10. බකජාතකවණ්ණනා (405)
ද්වාසත්තතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො බකබ්රහ්මානං ආරබ්භ කථෙසි. තස්ස හි “ඉදං නිච්චං ධුවං සස්සතං අචවනධම්මං, ඉතො අඤ්ඤං ලොකනිස්සරණං නිබ්බානං නාම නත්ථී”ති එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජි. හෙට්ඨූපපත්තිකො කිරෙස බ්රහ්මා පුබ්බෙ ඣානං භාවෙත්වා වෙහප්ඵලෙසු නිබ්බත්තො, තත්ථ පඤ්චකප්පසතපරිමාණං ආයුං ඛෙපෙත්වා සුභකිණ්හෙසු නිබ්බත්තිත්වා චතුසට්ඨිකප්පං ඛෙපෙත්වා තතො චුතො අට්ඨකප්පායුකෙසු ආභස්සරෙසු නිබ්බත්ති, තත්රස්ස එසා දිට්ඨි උප්පජ්ජි. සො හි නෙව උපරිබ්රහ්මලොකතො චුතිං, න තත්ථ උපපත්තිං අනුස්සරි, තදුභයම්පි අපස්සන්තො එවං දිට්ඨිං ගණ්හි. භගවා තස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය සෙය්යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්ය, එවමෙව ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අථ බ්රහ්මා භගවන්තං දිස්වා “එහි ඛො, මාරිස, ස්වාගතං මාරිස, චිරස්සං ඛො, මාරිස, ඉමං පරියායමකාසි, යදිදං ඉධාගමනාය. ඉදඤ්හි මාරිස, නිච්චං ඉදං ධුවං ඉදං සස්සතං ඉදං කෙවලං ඉදං අචවනධම්මං, ඉදඤ්හි න ච ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, ඉතො ච පනඤ්ඤං උත්තරි නිස්සරණං නත්ථී”ති ආහ.
එවං වුත්තෙ භගවා බකං බ්රහ්මානං එතදවොච “අවිජ්ජාගතො වත භො බකො බ්රහ්මා, අවිජ්ජාගතො වත භො බකො බ්රහ්මා, යත්ර හි නාම අනිච්චඤ්ඤෙව සමානං නිච්චන්ති වක්ඛති…පෙ… සන්තඤ්ච පනඤ්ඤං උත්තරි නිස්සරණං, නත්ථඤ්ඤං උත්තරි නිස්සරණන්ති වක්ඛතී”ති (සං· නි· 1.175). තං සුත්වා බ්රහ්මා “ත්වං එවං කථෙසි, ත්වං එවං කථෙසි, ඉති මං එස අනුයුඤ්ජන්තො අනුබන්ධතී”ති චින්තෙත්වා යථා නාම දුබ්බලො චොරො කතිපයෙ පහාරෙ ලභිත්වා “කිං අහමෙව චොරො, අසුකොපි චොරො අසුකොපි චොරො”ති සබ්බෙපි සහායකෙ ආචික්ඛති, තථෙව භගවතො අනුයොගභයෙන භීතො අඤ්ඤෙපි අත්තනො සහායකෙ ආචික්ඛන්තො පඨමං ගාථමාහ –
“ද්වාසත්තති ගොතම පුඤ්ඤකම්මා, වසවත්තිනො ජාතිජරං අතීතා;
අයමන්තිමා වෙදගූ බ්රහ්මපත්ති, අස්මාභිජප්පන්ති ජනා අනෙකා”ති. (සං· නි· 1.175);
තත්ථ ද්වාසත්තතීති න කෙවලං භො ගොතම, අහමෙව, අථ ඛො ඉමස්මිං බ්රහ්මලොකෙ මයං ද්වාසත්තති ජනා පුඤ්ඤකම්මා අඤ්ඤෙසං උපරි අත්ථනො වසං වත්තනෙන වසවත්තිනො ජාතිඤ්ච ජරඤ්ච අතීතා, අයං නො වෙදෙහි ගතත්තා වෙදගූ, අයං භො ගොතම අන්තිමා බ්රහ්මපත්ති, පච්ඡිමකොටිප්පත්ති සෙට්ඨභාවප්පත්ති. අස්මාභිජප්පන්ති ජනා අනෙකාති අම්හෙ අඤ්ඤෙ බහූ ජනා පඤ්ජලිකා හුත්වා – “අයං ඛො භවං බ්රහ්මා මහාබ්රහ්මා”තිආදීනි වදන්තා නමස්සන්ති පත්ථෙන්ති පිහයන්ති, “අහො වත මයම්පි එවරූපා භවෙය්යාමා”ති ඉච්ඡන්තීති අත්ථො.
තස්ස වචනං සුත්වා සත්ථා දුතියං ගාථමාහ –
“අප්පං හි එතං න හි දීඝමායු, යං ත්වං බක මඤ්ඤසි දීඝමායුං;
සතං සහස්සානි නිරබ්බුදානං, ආයුං පජානාමි තවාහ බ්රහ්මෙ”ති. (සං· නි· 1.175);
තත්ථ සතං සහස්සානි නිරබ්බුදානන්ති නිරබ්බුදසඞ්ඛාතානං ගණනානං සතසහස්සානි. වස්සානඤ්හි දසදසකං සතං, දස සතානං සහස්සං, සතං සහස්සානං සතසහස්සං, සතං සතසහස්සානං කොටි නාම, සතං කොටිසතසහස්සානං පකොටි නාම, සතං පකොටිසතසහස්සානං කොටිපකොටි නාම, සතං කොටිපකොටිසතසහස්සානං එකං නහුතං නාම, සතං නහුතසතසහස්සානං එකං නින්නහුතං නාම. ඡෙකො ගණකො එත්තකං ගණෙතුං සක්කොති, තතො පරං ගණනා නාම බුද්ධානමෙව විසයො. තත්ථ සතං නින්නහුතසතසහස්සානං එකං අබ්බුදං, වීසති අබ්බුදානි එකං නිරබ්බුදං, තෙසං නිරබ්බුදසතසහස්සානං එකං අහහං නාම, එත්තකං බකස්ස බ්රහ්මුනො තස්මිං භවෙ අවසිට්ඨං ආයු, තං සන්ධාය භගවා එවමාහ.