4. නෙරුජාතකවණ්ණනා (379)
කාකොලා කාකසඞ්ඝා චාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා එකං පච්චන්තගාමං අගමාසි. මනුස්සා තස්ස ඉරියාපථෙ පසීදිත්වා තං භොජෙත්වා පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ පණ්ණසාලං කත්වා තත්ථ වසාපෙසුං, අතිවිය චස්ස සක්කාරං කරිංසු. අථෙකෙ සස්සතවාදා ආගමංසු. තෙ තෙසං වචනං සුත්වා ථෙරස්ස වාදං විස්සජ්ජෙත්වා සස්සතවාදං ගහෙත්වා තෙසඤ්ඤෙව සක්කාරං කරිංසු. තතො උච්ඡෙදවාදා ආගමංසු තෙ සස්සතවාදං විස්සජ්ජෙත්වා උච්ඡෙදවාදමෙව ගණ්හිංසු. අථඤ්ඤෙ අචෙලකා ආගමිංසු. තෙ උච්ඡෙදවාදං විස්සජ්ජෙත්වා අචෙලකවාදං ගණ්හිංසු. සො තෙසං ගුණාගුණං අජානන්තානං මනුස්සානං සන්තිකෙ දුක්ඛෙන වසිත්වා වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා කතපටිසන්ථාරො “කහං වස්සංවුත්ථොසී”ති වුත්තෙ “පච්චන්තං නිස්සාය, භන්තෙ”ති වත්වා “සුඛං වුත්ථොසී”ති පුට්ඨො “භන්තෙ, ගුණාගුණං අජානන්තානං සන්තිකෙ දුක්ඛං වුත්ථොස්මී”ති ආහ. සත්ථා “භික්ඛු පොරාණකපණ්ඩිතා තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්තාපි ගුණාගුණං අජානන්තෙහි සද්ධිං එකදිවසම්පි න වසිංසු, ත්වං අත්තනො ගුණාගුණං අජානනට්ඨානෙ කස්මා වසී”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සුවණ්ණහංසයොනියං නිබ්බත්ති, කනිට්ඨභාතාපිස්ස අත්ථි. තෙ චිත්තකූටපබ්බතෙ වසන්තා හිමවන්තපදෙසෙ සයංජාතසාලිං ඛාදන්ති. තෙ එකදිවසං තත්ථ චරිත්වා චිත්තකූටං ආගච්ඡන්තා අන්තරාමග්ගෙ එකං නෙරුං නාම කඤ්චනපබ්බතං දිස්වා තස්ස මත්ථකෙ නිසීදිංසු. තං පන පබ්බතං නිස්සාය වසන්තා සකුණසඞ්ඝා චතුප්පදා ච ගොචරභූමියං නානාවණ්ණා හොන්ති, පබ්බතං පවිට්ඨකාලතො පට්ඨාය තෙ සබ්බෙ තස්සොභාසෙන සුවණ්ණවණ්ණා හොන්ති. තං දිස්වා බොධිසත්තස්ස කනිට්ඨො තං කාරණං අජානිත්වා “කිං නු ඛො එත්ථ කාරණ”න්ති භාතරා සද්ධිං සල්ලපන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“කාකොලා කාකසඞ්ඝා ච, මයඤ්ච පතතං වරා;
සබ්බෙව සදිසා හොම, ඉමං ආගම්ම පබ්බතං.
“ඉධ සීහා ච බ්යග්ඝා ච, සිඞ්ගාලා ච මිගාධමා;
සබ්බෙව සදිසා හොන්ති, අයං කො නාම පබ්බතො”ති.
තත්ථ කාකොලාති වනකාකා. කාකසඞ්ඝාති පකතිකාකසඞ්ඝා ච. පතතං වරාති පක්ඛීනං සෙට්ඨා. සදිසා හොමාති සදිසවණ්ණා හොම.
තස්ස වචනං සුත්වා බොධිසත්තො තතියං ගාථමාහ –
“ඉමං නෙරූති ජානන්ති, මනුස්සා පබ්බතුත්තමං;
ඉධ වණ්ණෙන සම්පන්නා, වසන්ති සබ්බපාණිනො”ති.
තත්ථ ඉධ වණ්ණෙනාති ඉමස්මිං නෙරුපබ්බතෙ ඔභාසෙන වණ්ණසම්පන්නා හුත්වා.
තං සුත්වා කනිට්ඨො සෙසගාථා අභාසි –
“අමානනා යත්ථ සියා, අන්තානං වා විමානනා;
හීනසම්මානනා වාපි, න තත්ථ විසතිංවසෙ.
“යත්ථාලසො ච දක්ඛො ච, සූරො භීරු ච පූජියා;
න තත්ථ සන්තො වසන්ති, අවිසෙසකරෙ නරෙ.
“නායං නෙරු විභජති, හීනඋක්කට්ඨමජ්ඣිමෙ;
අවිසෙසකරො නෙරු, හන්ද නෙරුං ජහාමසෙ”ති.
තත්ථ පඨමගාථාය අයමත්ථො – යත්ථ සන්තානං පණ්ඩිතානං සීලසම්පන්නානං මානනස්ස අභාවෙන අමානනා අවමඤ්ඤනා ච අවමානවසෙන විමානනා වා හීනානං වා දුස්සීලානං සම්මානනා සියා, තත්ථ නිවාසෙ න වසෙය්ය. පූජියාති එතෙ එත්ථ එකසදිසාය පූජාය පූජනීයා හොන්ති, සමකං සක්කාරං ලභන්ති. හීනඋක්කට්ඨමජ්ඣිමෙති ජාතිගොත්තකුලප්පදෙසසීලාචාරඤාණාදීහි හීනෙ ච මජ්ඣිමෙ ච උක්කට්ඨෙ ච අයං න විභජති. හන්දාති වවස්සග්ගත්ථෙ නිපාතො. ජහාමසෙති පරිච්චජාම. එවඤ්ච පන වත්වා උභොපි තෙ හංසා උප්පතිත්වා චිත්තකූටමෙව ගතා.