5. මය්හකජාතකවණ්ණනා (390)
සකුණො මය්හකො නාමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ආගන්තුකසෙට්ඨිං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියඤ්හි ආගන්තුකසෙට්ඨි නාම අඩ්ඪො අහොසි මහද්ධනො. සො නෙව අත්තනා භොගෙ භුඤ්ජි, න පරෙසං අදාසි, නානග්ගරසෙ පණීතෙ භොජනෙ උපනීතෙ තං න භුඤ්ජති, බිලඞ්ගදුතියං කණාජකං එව භුඤ්ජති, ධූපිතවාසිතෙසු කාසිකවත්ථෙසු උපනීතෙසු තානි හාරෙත්වා ථූලථූලසාටකෙ නිවාසෙති, ආජානීයයුත්තෙ මණිකනකවිචිත්තෙ රථෙ උපනීතෙ තම්පි හරාපෙත්වා කත්තරරථකෙන ගච්ඡති, සුවණ්ණච්ඡත්තෙ ධාරියමානෙ තං අපනෙත්වා පණ්ණච්ඡත්තෙන ධාරියමානෙන. සො යාවජීවං දානාදීසු පුඤ්ඤෙසු එකම්පි අකත්වා කාලං කත්වා රොරුවනිරයෙ නිබ්බත්ති. තස්ස අපුත්තකං සාපතෙය්යං රාජබලං සත්තහි රත්තිදිවසෙහි රාජකුලං පවෙසෙසි. තස්මිං පවෙසිතෙ රාජා භුත්තපාතරාසො ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා නිසින්නො “කිං, මහාරාජ, බුද්ධුපට්ඨානං න කරොසී”ති වුත්තෙ “භන්තෙ, සාවත්ථියං ආගන්තුකසෙට්ඨිනො නාම කාලකතස්ස අස්සාමිකධනෙ අම්හාකං ඝරෙ ආහරියමානෙයෙව සත්ත රත්තිදිවසා ගතා, සො පන එතං ධනං ලභිත්වාපි නෙව අත්තනා පරිභුඤ්ජි, න පරෙසං අදාසි, රක්ඛසපරිග්ගහිතපොක්ඛරණී වියස්ස ධනං අහොසි, සො එකදිවසම්පි පණීතභොජනාදීනං රසං අනනුභවිත්වාව මරණමුඛං පවිට්ඨො, එවං මච්ඡරී අපුඤ්ඤසත්තො කිං කත්වා එත්තකං ධනං ලභි, කෙන චස්ස භොගෙසු චිත්තං න රමී”ති සත්ථාරං පුච්ඡි. සත්ථා “මහාරාජ, ධනලාභො ච, ධනං ලද්ධා අපරිභුඤ්ජනකාරණඤ්ච තෙනෙව කත”න්ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බාරාණසිසෙට්ඨි අස්සද්ධො අහොසි මච්ඡරී, න කස්සචි කිඤ්චි දෙති, න කඤ්චි සඞ්ගණ්හාති. සො එකදිවසං රාජුපට්ඨානං ගච්ඡන්තො තගරසිඛිං නාම පච්චෙකබුද්ධං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා වන්දිත්වා “ලද්ධා, භන්තෙ, භික්ඛා”ති පුච්ඡිත්වා “නනු චරාම මහාසෙට්ඨී”ති වුත්තෙ පුරිසං ආණාපෙසි “ගච්ඡ, ඉමං අම්හාකං ඝරං ආනෙත්වා මම පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අම්හාකං පටියත්තභත්තස්ස පත්තං පූරෙත්වා දාපෙහී”ති. සො පච්චෙකබුද්ධං ඝරං නෙත්වා නිසීදාපෙත්වා සෙට්ඨිභරියාය ආචික්ඛි. සා නානග්ගරසභත්තස්ස පත්තං පූරෙත්වා තස්ස අදාසි. සො භත්තං ගහෙත්වා සෙට්ඨිනිවෙසනා නික්ඛමිත්වා අන්තරවීථියං පටිපජ්ජි. සෙට්ඨි රාජකුලතො පච්චාගච්ඡන්තො තං දිස්වා වන්දිත්වා “ලද්ධං, භන්තෙ, භත්ත”න්ති පුච්ඡි. “ලද්ධං මහාසෙට්ඨී”ති. සො පත්තං ඔලොකෙත්වා චිත්තං පසාදෙතුං නාසක්ඛි , “ඉමං මෙ භත්තං දාසා වා කම්මකරා වා භුඤ්ජිත්වා දුක්කරම්පි කම්මං කරෙය්යුං, අහො වත මෙ ජානී”ති අපරචෙතනං පරිපුණ්ණං කාතුං නාසක්ඛි. දානඤ්හි නාම තිස්සො චෙතනා පරිපුණ්ණං කාතුං සක්කොන්තස්සෙව මහප්ඵලං හොති.
“පුබ්බෙව දානා සුමනා භවාම, දදම්පි වෙ අත්තමනා භවාම;
දත්වාපි වෙ නානුතප්පාම පච්ඡා, තස්මා හි අම්හං දහරා නමිය්යරෙ. (ජා· 1.10.95);
“පුබ්බෙව දානා සුමනො, දදං චිත්තං පසාදයෙ;
දත්වා අත්තමනො හොති, එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා”. (අ· නි· 6.37; පෙ· ව· 305);
ඉති, මහාරාජ, ආගන්තුකසෙට්ඨි තගරසිඛිපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපච්චයෙන බහුං ධනං ලභි, දත්වා අපරචෙතනං පණීතං කාතුං අසමත්ථතාය භොගෙ භුඤ්ජිතුං නාසක්ඛීති. “පුත්තං පන කස්මා න ලභි, භන්තෙ”ති? සත්ථා “පුත්තස්ස අලභනකාරණම්පි තෙනෙව කතං, මහාරාජා”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අසීතිකොටිවිභවෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො මාතාපිතූනං අච්චයෙන කනිට්ඨං සඞ්ගණ්හිත්වා කුටුම්බං විචාරෙන්තො ඝරද්වාරෙ දානසාලං කාරෙත්වා මහාදානං පවත්තෙන්තො අගාරං අජ්ඣාවසි. අථස්ස එකො පුත්තො ජායි. සො තස්ස පදසා ගමනකාලෙ කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ චානිසංසං දිස්වා සද්ධිං පුත්තදාරෙන සබ්බං ඝරවිභවං කනිට්ඨස්ස නිය්යාතෙත්වා “අප්පමත්තො දානං පවත්තෙහී”ති ඔවාදං දත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා හිමවන්තපදෙසෙ විහාසි. කනිට්ඨොපිස්ස එකං පුත්තං පටිලභි. සො තං වඩ්ඪන්තං දිස්වා චින්තෙසි “මම භාතු පුත්තෙ ජීවන්තෙ කුටුම්බං භින්දිත්වා ද්විධා භවිස්සති, භාතු පුත්තං මාරෙස්සාමී”ති. අථ නං එකදිවසං නදියං ඔපිලාපෙත්වා මාරෙසි. තමෙනං න්හත්වා ආගතං භාතු ජායා “කුහිං මම පුත්තො”ති පුච්ඡි. “නදියං උදකං කීළි, අථ නං උදකෙ විචිනන්තො නාද්දස”න්ති. සා රොදිත්වා කන්දිත්වා තුණ්හී අහොසි.