3. කුන්තිනීජාතකවණ්ණනා (343)
අවසිම්හ තවාගාරෙති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කොසලරඤ්ඤො ගෙහෙ නිවුත්ථං කුන්තිනීසකුණිකං ආරබ්භ කථෙසි. සා කිර රඤ්ඤො දූතෙය්යහාරිකා අහොසි. ද්වෙ පොතකාපිස්සා අත්ථි, රාජා තං සකුණිකං එකස්ස රඤ්ඤො පණ්ණං ගාහාපෙත්වා පෙසෙසි. තස්සා ගතකාලෙ රාජකුලෙ දාරකා තෙ සකුණපොතකෙ හත්ථෙහි පරිමද්දන්තා මාරෙසුං. සා ආගන්ත්වා තෙ පොතකෙ මතෙ පස්සන්තී “කෙන මෙ පුත්තකා මාරිතා”ති පුච්ඡි. “අසුකෙන ච අසුකෙන චා”ති. තස්මිඤ්ච කාලෙ රාජකුලෙ පොසාවනිකබ්යග්ඝො අත්ථි කක්ඛළො ඵරුසො, බන්ධනබලෙන තිට්ඨති. අථ තෙ දාරකා තං බ්යග්ඝං දස්සනාය අගමංසු. සාපි සකුණිකා තෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා “යථා ඉමෙහි මම පුත්තකා මාරිතා, තථෙව නෙ කරිස්සාමී”ති තෙ දාරකෙ ගහෙත්වා බ්යග්ඝස්ස පාදමූලෙ ඛිපි, බ්යග්ඝො මුරාමුරාපෙත්වා ඛාදි. සා “ඉදානි මෙ මනොරථො පරිපුණ්ණො”ති උප්පතිත්වා හිමවන්තමෙව ගතා. තං කාරණං සුත්වා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, රාජකුලෙ කිර අසුකා නාම කුන්තිනී සකුණිකා යෙ හිස්සා පොතකා මාරිතා, තෙ දාරකෙ බ්යග්ඝස්ස පාදමූලෙ ඛිපිත්වා හිමවන්තමෙව ගතා”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙසා අත්තනො පොතකඝාතකෙ දාරකෙ ගහෙත්වා බ්යග්ඝස්ස පාදමූලෙ ඛිපිත්වා හිමවන්තමෙව ගතා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බොධිසත්තො ධම්මෙන සමෙන රජ්ජං කාරෙසි. තස්ස නිවෙසනෙ එකා කුන්තිනී සකුණිකා දූතෙය්යහාරිකාති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. අයං පන විසෙසො. අයං කුන්තිනී බ්යග්ඝෙන දාරකෙ මාරාපෙත්වා චින්තෙසි “ඉදානි න සක්කා මයා ඉධ වසිතුං, ගමිස්සාමි, ගච්ඡන්තී ච පන රඤ්ඤො අනාරොචෙත්වා න ගමිස්සාමි, ආරොචෙත්වාව ගමිස්සාමී”ති. සා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතා “සාමි, තුම්හාකං පමාදෙන මම පුත්තකෙ දාරකා මාරෙසුං, අහං කොධවසිකා හුත්වා තෙ දාරකෙ පටිමාරෙසිං, ඉදානි මයා ඉධ වසිතුං න සක්කා”ති වත්වා පඨමං ගාථමාහ –
“අවසිම්හ තවාගාරෙ, නිච්චං සක්කතපූජිතා,
ත්වමෙව දානිමකරි, හන්ද රාජ වජාමහ”න්ති.
ත්වමෙව දානිමකරි, හන්ද රාජ වජාමහ”න්ති.
තත්ථ ත්වමෙව දානිමකරීති මං පණ්ණං ගාහාපෙත්වා පෙසෙත්වා අත්තනො පමාදෙන මම පියපුත්තකෙ අරක්ඛන්තො ත්වඤ්ඤෙව ඉදානි එතං මම දොමනස්සකාරණං අකරි. හන්දාති වවස්සග්ගත්ථෙ නිපාතො. රාජාති බොධිසත්තං ආලපති. වජාමහන්ති අහං හිමවන්තං ගච්ඡාමීති.
තං සුත්වා රාජා දුතියං ගාථමාහ –
“යො වෙ කතෙ පටිකතෙ, කිබ්බිසෙ පටිකිබ්බිසෙ;
එවං තං සම්මතී වෙරං, වස කුන්තිනි මාගමා”ති.
එවං තං සම්මතී වෙරං, වස කුන්තිනි මාගමා”ති.
