ආසාවතී නාම ලතාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො පුරාණදුතියිකාපලොභනං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු ඉන්ද්රියජාතකෙ (ජා· 1.8.60 ආදයො) ආවි භවිස්සති. ඉධ පන සත්ථා තං භික්ඛුං “සච්චං කිර ත්වං උක්කණ්ඨිතොසී”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “කෙන උක්කණ්ඨාපිතොසී”ති වත්වා “පුරාණදුතියිකාය, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛු එසා ඉත්ථී තුය්හං අනත්ථකාරිකා, පුබ්බෙපි ත්වං එතං නිස්සාය චතුරඞ්ගිනිසෙනං ජහිත්වා හිමවන්තපදෙසෙ මහන්තං දුක්ඛං අනුභවන්තො තීණි සංවච්ඡරානි වසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො කාසිගාමෙ බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං උග්ගහිතසිප්පො ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වනමූලඵලාහාරො අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා හිමවන්තපදෙසෙ වසි. තස්මිං කාලෙ එකො පුඤ්ඤසම්පන්නො සත්තො තාවතිංසභවනතො චවිත්වා තස්මිං ඨානෙ පදුමසරෙ එකස්මිං පදුමගබ්භෙ දාරිකා හුත්වා නිබ්බත්ති, සෙසපදුමෙසු පුරාණභාවං පත්වා පතන්තෙසුපි තං මහාකුච්ඡිකං හුත්වා තිට්ඨතෙව. තාපසො නහායිතුං පදුමසරං ගතො තං දිස්වා “අඤ්ඤෙසු පදුමෙසු පතන්තෙසුපි ඉදං මහාකුච්ඡිකං හුත්වා තිට්ඨති, කිං නු ඛො කාරණ”න්ති චින්තෙත්වා උදකසාටකං නිවාසෙත්වා ඔතරන්තො ගන්ත්වා තං පදුමං විවරිත්වා තං දාරිකං දිස්වා ධීතුසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා පණ්ණසාලං ආනෙත්වා පටිජග්ගි. සා අපරභාගෙ සොළසවස්සිකා හුත්වා අභිරූපා අහොසි උත්තමරූපධරා අතික්කන්තා මානුසකවණ්ණං, අපත්තා දෙවවණ්ණං. තදා සක්කො බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානං ආගච්ඡති, සො තං දාරිකං දිස්වා “කුතො එසා”ති පුච්ඡිත්වා ලද්ධනියාමං සුත්වා “ඉමිස්සා කිං ලද්ධුං වට්ටතී”ති පුච්ඡි. “නිවාසට්ඨානං වත්ථාලඞ්කාරභොජනවිධානං, මාරිසා”ති. සො “සාධු, භන්තෙ”ති තස්සා වසනට්ඨානස්ස ආසන්නෙ ඵලිකපාසාදං මාපෙත්වා දිබ්බසයනදිබ්බවත්ථාලඞ්කාරදිබ්බන්නපානානි මාපෙසි.

සො පාසාදො තස්සා අභිරුහනකාලෙ ඔතරිත්වා භූමියං පතිට්ඨාති, අභිරුළ්හකාලෙ ලඞ්ඝිත්වා ආකාසෙ තිට්ඨති. සා බොධිසත්තස්ස වත්තපටිවත්තං කුරුමානා පාසාදෙ වසති. තමෙකො වනචරකො දිස්වා “අයං, වො භන්තෙ, කිං හොතී”ති පුච්ඡිත්වා “ධීතා මෙ”ති සුත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා “දෙව, මයා හිමවන්තපදෙසෙ එවරූපා නාම එකස්ස තාපසස්ස ධීතා දිට්ඨා”ති රඤ්ඤො ආරොචෙසි. තං සුත්වා සො සවනසංසග්ගෙන බජ්ඣිත්වා වනචරකං මග්ගදෙසකං කත්වා චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය තං ඨානං ගන්ත්වා ඛන්ධාවාරං නිවාසාපෙත්වා වනචරකං ආදාය අමච්චගණපරිවුතො අස්සමපදං පවිසිත්වා මහාසත්තං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො “භන්තෙ, ඉත්ථියො නාම බ්රහ්මචරියස්ස මලං, තුම්හාකං ධීතරං අහං පටිජග්ගිස්සාමී”ති ආහ. බොධිසත්තො පන “කිං නු ඛො එතස්මිං පදුමෙ”ති ආසඞ්කං කත්වා උදකං ඔතරිත්වා ආනීතභාවෙන තස්සා කුමාරිකාය ආසඞ්කාති නාමං අකාසි. සො තං රාජානං “ඉමං ගහෙත්වා ගච්ඡා”ති උජුකං අවත්වා “මහාරාජ, ඉමාය කුමාරිකාය නාමං ජානන්තො ගණ්හිත්වා ගච්ඡා”ති ආහ. “තුම්හෙහි කථිතෙ ඤස්සාමි, භන්තෙ”ති. “අහං තෙ න කථෙමි, ත්වං අත්තනො පඤ්ඤාබලෙන නාමං ජානන්තොව ගහෙත්වා යාහී”ති. සො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා තතො පට්ඨාය අමච්චෙහි සද්ධිං “කින්නාමා නු ඛො එසා”ති නාමං උපධාරෙති. සො යානි දුජ්ජානානි නාමානි, තානි කිත්තෙත්වා “අසුකා නාම භවිස්සතී”ති බොධිසත්තෙන සද්ධිං කථෙති. බොධිසත්තො “න එවංනාමා”ති පටික්ඛිපති.

රඤ්ඤො ච නාමං උපධාරෙන්තස්ස සංවච්ඡරො අතීතො. තදා හත්ථිඅස්සමනුස්සෙ සීහාදයො වාළා ගණ්හන්ති, දීඝජාතිකපරිපන්ථො හොති, මක්ඛිකපරිපන්ථො හොති, සීතෙන කිලමිත්වා බහූ මනුස්සා මරන්ති. අථ රාජා කුජ්ඣිත්වා “කිං මෙ එතායා”ති බොධිසත්තස්ස කථෙත්වා පායාසි. ආසඞ්කා කුමාරිකා තං දිවසං ඵලිකවාතපානං විවරිත්වා අත්තානං දස්සෙන්තී අට්ඨාසි. රාජා තං දිස්වා “මයං තව නාමං ජානිතුං න සක්කොම, ත්වං හිමවන්තෙයෙව වස, මයං ගමිස්සාමා”ති ආහ. “කහං, මහාරාජ, ගච්ඡන්තො මාදිසං ඉත්ථිං ලභිස්සසි, මම වචනං සුණාහි, තාවතිංසදෙවලොකෙ චිත්තලතාවනෙ ආසාවතී නාම ලතා අත්ථි, තස්සා ඵලස්ස අබ්භන්තරෙ දිබ්බපානං නිබ්බත්තං, තං එකවාරං පිවිත්වා චත්තාරො මාසෙ මත්තා හුත්වා දිබ්බසයනෙ සයන්ති, සා පන වස්සසහස්සෙන ඵලති, සුරාසොණ්ඩා දෙවපුත්තා ‘ඉතො ඵලං ලභිස්සාමා’ති දිබ්බපානපිපාසං අධිවාසෙත්වා වස්සසහස්සං නිබද්ධං ගන්ත්වා තං ලතං ‘අරොගා නු ඛො’ති ඔලොකෙන්ති, ත්වං පන එකසංවච්ඡරෙනෙව උක්කණ්ඨිතො, ආසාඵලවතී නාම සුඛා, මා උක්කණ්ඨී”ති වත්වා තිස්සො ගාථා අභාසි –