3. තුණ්ඩිලජාතකවණ්ණනා (388)
නවඡන්නකෙති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං මරණභීරුකං භික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර සාවත්ථිවාසී කුලපුත්තො බුද්ධසාසනෙ පබ්බජිත්වා මරණභීරුකො අහොසි, අප්පමත්තකම්පි සාඛාචලනං දණ්ඩකපතනං සකුණචතුප්පදසද්දං වා අඤ්ඤං වා තථාරූපං සුත්වා මරණභයතජ්ජිතො හුත්වා කුච්ඡියං විද්ධසසො විය කම්පන්තො විචරි. භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, අසුකො කිර භික්ඛු මරණභීරුකො අප්පමත්තකම්පි සද්දං සුත්වා විකම්පමානො පලායති, ඉමෙසඤ්ච සත්තානං මරණමෙව ධුවං, ජීවිතං අද්ධුවං, නනු තදෙව යොනිසො මනසි කාතබ්බ”න්ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ තං භික්ඛුං පක්කොසාපෙත්වා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු මරණභීරුකො”ති වත්වා “ආම, භන්තෙ”ති තෙන පටිඤ්ඤාතො “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙස මරණභීරුකොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සූකරියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. සූකරී පරිණතගබ්භා ද්වෙ පුත්තෙ විජායි. සා එකදිවසං තෙ ගහෙත්වා එකස්මිං ආවාටෙ නිපජ්ජි. අථෙකා බාරාණසිද්වාරගාමවාසිනී මහල්ලිකා කප්පාසඛෙත්තතො පච්ඡිපුණ්ණං කප්පාසං ආදාය යට්ඨියා භූමිං ආකොටෙන්තී ආගච්ඡි. සූකරී තං සද්දං සුත්වා මරණභයෙන පුත්තකෙ ඡඩ්ඩෙත්වා පලායි. මහල්ලිකා සූකරපොතකෙ දිස්වා පුත්තසඤ්ඤං පටිලභිත්වා පච්ඡියං පක්ඛිපිත්වා ඝරං නෙත්වා ජෙට්ඨකස්ස මහාතුණ්ඩිලො, කනිට්ඨස්ස චූළතුණ්ඩිලොති නාමං කරිත්වා තෙ පුත්තකෙ විය පොසෙසි. තෙ අපරභාගෙ වඩ්ඪිත්වා ථූලසරීරා අහෙසුං. මහල්ලිකා “ඉමෙ නො මූලෙන දෙහී”ති වුච්චමානාපි “පුත්තා මෙ”ති වත්වා කස්සචි න දෙති. අථෙකස්මිං ඡණකාලෙ ධුත්තා සුරං පිවන්තා මංසෙ ඛීණෙ “කුතො නු ඛො මංසං ලභිස්සාමා”ති වීමංසන්තා මහල්ලිකාය ගෙහෙ සූකරානං අත්ථිභාවං ඤත්වා මූලං ගහෙත්වා තත්ථ ගන්ත්වා “අම්ම, මූලං ගහෙත්වා එකං නො සූකරං දෙහී”ති ආහංසු. සා “අලං, තාතා, පුත්තා මෙ එතෙ, පුත්තං නාම මංසං ඛාදනත්ථාය කිණන්තානං දදන්තා නාම නත්ථී”ති පටික්ඛිපි. ධුත්තා “අම්ම, මනුස්සානං සූකරා නාම පුත්තා න හොන්ති, දෙහි නො”ති පුනප්පුනං යාචන්තාපි අලභිත්වා මහල්ලිකං සුරං පායෙත්වා මත්තකාලෙ “අම්ම, සූකරෙහි කිං කරිස්සසි, මූලං ගහෙත්වා පරිබ්බයං කරොහී”ති තස්සා හත්ථෙ කහාපණෙ ඨපයිංසු.
