කා නු කාළෙන වණ්ණෙනාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනාථපිණ්ඩිකං ආරබ්භ කථෙසි. සො හි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය අඛණ්ඩානි පඤ්ච සීලානි රක්ඛි, භරියාපිස්ස පුත්තධීතරොපි දාසාපි භතිං ගහෙත්වා කම්මං කරොන්තා කම්මකරාපි සබ්බෙ රක්ඛිංසුයෙව. අථෙකදිවසං භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, අනාථපිණ්ඩිකො සුචියෙව සුචිපරිවාරො හුත්වා චරතී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙ පොරාණකපණ්ඩිතාපි සුචීයෙව සුචිපරිවාරා අහෙසු”න්ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සෙට්ඨි හුත්වා දානං අදාසි, සීලං රක්ඛි, උපොසථකම්මං කරි, භරියාපිස්ස පඤ්ච සීලානි රක්ඛි, පුත්තධීතරොපි දාසකම්මකරපොරිසාපි පඤ්ච සීලානි රක්ඛිංසු. සො සුචිපරිවාරසෙට්ඨිත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ. අථෙකදිවසං සො චින්තෙසි “සචෙ මයා සුචිපරිවාරසීලො කොචි ආගමිස්සති, තස්ස මම නිසීදනපල්ලඞ්කං වා නිපජ්ජනසයනං වා දාතුං න යුත්තං, අනුච්ඡිට්ඨං අපරිභුත්තං දාතුං වට්ටතී”ති අත්තනො වසනට්ඨානෙයෙව එකපස්සෙ අපරිභුත්තපල්ලඞ්කඤ්ච සෙනාසනඤ්ච පඤ්ඤාපෙසි. තස්මිං සමයෙ චාතුමහාරාජිකදෙවලොකතො විරූපක්ඛමහාරාජස්ස ධීතා කාළකණ්ණී ච නාම ධතරට්ඨමහාරාජස්ස ධීතා සිරී ච නාමාති ඉමා ද්වෙ බහුං ගන්ධමාලං ආදාය “අනොතත්තෙ කීළිස්සාමා”ති අනොතත්තතිත්ථං ආගච්ඡිංසු. තස්මිං පන දහෙ බහූනි තිත්ථානි, තෙසු බුද්ධානං තිත්ථෙ බුද්ධායෙව න්හායන්ති, පච්චෙකබුද්ධානං තිත්ථෙ පච්චෙකබුද්ධාව න්හායන්ති, භික්ඛූනං තිත්ථෙ භික්ඛූව න්හායන්ති, තාපසානං තිත්ථෙ තාපසාව න්හායන්ති, චාතුමහාරාජිකාදීසු ඡසු කාමසග්ගෙසු දෙවපුත්තානං තිත්ථෙ දෙවපුත්තාව න්හායන්ති, දෙවධීතානං තිත්ථෙ දෙවධීතාව න්හායන්ති.

තත්රිමා ද්වෙ ආගන්ත්වා “අහං පඨමං න්හායිස්සාමි, අහං පඨම”න්ති තිත්ථාය කලහං කරිංසු. කාළකණ්ණී “අහං ලොකං පාලෙමි විචාරෙමි, තස්මා පඨමං නායිතුං යුත්තාම්හී”ති වදති. සිරී “අහං මහාජනස්ස ඉස්සරියදායිකාය පටිපදාය ඨිතා, තස්මා පඨමං න්හායිතුං යුත්තාම්හී”ති වදති. තා “අම්හෙසු පඨමං න්හායිතුං යුත්තරූපං වා අයුත්තරූපං වා චත්තාරො මහාරාජානො ජානිස්සන්තී”ති තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා “අම්හෙසු කා පඨමං අනොතත්තදහෙ න්හායිතුං යුත්තරූපා”ති පුච්ඡිංසු. ධතරට්ඨවිරූපක්ඛා “න සක්කා අම්හෙහි විනිච්ඡිනිතු”න්ති විරූළ්හකවෙස්සවණානං භාරමකංසු. තෙ “අම්හෙපි න සක්ඛිස්සාම, සක්කස්ස පාදමූලෙ පෙසෙස්සාමා”ති තා සක්කස්ස සන්තිකං පෙසෙසුං. සක්කො තාසං වචනං සුත්වා චින්තෙසි “ඉමා ද්වෙපි මම පුරිසානඤ්ඤෙව ධීතරො, න සක්කා මයා ඉමං අඩ්ඩං විනිච්ඡිනිතු”න්ති. අථ තා සක්කො ආහ “බාරාණසියං සුචිපරිවාරො නාම සෙට්ඨි අත්ථි, තස්ස ඝරෙ අනුච්ඡිට්ඨසයනඤ්ච පඤ්ඤත්තං, යා තත්ථ නිසීදිතුං වා සයිතුං වා ලභති, සා පඨමං න්හායිතුං යුත්තරූපා”ති. තං සුත්වා කාළකණ්ණී තස්මිං ඛණෙයෙව නීලවත්ථං නිවාසෙත්වා නීලවිලෙපනං විලිම්පිත්වා නීලමණිපිළන්ධනං පිළන්ධිත්වා යන්තපාසාණො විය දෙවලොකතො ඔතරිත්වා මජ්ඣිමයාමසමනන්තරෙ සෙට්ඨිනො පාසාදස්ස උපට්ඨානද්වාරෙ සයනස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ නීලරස්මිං විස්සජ්ජෙත්වා ආකාසෙ අට්ඨාසි. සෙට්ඨි ඔලොකෙත්වා තං අද්දස, සහදස්සනෙනෙවස්ස සා අප්පියා අහොසි අමනාපා. සො තාය සද්ධිං සල්ලපන්තො පඨමං ගාථමාහ –

