දුබ්බණ්ණරූපන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ලොකත්ථචරියං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු මහාකණ්හජාතකෙ (ජා· 1.12.61 ආදයො) ආවි භවිස්සති. තදා පන සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි තථාගතො ලොකත්ථචරියං චරියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සක්කො අහොසි. තදා එකො විජ්ජාධරො විජ්ජං පරිවත්තෙත්වා අඩ්ඪරත්තසමයෙ ආගන්ත්වා බාරාණසිරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා සද්ධිං අතිචරති, තස්සා පරිචාරිකායො සඤ්ජානිංසු. සා සයමෙව රාජානං උපසඞ්කමිත්වා “දෙව, එකො පුරිසො අඩ්ඪරත්තසමයෙ සිරිගබ්භං පවිසිත්වා මං දූසෙතී”ති ආහ. “සක්ඛිස්සසි පන කිඤ්චි සඤ්ඤාණං කාතු”න්ති? “සක්කොමි, දෙවා”ති සා ජාතිහිඞ්ගුලිකපාතිං ආහරාපෙත්වා තස්ස පුරිසස්ස රත්තිං ආගන්ත්වා අභිරමිත්වා ගච්ඡන්තස්ස පිට්ඨියං පඤ්චඞ්ගුලිකං දත්වා පාතොව රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා මනුස්සෙ ආණාපෙසි “ගච්ඡථ, සබ්බදිසාසු ඔලොකෙත්වා පිට්ඨියං කතජාතිහිඞ්ගුලපඤ්චඞ්ගුලිකපුරිසං ගණ්හථා”ති. විජ්ජාධරොපි රත්තිං අනාචාරං කත්වා දිවා සුසානෙ සූරියං නමස්සන්තො එකපාදෙන තිට්ඨති. රාජපුරිසා තං දිස්වා පරිවාරයිංසු. සො “පාකටං මෙ කම්මං ජාත”න්ති විජ්ජං පරිවත්තෙත්වා ආකාසෙන උප්පතිත්වා ගතො.

රාජා තං දිස්වා ආගතපුරිසෙ “අද්දසථා”ති පුච්ඡි. “ආම, අද්දසාමා”ති. “කො නාමෙසො”ති? “පබ්බජිතො, දෙවා”ති. “සො හි රත්තිං අනාචාරං කත්වා දිවා පබ්බජිතවෙසෙන වසති”. රාජා “ඉමෙ දිවා සමණවෙසෙන චරිත්වා රත්තිං අනාචාරං කරොන්තී”ති පබ්බජිතානං කුජ්ඣිත්වා මිච්ඡාගහණං ගහෙත්වා “මය්හං විජිතා ඉමෙ සබ්බෙ පබ්බජිතා පලායන්තු, දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ රාජාණං කරිස්සන්තූ”ති භෙරිං චරාපෙසි. තියොජනසතිකා කාසිරට්ඨා පලායිත්වා සබ්බෙ පබ්බජිතා අඤ්ඤරාජධානියො අගමිංසු. සකලකාසිරට්ඨෙ මනුස්සානං ඔවාදදායකො එකොපි ධම්මිකසමණබ්රාහ්මණො නාහොසි. අනොවාදකා මනුස්සා ඵරුසා අහෙසුං, දානසීලවිමුඛා මතමතා යෙභුය්යෙන අපායෙ නිබ්බත්තිංසු, සග්ගෙ නිබ්බත්තනකා නාම නාහෙසුං.

සක්කො නවෙ දෙවපුත්තෙ අපස්සන්තො “කිං නු ඛො කාරණ”න්ති ආවජ්ජෙත්වා විජ්ජාධරං නිස්සාය බාරාණසිරඤ්ඤා කුද්ධෙන මිච්ඡාගහණං ගහෙත්වා පබ්බජිතානං රට්ඨා පබ්බාජිතභාවං ඤත්වා “ඨපෙත්වා මං අඤ්ඤො ඉමස්ස රඤ්ඤො මිච්ඡාගහණං භින්දිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, රඤ්ඤො ච රට්ඨවාසීනඤ්ච අවස්සයො භවිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා නන්දමූලපබ්භාරෙ පච්චෙකබුද්ධානං සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා “භන්තෙ, මය්හං එකං මහල්ලකං පච්චෙකබුද්ධං දෙථ, කාසිරට්ඨං පසාදෙස්සාමී”ති ආහ. සො සඞ්ඝත්ථෙරමෙව ලභි, අථස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා තං පුරතො කත්වා සයං පච්ඡතො හුත්වා සිරස්මිං අඤ්ජලිං ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධං නමස්සන්තො උත්තමරූපධරො මාණවකො හුත්වා සකලනගරස්ස මත්ථකෙන තික්ඛත්තුං විචරිත්වා රාජද්වාරං ආගන්ත්වා ආකාසෙ අට්ඨාසි. අමච්චා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං “දෙව, අභිරූපො මාණවකො එකං සමණං ආනෙත්වා රාජද්වාරෙ ආකාසෙ ඨිතො”ති. රාජා ආසනා උට්ඨාය සීහපඤ්ජරෙ ඨත්වා “මාණවක, කස්මා ත්වං අභිරූපො සමානො එතස්ස විරූපස්ස සමණස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා නමස්සමානො ඨිතො”ති තෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො පඨමං ගාථමාහ –

තත්ථ අරියවණ්ණීති සුන්දරරූපො. සෙය්යො නු තෙසොති එසො විරූපො පබ්බජිතො කිං නු තයා උත්තරිතරො, උදාහු සරික්ඛො. නාමං පරස්සත්තනො චාපීති එතස්ස පරස්ස ච අත්තනො ච නාමං බ්රූහීති පුච්ඡති.