සා කහාපණෙ ගහෙත්වා “තාතා, මහාතුණ්ඩිලං දාතුං න සක්කොමි. චූළතුණ්ඩිලං පන ගණ්හථා”ති ආහ. “කහං සො”ති? “අයං එතස්මිං ගච්ඡෙති, සද්දමස්ස දෙහී”ති. “ආහාරං න පස්සාමී”ති. ධුත්තා මූලෙන එකං භත්තපාතිං ආහරාපෙසුං. මහල්ලිකා තං ගහෙත්වා ද්වාරෙ ඨපිතං සූකරදොණිං පූරෙත්වා දොණිසමීපෙ අට්ඨාසි. තිංසමත්තාපි ධුත්තා පාසහත්ථා තත්ථෙව අට්ඨංසු. මහල්ලිකා “තාත, චූළතුණ්ඩිල, එහී”ති තස්ස සද්දමකාසි. තං සුත්වා මහාතුණ්ඩිලො “එත්තකං කාලං මම මාතරා චූළතුණ්ඩිලස්ස සද්දො න දින්නපුබ්බො, මංයෙව පඨමං සද්දායති, අවස්සං අජ්ජ අම්හාකං භයං උප්පන්නං භවිස්සතී”ති අඤ්ඤාසි. සො කනිට්ඨං ආමන්තෙසි “තාත, මම මාතා තං පක්කොසති, ගච්ඡ තාව ජානාහී”ති. සො ගච්ඡා නික්ඛමිත්වා භත්තදොණිසමීපෙ තෙසං ඨිතභාවං දිස්වා “අජ්ජ මෙ මරණං උප්පන්න”න්ති මරණභයතජ්ජිතො නිවත්තිත්වා කම්පමානො භාතු සන්තිකං ආගන්ත්වා ථම්භිතුං නාසක්ඛි, කම්පමානො පරිබ්භමි. මහාතුණ්ඩිලො තං දිස්වා “තාත, ත්වං අජ්ජ පන පවෙධසි පරිබ්භමසි, පවිසනට්ඨානං ඔලොකෙසි, කිං නාමෙතං කරොසී”ති පුච්ඡි. සො අත්තනා දිට්ඨකාරණං කථෙන්තො පඨමං ගාථමාහ –
“නවඡන්නකෙදානි දිය්යති, පුණ්ණායං දොණි සුවාමිනී ඨිතා;
බහුකෙ ජනෙ පාසපාණිකෙ, නො ච ඛො මෙ පටිභාති භුඤ්ජිතු”න්ති.
තත්ථ නවඡන්නකෙදානි දිය්යතීති භාතික, පුබ්බෙ අම්හාකං කුණ්ඩකයාගු වා ඣාමභත්තං වා දිය්යති, අජ්ජ පන නවඡන්නකං නවාකාරං දානං දිය්යති. පුණ්ණායං දොණීති අයං අම්හාකං භත්තදොණි සුද්ධභත්තස්ස පුණ්ණා. සුවාමිනී ඨිතාති අය්යාපි නො තස්සා සන්තිකෙ ඨිතා. බහුකෙ ජනෙති න කෙවලඤ්ච අය්යාව, අඤ්ඤොපි බහුකො ජනො පාසපාණිකො ඨිතො. නො ච ඛො මෙ පටිභාතීති අයං එවං එතෙසං ඨිතභාවොපි ඉදං භත්තං භුඤ්ජිතුම්පි මය්හං න පටිභාති, න රුච්චතීති අත්ථො.
තං සුත්වා මහාසත්තො “තාත චූළතුණ්ඩිල, මම කිර මාතා එත්ථෙව සූකරෙ පොසෙන්තී නාම යදත්ථං පොසෙති, ස්වාස්සා අත්ථො අජ්ජ මත්ථකං පත්තො, ත්වං මා චින්තයී”ති වත්වා මධුරෙන සරෙන බුද්ධලීළාය ධම්මං දෙසෙන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“තසසි භමසි ලෙණමිච්ඡසි, අත්තාණොසි කුහිං ගමිස්සසි;
අප්පොස්සුක්කො භුඤ්ජ තුණ්ඩිල, මංසත්ථාය හි පොසිතාම්හසෙ.