8. අරඤ්ඤජාතකවණ්ණනා (348)
අරඤ්ඤා ගාමමාගම්මාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ථුල්ලකුමාරිකාපලොභනං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු චූළනාරදකස්සපජාතකෙ (ජා· 1.13.40 ආදයො) ආවි භවිස්සති.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං උග්ගහිතසිප්පො භරියාය කාලකතාය පුත්තං ගහෙත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො පුත්තං අස්සමපදෙ ඨපෙත්වා ඵලාඵලත්ථාය ගච්ඡති. තදා චොරෙසු පච්චන්තගාමං පහරිත්වා කරමරෙ ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙසු එකා කුමාරිකා පලායිත්වා තං අස්සමපදං පත්වා තාපසකුමාරං පලොභෙත්වා සීලවිනාසං පාපෙත්වා “එහි ගච්ඡාමා”ති ආහ. “පිතා තාව මෙ ආගච්ඡතු, තං පස්සිත්වා ගමිස්සාමී”ති. “තෙන හි දිස්වා ආගච්ඡා”ති නික්ඛමිත්වා අන්තරාමග්ගෙ නිසීදි. තාපසකුමාරො පිතරි ආගතෙ පඨමං ගාථමාහ –
“අරඤ්ඤා ගාමමාගම්ම, කිංසීලං කිංවතං අහං;
පුරිසං තාත සෙවෙය්යං, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො”ති.
තත්ථ අරඤ්ඤා ගාමමාගම්මාති තාත අහං ඉතො අරඤ්ඤතො මනුස්සපථං වසනත්ථාය ගතො වසනගාමං පත්වා කිං කරොමීති.
අථස්ස පිතා ඔවාදං දදන්තො තිස්සො ගාථා අභාසි –
“යො තං විස්සාසයෙ තාත, විස්සාසඤ්ච ඛමෙය්ය තෙ;
සුස්සූසී ච තිතික්ඛී ච, තං භජෙහි ඉතො ගතො.
“යස්ස කායෙන වාචාය, මනසා නත්ථි දුක්කටං;
උරසීව පතිට්ඨාය, තං භජෙහි ඉතො ගතො.
“හලිද්දිරාගං කපිචිත්තං, පුරිසං රාගවිරාගිනං;
තාදිසං තාත මා සෙවි, නිම්මනුස්සම්පි චෙ සියා”ති.
තත්ථ යො තං විස්සාසයෙති යො පුරිසො තං විස්සාසෙය්ය න පරිසඞ්කෙය්ය. විස්සාසඤ්ච ඛමෙය්ය තෙති යො ච අත්තනි කයිරමානං තව විස්සාසං පත්තො නිරාසඞ්කො තං ඛමෙය්ය. සුස්සූසීති යො ච තව විස්සාසවචනං සොතුමිච්ඡති. තිතික්ඛීති යො ච තයා කතං අපරාධං ඛමති. තං භජෙහීති තං පුරිසං භජෙය්යාසි පයිරුපාසෙය්යාසි. උරසීව පතිට්ඨායාති යථා තස්ස උරසි පතිට්ඨාය වඩ්ඪිතො ඔරසපුත්තො ත්වම්පි තාදිසො උරසි පතිට්ඨිතපුත්තො විය හුත්වා එවරූපං පුරිසං භජෙය්යාසීති අත්ථො.
හලිද්දිරාගන්ති හලිද්දිරාගසදිසං අථිරචිත්තං. කපිචිත්තන්ති ලහුපරිවත්තිතාය මක්කටචිත්තං. රාගවිරාගිනන්ති මුහුත්තෙනෙව රජ්ජනවිරජ්ජනසභාවං. නිම්මනුස්සම්පි චෙ සියාති සචෙපි සකලං ජම්බුදීපතලං කායදුච්චරිතාදිවිරහිතස්ස මනුස්සස්ස අභාවෙන නිම්මනුස්සං සියා , තථාපි, තාත, තාදිසං ලහුචිත්තං මා සෙවි, සබ්බම්පි මනුස්සපථං විචිනිත්වා හෙට්ඨා වුත්තගුණසම්පන්නමෙව භජෙය්යාසීති අත්ථො.
තං සුත්වා තාපසකුමාරො “අහං, තාත, ඉමෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතං පුරිසං කත්ථ ලභිස්සාමි, න ගච්ඡාමි, තුම්හාකඤ්ඤෙව සන්තිකෙ වසිස්සාමී”ති වත්වා නිවත්ති. අථස්ස පිතා කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. උභොපි අපරිහීනජ්ඣානා බ්රහ්මලොකපරායණා අහෙසුං.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා පුත්තො ච කුමාරිකා ච එතෙයෙව අහෙසුං, පිතා තාපසො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.
අරඤ්ඤජාතකවණ්ණනා අට්ඨමා.
9. සන්ධිභෙදජාතකවණ්ණනා (349)
නෙව ඉත්ථීසු සාමඤ්ඤන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො පෙසුඤ්ඤසික්ඛාපදං ආරබ්භ කථෙසි. එකස්මිං කිර සමයෙ සත්ථා “ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ පෙසුඤ්ඤං උපසංහරන්තී”ති සුත්වා තෙ පක්කොසාපෙත්වා “සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං භණ්ඩනජාතානං කලහජාතානං විවාදාපන්නානං පෙසුඤ්ඤං උපසංහරථ, තෙන අනුප්පන්නානි චෙව භණ්ඩනානි උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නානි ච භිය්යොභාවාය සංවත්තන්තී”ති පුච්ඡිත්වා “සච්ච”න්ති වුත්තෙ තෙ භික්ඛූ ගරහිත්වා “භික්ඛවෙ, පිසුණා වාචා නාම තිඛිණසත්තිපහාරසදිසා, දළ්හො විස්සාසොපි තාය ඛිප්පං භිජ්ජති, තඤ්ච පන ගහෙත්වා අත්තනො මෙත්තිභින්දනකජනො සීහඋසභසදිසො හොතී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.