වා ආහ, වත්වා ච පන පියචිත්තෙන මුදුචිත්තෙන පාසං මොචෙසි.
අථස්ස බොධිසත්තො මරණමුඛා පමුත්තො සුඛිතො අනුමොදනං කරොන්තො ඔසානගාථං වත්වා මුඛපූරං මංසං ආදාය මාතාපිතූනං අදාසි.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා සච්චානි පකාසෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි, සච්චපරියොසානෙ මාතුපොසකභික්ඛු සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි .
තදා නෙසාදපුත්තො ඡන්නො අහොසි, මාතාපිතරො මහාරාජකුලානි, ගිජ්ඣරාජා පන අහමෙව අහොසින්ති.
මාතුපොසකගිජ්ඣජාතකවණ්ණනා චතුත්ථා.
5. දබ්භපුප්ඵජාතකවණ්ණනා (400)
අනුතීරචාරී භද්දන්තෙති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උපනන්දං සක්යපුත්තං ආරබ්භ කථෙසි. සො හි සාසනෙ පබ්බජිත්වා අප්පිච්ඡතාදිගුණෙ පහාය මහාතණ්හො අහොසි. වස්සූපනායිකාය ද්වෙ තයො විහාරෙ පරිග්ගහෙත්වා එකස්මිං ඡත්තං වා උපාහනං වා එකස්මිං කත්තරයට්ඨිං වා උදකතුම්බං වා ඨපෙත්වා එකස්මිං සයං වසති. සො එකස්මිං ජනපදවිහාරෙ වස්සං උපගන්ත්වා “භික්ඛූහි නාම අප්පිච්ඡෙහි භවිතබ්බ”න්ති ආකාසෙ චන්දං උට්ඨාපෙන්තො විය භික්ඛූනං පච්චයසන්තොසදීපකං අරියවංසපටිපදං කථෙසි. තං සුත්වා භික්ඛූ මනාපානි පත්තචීවරානි ඡඩ්ඩෙත්වා මත්තිකාපත්තානි චෙව පංසුකූලචීවරානි ච ගණ්හිංසු. සො තානි අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඨපෙත්වා වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා යානකං පූරෙත්වා ජෙතවනං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ එකස්ස අරඤ්ඤවිහාරස්ස පිට්ඨිභාගෙ පාදෙ වල්ලියා පලිබුද්ධො “අද්ධා එත්ථ කිඤ්චි ලද්ධබ්බං භවිස්සතී”ති තං විහාරං පාවිසි. තත්ථ පන ද්වෙ මහල්ලකා භික්ඛූ වස්සං උපගච්ඡිංසු. තෙ ද්වෙ ච ථූලසාටකෙ එකඤ්ච සුඛුමකම්බලං ලභිත්වා භාජෙතුං අසක්කොන්තා තං දිස්වා “ථෙරො නො භාජෙත්වා දස්සතී”ති තුට්ඨචිත්තා “මයං, භන්තෙ, ඉමං වස්සාවාසිකං භාජෙතුං න සක්කොම, ඉමං නො නිස්සාය විවාදො හොති, ඉදං අම්හාකං භාජෙත්වා දෙථා”ති ආහංසු. සො “සාධු භාජෙස්සාමී”ති ද්වෙ ථූලසාටකෙ ද්වින්නම්පි භාජෙත්වා “අයං අම්හාකං විනයධරානං පාපුණාතී”ති කම්බලං ගහෙත්වා පක්කාමි.