තත්ථ කාළෙනාති නීලෙන. වණ්ණෙනාති සරීරවත්ථාභරණවණ්ණෙන. න චාපි පියදස්සනාති ධාතුසො, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්තීති වුත්තං, අයඤ්ච දෙවධීතා අනාචාරා දුස්සීලා, තස්මා සා සහදස්සනෙනෙවස්ස අප්පියා ජාතා, තෙනෙවමාහ. කා වා ත්වන්ති “කා ච ත්වං, අයමෙව වා පාඨො.

තං සුත්වා කාළකණ්ණී දුතියං ගාථමාහ –

තත්ථ චණ්ඩියාති කොධනා. කොධභාවෙන හි මය්හං චණ්ඩීති නාමං කරිංසු. අලක්ඛිකාති නිප්පඤ්ඤා. මං විදූති එවං මං චාතුමහාරාජිකදෙවලොකෙ ජානන්ති. වසෙමූති මයං අජ්ජ එකරත්තං තව සන්තිකෙ වසෙය්යාම, එතස්මිං මෙ අනුච්ඡිට්ඨාසනසයනෙ ඔකාසං දෙහීති.

තතො බොධිසත්තො තතියං ගාථමාහ –

තත්ථ නිවිසසෙති තව චිත්තෙන නිවිසසි පතිට්ඨහසීති.

තතො සා අත්තනො ගුණං කථෙන්තී චතුත්ථං ගාථමාහ –

තස්සත්ථො – යො පුරිසො අත්තනො කතගුණං න ජානාති, ගුණමක්ඛී හොති, අත්තනො කිස්මිඤ්චි කාරණෙ කථිතෙ “කිං අහං එතං න ජානාමී”ති යුගග්ගාහං ගණ්හාති , අඤ්ඤෙහි කිඤ්චි කතං දිස්වා සාරම්භවසෙන කරණුත්තරිකං කරොති, පරෙ ලාභං ලභන්තෙ න තුස්සති, “මය්හං ඉස්සරියං පරෙසං මා හොතු, මය්හමෙව හොතූ”ති සකසම්පත්තිං ගොපෙත්වා පරස්ස තිණග්ගෙන තෙලබින්දුම්පි න දෙති, කෙරාටිකලක්ඛණෙන සමන්නාගතො හුත්වා අත්තනො සන්තකං පරස්ස අදත්වා තෙහි තෙහි උපායෙහි පරසන්තකමෙව ඛාදති, යස්ස ලද්ධං ධඤ්ඤං වා ධනං වා විනස්සති න තිට්ඨති, සුරාධුත්තො අක්ඛධුත්තො ඉත්ථිධුත්තො වා හුත්වා ලද්ධං ලද්ධං විනාසෙතියෙව, අයං එතෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතො පුරිසො මය්හං කන්තො පියො මනාපො, එවරූපෙ අහං චිත්තෙන පතිට්ඨහාමීති.

සායෙව පඤ්චමඡට්ඨසත්තමගාථා අභාසි –