8. කුක්කුටජාතකවණ්ණනා (383)
සුචිත්තපත්තඡදනාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උක්කණ්ඨිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තඤ්හි භික්ඛුං සත්ථා “කස්මා උක්කණ්ඨිතොසී”ති පුච්ඡිත්වා “එකං අලඞ්කතපටියත්තං ඉත්ථිං දිස්වා කිලෙසවසෙන, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛු ඉත්ථියො නාම වඤ්චෙත්වා උපලාපෙත්වා අත්තනො වසං ගතකාලෙ විනාසං පාපෙන්ති, ලොලබිළාරී විය හොන්තී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අරඤ්ඤෙ කුක්කුටයොනියං නිබ්බත්තිත්වා අනෙකසතකුක්කුටපරිවාරො අරඤ්ඤෙ වසති. තස්ස අවිදූරෙ එකා බිළාරිකාපි වසති. සා ඨපෙත්වා බොධිසත්තං අවසෙසෙ කුක්කුටෙ උපායෙන වඤ්චෙත්වා ඛාදි. බොධිසත්තො තස්සා ගහණං න ගච්ඡති. සා චින්තෙසි “අයං කුක්කුටො අතිවිය සඨො අම්හාකඤ්ච සඨභාවං උපායකුසලභාවඤ්ච න ජානාති, ඉමං මයා ‘අහං භරියා තෙ භවිස්සාමී’ති උපලාපෙත්වා අත්තනො වසං ආගතකාලෙ ඛාදිතුං වට්ටතී”ති. සා තෙන නිසින්නරුක්ඛස්ස මූලං ගන්ත්වා වණ්ණසම්භාසනපුබ්බඞ්ගමාය වාචාය තං යාචමානා පඨමං ගාථමාහ –
“සුචිත්තපත්තඡදන, තම්බචූළ විහඞ්ගම;
ඔරොහ දුමසාඛාය, මුධා භරියා භවාමි තෙ”ති.
තත්ථ සුචිත්තපත්තඡදනාති සුචිත්තෙහි පත්තෙහි කතච්ඡදන. මුධාති විනා මූලෙන න කිඤ්චි ගහෙත්වා අහං භරියා තෙ භවාමි.
තං සුත්වා බොධිසත්තො “ඉමාය මම සබ්බෙ ඤාතකා ඛාදිතා, ඉදානි මං උපලාපෙත්වා ඛාදිතුකාමා අහොසි, උය්යොජෙස්සාමි න”න්ති චින්තෙත්වා දුතියං ගාථමාහ –
“චතුප්පදී ත්වං කල්යාණි, ද්විපදාහං මනොරමෙ;
මිගී පක්ඛී අසඤ්ඤුත්තා, අඤ්ඤං පරියෙස සාමික”න්ති.
තත්ථ මිගීති බිළාරිං සන්ධායාහ. අසඤ්ඤුත්තාති ජයම්පතිකා භවිතුං අයුත්තා අසම්බන්ධා, නත්ථි තෙසං ඊදිසො සම්බන්ධොති දීපෙති.
තං සුත්වා තතො සා “අයං අතිවිය සඨො, යෙන කෙනචි උපායෙන වඤ්චෙත්වා නං ඛාදිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා තතියං ගාථමාහ –
“කොමාරිකා තෙ හෙස්සාමි, මඤ්ජුකා පියභාණිනී;
වින්ද මං අරියෙන වෙදෙන, සාවය මං යදිච්ඡසී”ති.
තත්ථ කොමාරිකාති අහං එත්තකං කාලං අඤ්ඤං පුරිසං න ජානාමි, තව කොමාරිකා භරියා භවිස්සාමීති වදති. මඤ්ජුකා පියභාණිනීති තව මධුරකථා පියභාණිනීයෙව භවිස්සාමි. වින්ද මන්ති පටිලභ මං. අරියෙන වෙදෙනාති සුන්දරෙන පටිලාභෙන. අහම්පි හි ඉතො පුබ්බෙ පුරිසසම්ඵස්සං න ජානාමි, ත්වම්පි ඉත්ථිසම්ඵස්සං න ජානාසි, ඉති පකතියා බ්රහ්මචාරී බ්රහ්මචාරිනිං මං නිද්දොසෙන ලාභෙන ලභ. යදි මං ඉච්ඡසි, අථ මෙ වචනං න සද්දහසි, ද්වාදසයොජනාය බාරාණසියා භෙරිං චරාපෙත්වා “අයං මෙ දාසී”ති සාවය, මං අත්තනො දාසං කත්වා ගණ්හාහීති වදති.
තතො බොධිසත්තො “ඉමං තජ්ජෙත්වා පලාපෙතුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා චතුත්ථං ගාථමාහ –
“කුණපාදිනි ලොහිතපෙ, චොරි කුක්කුටපොථිනි;
න ත්වං අරියෙන වෙදෙන, මමං භත්තාරමිච්ඡසී”ති.
තත්ථ න ත්වං අරියෙනාති ත්වං අරියෙන බ්රහ්මචරියවාසලාභෙන මං භත්තාරං න ඉච්ඡසි, වඤ්චෙත්වා පන මං ඛාදිතුකාමාසි, නස්ස පාපෙති තං පලාපෙසි. සා පන පලායිත්වාව ගතා, න පුන ඔලොකෙතුම්පි විසහි.
“එවම්පි චතුරා නාරී, දිස්වාන සධනං නරං;
නෙන්ති සණ්හාහි වාචාහි, බිළාරී විය කුක්කුටං.
“යො ච උප්පතිතං අත්ථං, න ඛිප්පමනුබුජ්ඣති;
අමිත්තවසමන්වෙති, පච්ඡා ච අනුතප්පති.
“යො ච උප්පතිතං අත්ථං, ඛිප්පමෙව නිබොධති;
මුච්චතෙ සත්තුසම්බාධා, කුක්කුටොව බිළාරියා”ති. – ඉමා අභිසම්බුද්ධගාථා;
තත්ථ චතුරාති චාතුරියෙන සමන්නාගතා. නාරීති ඉත්ථියො. නෙන්තීති අත්තනො වසං උපනෙන්ති. බිළාරී වියාති යථා සා බිළාරී තං කුක්කුටං නෙතුං වායමති, එවං අඤ්ඤාපි නාරියො නෙන්තියෙව. උප්පතිතං අත්ථන්ති උප්පන්නං කිඤ්චිදෙව අත්ථං. න අනුබුජ්ඣතීති යථාසභාවෙන න ජානාති, පච්ඡා ච අනුතප්පති. කුක්කුටොවාති යථා සො ඤාණසම්පන්නො කුක්කුටො බිළාරිතො මුත්තො, එවං සත්තුසම්බාධතො මුච්චතීති අත්ථො.