8. විඝාසාදජාතකවණ්ණනා (393)
සුසුඛං වත ජීවන්තීති ඉදං සත්ථා පුබ්බාරාමෙ විහරන්තො කෙළිසීලකෙ භික්ඛූ ආරබ්භ කථෙසි. තෙසු හි මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරෙන පාසාදං කම්පෙත්වා සංවෙජිතෙසු ධම්මසභායං භික්ඛූ තෙසං අගුණං කථෙන්තා නිසීදිංසු. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙතෙ කෙළිසීලකායෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සක්කො අහොසි. අථ අඤ්ඤතරස්මිං කාසිකගාමෙ සත්ත භාතරො කාමෙසු දොසං දිස්වා නික්ඛමිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මජ්ඣාරඤ්ඤෙ වසන්තා යොගෙ යොගං අකත්වා කායදළ්හීබහුලා හුත්වා නානප්පකාරං කීළං කීළන්තා චරිංසු. සක්කො දෙවරාජා “ඉමෙ සංවෙජෙස්සාමී”ති සුකො හුත්වා තෙසං වසනට්ඨානං ආගන්ත්වා එකස්මිං රුක්ඛෙ නිලීයිත්වා තෙ සංවෙජෙන්තො පඨමං ගාථමාහ –
“සුසුඛං වත ජීවන්ති, යෙ ජනා විඝාසාදිනො;
දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාසංසා, සම්පරායෙ ච සුග්ගතී”ති.
තත්ථ විඝාසාදිනොති භුත්තාතිරෙකං භුඤ්ජන්තෙ සන්ධායාහ. දිට්ඨෙව ධම්මෙති යෙ එවරූපා, තෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාසංසා, සම්පරායෙ ච තෙසං සුගති හොති, සග්ගෙ උප්පජ්ජන්තීති අධිප්පායෙන වදති.
අථ තෙසු එකො තස්ස වචනං සුත්වා අවසෙසෙ ආමන්තෙත්වා දුතියං ගාථමාහ –
“සුකස්ස භාසමානස්ස, න නිසාමෙථ පණ්ඩිතා;
ඉදං සුණාථ සොදරියා, අම්හෙවායං පසංසතී”ති.
තත්ථ භාසමානස්සාති මානුසිකාය වාචාය භණන්තස්ස. න නිසාමෙථාති න සුණාථ. ඉදං සුණාථාති ඉදමස්ස වචනං සුණාථ. සොදරියාති සමානෙ උදරෙ වුත්ථභාවෙන තෙ ආලපන්තො ආහ.
අථ නෙ පටික්ඛිපන්තො සුකො තතියං ගාථමාහ –
“නාහං තුම්හෙ පසංසාමි, කුණපාදා සුණාථ මෙ;
උච්ඡිට්ඨභොජිනො තුම්හෙ, න තුම්හෙ විඝාසාදිනො”ති.
තත්ථ කුණපාදාති කුණපඛාදකාති තෙ ආලපති.
තෙ තස්ස වචනං සුත්වා සබ්බෙපි චතුත්ථං ගාථමාහංසු –
“සත්තවස්සා පබ්බජිතා, මජ්ඣාරඤ්ඤෙ සිඛණ්ඩිනො;
විඝාසෙනෙව යාපෙන්තා, මයඤ්චෙ භොතො ගාරය්හා;
කෙ නු භොතො පසංසියා”ති.
තත්ථ සිඛණ්ඩිනොති චූළාය සමන්නාගතා. විඝාසෙනෙවාති එත්තකං කාලං සත්ත වස්සානි සීහබ්යග්ඝවිඝාසෙනෙව යාපෙන්තා යදි භොතො ගාරය්හා, අථ කෙ නු තෙ පසංසියාති.
තෙ ලජ්ජාපෙන්තො මහාසත්තො පඤ්චමං ගාථමාහ –
“තුම්හෙ සීහානං බ්යග්ඝානං, වාළානඤ්චාවසිට්ඨකං;
උච්ඡිට්ඨෙනෙව යාපෙන්තා, මඤ්ඤිව්හො විඝාසාදිනො”ති.
තත්ථ වාළානඤ්චාවසිට්ඨකන්ති සෙසවාළමිගානඤ්ච අවසිට්ඨකං උච්ඡිට්ඨභොජනං.
තං සුත්වා තාපසා “සචෙ මයං න විඝාසාදා, අථ කෙ චරහි තෙ විඝාසාදා”ති? අථ තෙසං සො තමත්ථං ආචික්ඛන්තො ඡට්ඨං ගාථමාහ –
“යෙ බ්රාහ්මණස්ස සමණස්ස, අඤ්ඤස්ස වා වනිබ්බිනො;
දත්වාව සෙසං භුඤ්ජන්ති, තෙ ජනා විඝාසාදිනො”ති.
තත්ථ වනිබ්බිනොති තං තං භණ්ඩං යාචනකස්ස. එවං තෙ ලජ්ජාපෙත්වා මහාසත්තො සකට්ඨානමෙව ගතො.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා සත්ත භාතරො ඉමෙ කෙළිසීලකා භික්ඛූ අහෙසුං, සක්කො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.
විඝාසාදජාතකවණ්ණනා අට්ඨමා.
9. වට්ටකජාතකවණ්ණනා (394)
පණීතන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං ලොලභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තඤ්හි සත්ථා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු ලොලො”ති පුච්ඡිත්වා “ආම, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “න ඛො භික්ඛු ඉදානෙව ලොලො, පුබ්බෙපි ත්වං ලොලොයෙව, ලොලතාය පන බාරාණසියං හත්ථිගවාස්සපුරිසකුණපෙහි අතිත්තො ‘ඉතො උත්තරිතරං ලභිස්සාමී’ති අරඤ්ඤං පවිට්ඨොසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො වට්ටකයොනියං නිබ්බත්තිත්වා අරඤ්ඤෙ ලූඛතිණබීජාහාරො වසි. තදා බාරාණසියං එකො ලොලකාකො හත්ථිකුණපාදීහි අතිත්තො “ඉතො උත්තරිතරං ලභිස්සාමී”ති අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ඵලාඵලං ඛාදන්තො බොධිසත්තං දිස්වා “අයං වට්ටකො අතිවිය ථූලසරීරො, මධුරං ගොචරං ඛාදති මඤ්ඤෙ, එතස්ස ගොචරං පුච්ඡිත්වා තං ඛාදිත්වා අහම්පි ථූලො භවිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපරිභාගෙ සාඛාය නිලීයිත්වා බොධිසත්තං පුච්ඡි “භො වට්ටක, කිං නාම පණීතාහාරං භුඤ්ජසි, ථූලසරීරො අහොසී”ති? බොධිසත්තො තෙන පුච්ඡිතො තෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කරොන්තො පඨමං ගාථමාහ –