පඞ්කො ච කාමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො මහාභිනික්ඛමනං ආරබ්භ කථෙසි. පච්චුප්පන්නවත්ථු හෙට්ඨා කථිතමෙව.

අතීතෙ රාජගහනගරෙ මගධරාජා නාම රජ්ජං කාරෙසි. තදා බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති, බ්රහ්මදත්තකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. තස්ස ජාතදිවසෙයෙව පුරොහිතස්සපි පුත්තො ජායි, තස්ස මුඛං අතිවිය සොභති, තෙනස්ස දරීමුඛොති නාමං අකංසු. තෙ උභොපි රාජකුලෙයෙව සංවඩ්ඪා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියසහායා හුත්වා සොළසවස්සකාලෙ තක්කසිලං ගන්ත්වා සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිත්වා “සබ්බසමයසිප්පඤ්ච සික්ඛිස්සාම, දෙසචාරිත්තඤ්ච ජානිස්සාමා”ති ගාමනිගමාදීසු චරන්තා බාරාණසිං පත්වා දෙවකුලෙ වසිත්වා පුනදිවසෙ බාරාණසිං භික්ඛාය පවිසිංසු. තත්ථ එකස්මිං කුලෙ “බ්රාහ්මණෙ භොජෙත්වා වාචනකං දස්සාමා”ති පායාසං පචිත්වා ආසනානි පඤ්ඤත්තානි හොන්ති. මනුස්සා තෙ උභොපි භික්ඛාය චරන්තෙ දිස්වා “බ්රාහ්මණා ආගතා”ති ගෙහං පවෙසෙත්වා මහාසත්තස්ස ආසනෙ සුද්ධවත්ථං පඤ්ඤාපෙසුං, දරීමුඛස්ස ආසනෙ රත්තකම්බලං. දරීමුඛො තං නිමිත්තං දිස්වා “අජ්ජ මය්හං සහායො බාරාණසිරාජා භවිස්සති, අහං සෙනාපතී”ති අඤ්ඤාසි. තෙ තත්ථ භුඤ්ජිත්වා වාචනකං ගහෙත්වා මඞ්ගලං වත්වා නික්ඛම්ම තං රාජුය්යානං අගමංසු. තත්ථ මහාසත්තො මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිපජ්ජි, දරීමුඛො පනස්ස පාදෙ පරිමජ්ජන්තො නිසීදි.

තදා බාරාණසිරඤ්ඤො මතස්ස සත්තමො දිවසො හොති. පුරොහිතො රඤ්ඤො සරීරකිච්චං කත්වා අපුත්තකෙ රජ්ජෙ සත්තමෙ දිවසෙ ඵුස්සරථං විස්සජ්ජෙසි. ඵුස්සරථවිස්සජ්ජනකිච්චං මහාජනකජාතකෙ (ජා· 2.22.123 ආදයො) ආවි භවිස්සති. ඵුස්සරථො නගරා නික්ඛමිත්වා චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය පරිවුතො අනෙකසතෙහි තූරියෙහි වජ්ජමානෙහි උය්යානද්වාරං පාපුණි. දරීමුඛො තූරියසද්දං සුත්වා “සහායස්ස මෙ ඵුස්සරථො ආගච්ඡති, අජ්ජෙවෙස රාජා හුත්වා මය්හං සෙනාපතිට්ඨානං දස්සති, කො මෙ ඝරාවාසෙනත්ථො, නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමී”ති බොධිසත්තං අනාමන්තෙත්වාව එකමන්තං ගන්ත්වා පටිච්ඡන්නෙ අට්ඨාසි. පුරොහිතො උය්යානද්වාරෙ රථං ඨපෙත්වා උය්යානං පවිට්ඨො බොධිසත්තං මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිපන්නං දිස්වා පාදෙසු ලක්ඛණානි ඔලොකෙත්වා “අයං පුඤ්ඤවා සත්තො ද්විසහස්සදීපපරිවාරානං චතුන්නම්පි මහාදීපානං රජ්ජං කාරෙතුං සමත්ථො, ධිති පනස්ස කීදිසා”ති සබ්බතූරියානි පග්ගණ්හාපෙසි. බොධිසත්තො පබුජ්ඣිත්වා මුඛතො සාටකං අපනෙත්වා මහාජනං ඔලොකෙත්වා පුන සාටකෙන මුඛං පටිච්ඡාදෙත්වා ථොකං නිපජ්ජිත්වා පස්සද්ධදරථො උට්ඨාය සිලාපට්ටෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදි. පුරොහිතො ජාණුකෙන පතිට්ඨාය “දෙව, රජ්ජං තුම්හාකං පාපුණාතී”ති ආහ. “අපුත්තකං භණෙ රජ්ජ”න්ති. “ආම, දෙවා”ති. “තෙන හි සාධූ”ති සම්පටිච්ඡි. තෙ තස්ස උය්යානෙයෙව අභිසෙකං අකංසු. සො යසමහන්තතාය දරීමුඛං අසරිත්වාව රථං අභිරුය්හ මහාජනපරිවුතො නගරං පවිසිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා රාජද්වාරෙ ඨිතොව අමච්චානං ඨානන්තරානි විචාරෙත්වා පාසාදං අභිරුහි.

