2. මනොජජාතකවණ්ණනා (397)
යථා චාපො නින්නමතීති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො විපක්ඛසෙවකං භික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු පන හෙට්ඨා මහිළාමුඛජාතකෙ (ජා· 1.1.26) විත්ථාරිතමෙව. තදා පන සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙස විපක්ඛසෙවකොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සීහො හුත්වා සීහියා සද්ධිං සංවසන්තො ද්වෙ පොතකෙ ලභි – පුත්තඤ්ච ධීතරඤ්ච. පුත්තස්ස මනොජොති නාමං අහොසි, සො වයප්පත්තො එකං සීහපොතිකං ගණ්හි. ඉති තෙ පඤ්ච ජනා අහෙසුං. මනොජො වනමහිංසාදයො වධිත්වා මංසං ආහරිත්වා මාතාපිතරො ච භගිනිඤ්ච පජාපතිඤ්ච පොසෙති. සො එකදිවසං ගොචරභූමියං ගිරියං නාම සිඞ්ගාලං පලායිතුං අප්පහොන්තං උරෙන නිපන්නං දිස්වා “කිං, සම්මා”ති පුච්ඡිත්වා “උපට්ඨාතුකාමොම්හි, සාමී”ති වුත්තෙ “සාධු, උපට්ඨහස්සූ”ති තං ගහෙත්වා අත්තනො වසනගුහං ආනෙසි. බොධිසත්තො තං දිස්වා “තාත මනොජ, සිඞ්ගාලා නාම දුස්සීලා පාපධම්මා අකිච්චෙ නියොජෙන්ති, මා එතං අත්තනො සන්තිකෙ කරී”ති වාරෙතුං නාසක්ඛි.
අථෙකදිවසං සිඞ්ගාලො අස්සමංසං ඛාදිතුකාමො මනොජං ආහ – “සාමි, අම්හෙහි ඨපෙත්වා අස්සමංසං අඤ්ඤං අඛාදිතපුබ්බං නාම නත්ථි, අස්සං ගණ්හිස්සාමා”ති. “කහං පන, සම්ම, අස්සා හොන්තී”ති? “බාරාණසියං නදීතීරෙ”ති. සො තස්ස වචනං ගහෙත්වා තෙන සද්ධිං අස්සානං නදියා න්හානවෙලායං ගන්ත්වා එකං අස්සං ගහෙත්වා පිට්ඨියං ආරොපෙත්වා වෙගෙන අත්තනො ගුහාද්වාරමෙව ආගතො. අථස්ස පිතා අස්සමංසං ඛාදිත්වා “තාත, අස්සා නාම රාජභොගා, රාජානො ච නාම අනෙකමායා කුසලෙහි ධනුග්ගහෙහි විජ්ඣාපෙන්ති, අස්සමංසඛාදනසීහා නාම දීඝායුකා න හොන්ති, ඉතො පට්ඨාය මා අස්සං ගණ්හී”ති ආහ. සො පිතු වචනං අකත්වා ගණ්හතෙව. “සීහො අස්සෙ ගණ්හාතී”ති සුත්වා රාජා අන්තොනගරෙයෙව අස්සානං පොක්ඛරණිං කාරාපෙසි. තතොපි ආගන්ත්වා ගණ්හියෙව. රාජා අස්සසාලං කාරෙත්වා අන්තොසාලායමෙව තිණොදකං දාපෙසි. සීහො පාකාරමත්ථකෙන ගන්ත්වා අන්තොසාලාතොපි ගණ්හියෙව.