තස්සත්ථො – යො පුග්ගලො පරෙන කතෙ කිබ්බිසෙ අත්තනො පුත්තමාරණාදිකෙ දාරුණෙ කම්මෙ කතෙ පුන අත්තනො තස්ස පුග්ගලස්ස පටිකතෙ පටිකිබ්බිසෙ “පටිකතං මයා තස්සා”ති ජානාති. එවං තං සම්මතී වෙරන්ති එත්තකෙන තං වෙරං සම්මති වූපසන්තං හොති, තස්මා වස කුන්තිනි මාගමාති.
තං සුත්වා කුන්තිනී තතියං ගාථමාහ –
“න කතස්ස ච කත්තා ච, මෙත්ති සන්ධීයතෙ පුන;
හදයං නානුජානාති, ගච්ඡඤ්ඤෙව රථෙසභා”ති.
හදයං නානුජානාති, ගච්ඡඤ්ඤෙව රථෙසභා”ති.
තත්ථ න කතස්ස ච කත්තා චාති කතස්ස ච අභිභූතස්ස උපපීළිතස්ස පුග්ගලස්ස, ඉදානි විභත්තිවිපරිණාමං කත්වා යො කත්තා තස්ස චාති ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං පුන මිත්තභාවො නාම න සන්ධීයති න ඝටීයතීති අත්ථො. හදයං නානුජානාතීති තෙන කාරණෙන මම හදයං ඉධ වාසං නානුජානාති. ගච්ඡඤ්ඤෙව රථෙසභාති තස්මා අහං මහාරාජ ගමිස්සාමියෙවාති.
තං සුත්වා රාජා චතුත්ථං ගාථමාහ –
“කතස්ස චෙව කත්තා ච, මෙත්ති සන්ධීයතෙ පුන;
ධීරානං නො ච බාලානං, වස කුන්තිනි මාගමා”ති.
ධීරානං නො ච බාලානං, වස කුන්තිනි මාගමා”ති.
තස්සත්ථො – කතස්ස චෙව පුග්ගලස්ස, යො ච කත්තා තස්ස මෙත්ති සන්ධීයතෙ පුන, සා පන ධීරානං, නො ච බාලානං. ධීරානඤ්හි මෙත්ති භින්නාපි පුන ඝටීයති, බාලානං පන සකිං භින්නා භින්නාව හොති, තස්මා වස කුන්තිනි මාගමාති.
සකුණිකා “එවං සන්තෙපි න සක්කා මයා ඉධ වසිතුං සාමී”ති රාජානං වන්දිත්වා උප්පතිත්වා හිමවන්තමෙව ගතා.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා කුන්තිනීයෙව එතරහි කුන්තිනී අහොසි, බාරාණසිරාජා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.
කුන්තිනීජාතකවණ්ණනා තතියා.
4. අම්බජාතකවණ්ණනා (344)
යො නීලියං මණ්ඩයතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං අම්බගොපකත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වා ජෙතවනපච්චන්තෙ අම්බවනෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා අම්බෙ රක්ඛන්තො පතිතානි අම්බපක්කානි ඛාදන්තො විචරති, අත්තනො සම්බන්ධමනුස්සානම්පි දෙති. තස්මිං භික්ඛාචාරං පවිට්ඨෙ අම්බචොරකා අම්බානි පාතෙත්වා ඛාදිත්වා ච ගහෙත්වා ච ගච්ඡන්ති. තස්මිං ඛණෙ චතස්සො සෙට්ඨිධීතරො අචිරවතියං න්හායිත්වා විචරන්තියො තං අම්බවනං පවිසිංසු. මහල්ලකො ආගන්ත්වා තා දිස්වා “තුම්හෙහි මෙ අම්බානි ඛාදිතානී”ති ආහ. “භන්තෙ, මයං ඉදානෙව ආගතා, න තුම්හාකං අම්බානි ඛාදාමා”ති. “තෙන හි සපථං කරොථා”ති? “කරොම, භන්තෙ”ති සපථං කරිංසු. මහල්ලකො තා සපථං කාරෙත්වා ලජ්ජාපෙත්වා විස්සජ්ජෙසි. තස්ස තං කිරියං සුත්වා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, අසුකො කිර මහල්ලකො අත්තනො වසනකං අම්බවනං පවිට්ඨා සෙට්ඨිධීතරො සපථං කාරෙත්වා ලජ්ජාපෙත්වා විස්සජ්ජෙසී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙස අම්බගොපකො හුත්වා චතස්සො සෙට්ඨිධීතරො සපථං කාරෙත්වා ලජ්ජාපෙත්වා විස්සජ්ජෙසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.