තස්මිං ඛණෙ දරීමුඛො “සුඤ්ඤං දානි උය්යාන”න්ති ආගන්ත්වා මඞ්ගලසිලාය නිසීදි, අථස්ස පුරතො පණ්ඩුපලාසං පති. සො තස්මිංයෙව පණ්ඩුපලාසෙ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා තිලක්ඛණං සම්මසිත්වා පථවිං උන්නාදෙන්තො පච්චෙකබොධිං නිබ්බත්තෙසි. තස්ස තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, ඉද්ධිමයපත්තචීවරං ආකාසතො ඔතරිත්වා සරීරෙ පටිමුඤ්චි. තාවදෙව අට්ඨපරික්ඛාරධරො ඉරියාපථසම්පන්නො වස්සසට්ඨිකත්ථෙරො විය හුත්වා ඉද්ධියා ආකාසෙ උප්පතිත්වා හිමවන්තපදෙසෙ නන්දමූලකපබ්භාරං අගමාසි. බොධිසත්තොපි ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි, යසමහන්තතාය පන යසෙන පමත්තො හුත්වා චත්තාලීස වස්සානි දරීමුඛං න සරි, චත්තාලීසෙ පන සංවච්ඡරෙ අතීතෙ තං සරිත්වා “මය්හං සහායො දරීමුඛො නාම අත්ථි, කහං නු ඛො සො”ති තං දට්ඨුකාමො අහොසි. සො තතො පට්ඨාය අන්තෙපුරෙපි පරිසමජ්ඣෙපි “කහං නු ඛො මය්හං සහායො දරීමුඛො , යො මෙ තස්ස වසනට්ඨානං කථෙති, මහන්තමස්ස යසං දස්සාමී”ති වදති. එවං තස්ස පුනප්පුනං තං සරන්තස්සෙව අඤ්ඤානි දස සංවච්ඡරානි අතික්කන්තානි.

දරීමුඛපච්චෙකබුද්ධොපි පඤ්ඤාසවස්සච්චයෙන ආවජ්ජෙන්තො “මං ඛො සහායො සරතී”ති ඤත්වා “ඉදානි සො මහල්ලකො පුත්තධීතාදීහි වුද්ධිප්පත්තො, ගන්ත්වා ධම්මං කථෙත්වා පබ්බාජෙස්සාමි න”න්ති ඉද්ධියා ආකාසෙන ආගන්ත්වා උය්යානෙ ඔතරිත්වා සුවණ්ණපටිමා විය සිලාපට්ටෙ නිසීදි. උය්යානපාලො තං දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා “භන්තෙ, කුතො තුම්හෙ එථා”ති පුච්ඡි. “නන්දමූලකපබ්භාරතො”ති. “කෙ නාම තුම්හෙ”ති? “දරීමුඛපච්චෙකබුද්ධො නාමාහං, ආවුසො”ති. “භන්තෙ, අම්හාකං රාජානං ජානාථා”ති? “ආම ජානාමි, ගිහිකාලෙ නො සහායො”ති. “භන්තෙ, රාජා තුම්හෙ දට්ඨුකාමො, කථෙස්සාමි තස්ස තුම්හාකං ආගතභාව”න්ති. “ගච්ඡ කථෙහී”ති. සො “සාධූ”ති වත්වා තුරිතතුරිතොව ගන්ත්වා තස්ස සිලාපට්ටෙ නිසින්නභාවං රඤ්ඤො කථෙසි. රාජා “ආගතො කිර මෙ සහායො, පස්සිස්සාමි න”න්ති රථං ආරුය්හ මහන්තෙන පරිවාරෙන උය්යානං ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධං වන්දිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ නං පච්චෙකබුද්ධො “කිං, බ්රහ්මදත්ත, ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි, අගතිගමනං න ගච්ඡසි, ධනත්ථාය ලොකං න පීළෙසි, දානාදීනි පුඤ්ඤානි කරොසී”තිආදීනි වදන්තො පටිසන්ථාරං කත්වා “බ්රහ්මදත්ත, මහල්ලකොසි, එතරහි කාමෙ පහාය පබ්බජිතුං තෙ සමයො”ති වත්වා තස්ස ධම්මං දෙසෙන්තො පඨමං ගාථමාහ –