ධම්මං චරථ ඤාතයොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං කුහකභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තදා හි සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, අයං ඉදානෙව කුහකො, පුබ්බෙපි කුහකොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සකුණයොනියං නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො සකුණසඞ්ඝපරිවුතො සමුද්දමජ්ඣෙ දීපකෙ වසි. අථෙකච්චෙ කාසිරට්ඨවාසිනො වාණිජා දිසාකාකං ගහෙත්වා නාවාය සමුද්දං පක්ඛන්දිංසු, සමුද්දමජ්ඣෙ නාවා භිජ්ජි. සො දිසාකාකො තං දීපකං ගන්ත්වා චින්තෙසි “අයං මහාසකුණසඞ්ඝො, මයා කුහකකම්මං කත්වා එතෙසං අණ්ඩකානි චෙව ඡාපකෙ ච වරං වරං ඛාදිතුං වට්ටතී”ති. සො ඔතරිත්වා සකුණසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ මුඛං විවරිත්වා එකෙන පාදෙන පථවියං අට්ඨාසි. “කො නාම ත්වං, සාමී”ති සකුණෙහි පුට්ඨො “අහං ධම්මිකො නාමා”ති ආහ. “කස්මා පන එකෙන පාදෙන ඨිතොසී”ති? “මයා දුතියෙ පාදෙ නික්ඛිත්තෙ පථවී ධාරෙතුං න සක්කොතී”ති. “අථ කස්මා මුඛං විවරිත්වා තිට්ඨසී”ති? “අහං අඤ්ඤං ආහාරං න ඛාදාමි, වාතමෙව ඛාදාමී”ති. එවඤ්ච පන වත්වා තෙ සකුණෙ ආමන්තෙත්වා “ඔවාදං වො දස්සාමි, තං සුණාථා”ති තෙසං ඔවාදවසෙන පඨමං ගාථමාහ –

තත්ථ ධම්මං චරථාති කායසුචරිතාදිභෙදං ධම්මං කරොථ. ඤාතයොති තෙ ආලපති. ධම්මං චරථ භද්දං වොති එකවාරං චරිත්වා මා ඔසක්කථ, පුනප්පුනං චරථ, එවං භද්දං වො භවිස්සති. සුඛං සෙතීති දෙසනාසීසමෙතං, ධම්මචාරී පන සුඛං තිට්ඨති ගච්ඡති නිසීදති සෙති, සබ්බිරියාපථෙසු සුඛිතො හොතීති දීපෙති.

සකුණා “අයං කාකො කොහඤ්ඤෙන අණ්ඩකානි ඛාදිතුං එවං වදතී”ති අජානිත්වා තං දුස්සීලං වණ්ණෙන්තා දුතියං ගාථමාහංසු –

තත්ථ ධම්මමෙවාති සභාවමෙව. අනුසාසතීති කථෙසි.

සකුණා තස්ස දුස්සීලස්ස සද්දහිත්වා “ත්වං කිර සාමි අඤ්ඤං ගොචරං න ගණ්හසි, වාතමෙව භක්ඛසි, තෙන හි අම්හාකං අණ්ඩකානි ච ඡාපකෙ ච ඔලොකෙය්යාසී”ති වත්වා ගොචරාය ගච්ඡන්ති. සො පාපො තෙසං ගතකාලෙ අණ්ඩකානි ච ඡාපකෙ ච කුච්ඡිපූරං ඛාදිත්වා තෙසං ආගමනකාලෙ උපසන්තූපසන්තො හුත්වා මුඛං විවරිත්වා එකෙන පාදෙන තිට්ඨති. සකුණා ආගන්ත්වා පුත්තකෙ අපස්සන්තා “කො නු ඛො ඛාදතී”ති මහාසද්දෙන විරවන්ති, “අයං කාකො ධම්මිකො”ති තස්මිං ආසඞ්කාමත්තම්පි න කරොන්ති. අථෙකදිවසං මහාසත්තො චින්තෙසි “ඉධ පුබ්බෙ කොචි පරිපන්ථො නත්ථි, ඉමස්ස ආගතකාලතො පට්ඨාය ජාතො, ඉමං පරිග්ගණ්හිතුං වට්ටතී”ති. සො සකුණෙහි සද්ධිං ගොචරාය ගච්ඡන්තො විය හුත්වා නිවත්තිත්වා පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ අට්ඨාසි. කාකොපි “ගතා සකුණා”ති නිරාසඞ්කො හුත්වා උට්ඨාය ගන්ත්වා අණ්ඩකානි ච ඡාපකෙ ච ඛාදිත්වා පුනාගන්ත්වා මුඛං විවරිත්වා එකෙන පාදෙන අට්ඨාසි.

සකුණරාජා සකුණෙසු ආගතෙසු සබ්බෙ සන්නිපාතාපෙත්වා “අහං වො අජ්ජ පුත්තකානං පරිපන්ථං පරිග්ගණ්හන්තො ඉමං පාපකාකං ඛාදන්තං අද්දසං, එථ නං ගණ්හාමා”ති සකුණසඞ්ඝං ආමන්තෙත්වා පරිවාරෙත්වා “සචෙ පලායති, ගණ්හෙය්යාථ න”න්ති වත්වා සෙසගාථා අභාසි –

තත්ථ නාස්ස සීලන්ති න අස්ස සීලං. අනඤ්ඤායාති අජානිත්වා. භුත්වාති ඛාදිත්වා. වාචාය නො ච කායෙනාති අයඤ්හි වචනෙනෙව ධම්මං චරති, කායෙන පන න කරොති. න තං ධම්මං අධිට්ඨිතොති තස්මා ජානිතබ්බො යථායං ධම්මං භණති, න තං අධිට්ඨිතො, තස්මිං ධම්මෙ න අධිට්ඨිතො. වාචාය සඛිලොති වචනෙන මුදු. මනොවිදුග්ගොති මනසා විදුග්ගො දුප්පවෙසො විසමො. ඡන්නොති යස්මිං බිලෙ සයති, තෙන ඡන්නො. කූපසයොති බිලාසයො. ධම්මධජොති සුචරිතධම්මං ධජං කත්වා විචරණෙන ධම්මද්ධජො. ගාමනිගමාසු සාධූති ගාමෙසු ච නිගමෙසු ච සාධු භද්දකො සම්භාවිතො. දුජ්ජානොති අයං එවරූපො දුස්සීලො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො බාලිසෙන අඤ්ඤාණෙන පුරිසෙන න සක්කා ජානිතුං. පාදා චිමන්ති අත්තනො අත්තනො පාදෙන ච ඉමං. විහෙඨථාති පහරථ හනථ. ඡවන්ති ලාමකං. නායන්ති අයං අම්හෙහි සද්ධිං එකස්මිං ඨානෙ සංවාසං න අරහතීති.