රාජා එකං අක්ඛණවෙධිං ධනුග්ගහං පක්කොසාපෙත්වා “සක්ඛිස්සසි තාත, සීහං විජ්ඣිතු”න්ති ආහ. සො “සක්කොමී”ති වත්වා පාකාරං නිස්සාය සීහස්ස ආගමනමග්ගෙ අට්ටකං කාරෙත්වා අට්ඨාසි. සීහො ආගන්ත්වා බහිසුසානෙ සිඞ්ගාලං ඨපෙත්වා අස්සගහණත්ථාය නගරං පක්ඛන්දි. ධනුග්ගහො ආගමනකාලෙ “අතිතිඛිණො වෙගො”ති සීහං අවිජ්ඣිත්වා අස්සං ගහෙත්වා ගමනකාලෙ ගරුභාරතාය ඔලීනවෙගං සීහං තිඛිණෙන නාරාචෙන පච්ඡාභාගෙ විජ්ඣි. නාරාචො පුරිමකායෙන නික්ඛමිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. සීහො “විද්ධොස්මී”ති විරවි. ධනුග්ගහො තං විජ්ඣිත්වා අසනි විය ජියං පොථෙසි. සිඞ්ගාලො සීහස්ස ච ජියාය ච සද්දං සුත්වා “සහායො මෙ ධනුග්ගහෙන විජ්ඣිත්වා මාරිතො භවිස්සති, මතකෙන හි සද්ධිං විස්සාසො නාම නත්ථි, ඉදානි මම පකතියා වසනවනමෙව ගමිස්සාමී”ති අත්තනාව සද්ධිං සල්ලපන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“යථා චාපො නින්නමති, ජියා චාපි නිකූජති;
හඤ්ඤතෙ නූන මනොජො, මිගරාජා සඛා මම.
“හන්ද දානි වනන්තානි, පක්කමාමි යථාසුඛං;
නෙතාදිසා සඛා හොන්ති, ලබ්භා මෙ ජීවතො සඛා”ති.
තත්ථ යථාති යෙනාකාරෙනෙව චාපො නින්නමති. හඤ්ඤතෙ නූනාති නූන හඤ්ඤති. නෙතාදිසාති එවරූපා මතකා සහායා නාම න හොන්ති. ලබ්භා මෙති ජීවතො මම සහායො නාම සක්කා ලද්ධුං.
සීහොපි එකවෙගෙන ගන්ත්වා අස්සං ගුහාද්වාරෙ පාතෙත්වා සයම්පි මරිත්වා පති. අථස්ස ඤාතකා නික්ඛමිත්වා තං ලොහිතමක්ඛිතං පහාරමුඛෙහි පග්ඝරිතලොහිතං පාපජනසෙවිතාය ජීවිතක්ඛයං පත්තං අද්දසංසු, දිස්වා චස්ස මාතා පිතා භගිනී පජාපතීති පටිපාටියා චතස්සො ගාථා භාසිංසු –
“න පාපජනසංසෙවී, අච්චන්තං සුඛමෙධති;
මනොජං පස්ස සෙමානං, ගිරියස්සානුසාසනී.
“න පාපසම්පවඞ්කෙන, මාතා පුත්තෙන නන්දති;
මනොජං පස්ස සෙමානං, අච්ඡන්නං සම්හි ලොහිතෙ.
“එවමාපජ්ජතෙ පොසො, පාපියො ච නිගච්ඡති;
යො වෙ හිතානං වචනං, න කරොති අත්ථදස්සිනං.
“එවඤ්ච සො හොති තතො ච පාපියො, යො උත්තමො අධමජනූපසෙවී;
පස්සුත්තමං අධමජනූපසෙවිතං, මිගාධිපං සරවරවෙගනිද්ධුත”න්ති.
තත්ථ අච්චන්තං සුඛමෙධතීති න චිරං සුඛං ලභති. ගිරියස්සානුසාසනීති අයං එවරූපා ගිරියස්සානුසාසනීති ගරහන්තො ආහ. පාපසම්පවඞ්කෙනාති පාපෙසු සම්පවඞ්කෙන පාපසහායෙන. අච්ඡන්නන්ති නිමුග්ගං. පාපියො ච නිගච්ඡතීති පාපඤ්ච වින්දති. හිතානන්ති අත්ථකාමානං. අත්ථදස්සිනන්ති අනාගතඅත්ථං පස්සන්තානං. පාපියොති පාපතරො. අධමජනූපසෙවීති අධමජනං උපසෙවී. උත්තමන්ති සරීරබලෙන ජෙට්ඨකං.