4. අම්බජාතකවණ්ණනා (344)
යො නීලියං මණ්ඩයතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං අම්බගොපකත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වා ජෙතවනපච්චන්තෙ අම්බවනෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා අම්බෙ රක්ඛන්තො පතිතානි අම්බපක්කානි ඛාදන්තො විචරති, අත්තනො සම්බන්ධමනුස්සානම්පි දෙති. තස්මිං භික්ඛාචාරං පවිට්ඨෙ අම්බචොරකා අම්බානි පාතෙත්වා ඛාදිත්වා ච ගහෙත්වා ච ගච්ඡන්ති. තස්මිං ඛණෙ චතස්සො සෙට්ඨිධීතරො අචිරවතියං න්හායිත්වා විචරන්තියො තං අම්බවනං පවිසිංසු. මහල්ලකො ආගන්ත්වා තා දිස්වා “තුම්හෙහි මෙ අම්බානි ඛාදිතානී”ති ආහ. “භන්තෙ, මයං ඉදානෙව ආගතා, න තුම්හාකං අම්බානි ඛාදාමා”ති. “තෙන හි සපථං කරොථා”ති? “කරොම, භන්තෙ”ති සපථං කරිංසු. මහල්ලකො තා සපථං කාරෙත්වා ලජ්ජාපෙත්වා විස්සජ්ජෙසි. තස්ස තං කිරියං සුත්වා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, අසුකො කිර මහල්ලකො අත්තනො වසනකං අම්බවනං පවිට්ඨා සෙට්ඨිධීතරො සපථං කාරෙත්වා ලජ්ජාපෙත්වා විස්සජ්ජෙසී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙස අම්බගොපකො හුත්වා චතස්සො සෙට්ඨිධීතරො සපථං කාරෙත්වා ලජ්ජාපෙත්වා විස්සජ්ජෙසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සක්කත්තං කාරෙසි. තදා එකො කූටජටිලො බාරාණසිං උපනිස්සාය නදීතීරෙ අම්බවනෙ පණ්ණසාලං මාපෙත්වා අම්බෙ රක්ඛන්තො පතිතානි අම්බපක්කානි ඛාදන්තො සම්බන්ධමනුස්සානම්පි දෙන්තො නානප්පකාරෙන මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙන්තො විචරති. තදා සක්කො දෙවරාජා “කෙ නු ඛො ලොකෙ මාතාපිතරො උපට්ඨහන්ති, කුලෙ ජෙට්ඨාපචයනකම්මං කරොන්ති, දානං දෙන්ති, සීලං රක්ඛන්ති, උපොසථකම්මං කරොන්ති, කෙ පබ්බජිතා සමණධම්මෙ යුත්තපයුත්තා විහරන්ති, කෙ අනාචාරං චරන්තී”ති ලොකං වොලොකෙන්තො ඉමං අම්බගොපකං අනාචාරං කූටජටිලං දිස්වා “අයං කූටජටිලො කසිණපරිකම්මාදිං අත්තනො සමණධම්මං පහාය අම්බවනං රක්ඛන්තො විචරති, සංවෙජෙස්සාමි න”න්ති තස්ස ගාමං භික්ඛාය පවිට්ඨකාලෙ අත්තනො ආනුභාවෙන අම්බෙ පාතෙත්වා චොරෙහි විලුම්බිතෙ විය අකාසි.
තදා බාරාණසිතො චතස්සො සෙට්ඨිධීතරො තං අම්බවනං පවිසිංසු. කූටජටිලො තා දිස්වා “තුම්හෙහි මෙ අම්බානි ඛාදිතානී”ති පලිබුද්ධි. “භන්තෙ, මයං ඉදානෙව ආගතා, න තෙ අම්බානි ඛාදාමා”ති. “තෙන හි සපථං කරොථා”ති? “කත්වා ච පන ගන්තුං ලභිස්සාමා”ති? “ආම, ලභිස්සථා”ති. “සාධු, භන්තෙ”ති තාසු ජෙට්ඨිකා සපථං කරොන්තී පඨමං ගාථමාහ –
“යො නීලියං මණ්ඩයති, සණ්ඩාසෙන විහඤ්ඤති;
තස්ස සා වසමන්වෙතු, යා තෙ අම්බෙ අවාහරී”ති.
තස්සත්ථො – යො පුරිසො පලිතානං කාළවණ්ණකරණත්ථාය නීලඵලාදීනි යොජෙත්වා කතං නීලියං මණ්ඩයති, නීලකෙසන්තරෙ ච උට්ඨිතං පලිතං උද්ධරන්තො සණ්ඩාසෙන විහඤ්ඤති කිලමති, තස්ස එවරූපස්ස මහල්ලකස්ස සා වසං අන්වෙතු, තථාරූපං පතිං ලභතු, යා තෙ අම්බෙ අවාහරීති.
තාපසො “ත්වං එකමන්තං තිට්ඨාහී”ති වත්වා දුතියං සෙට්ඨිධීතරං සපථං කාරෙසි. සා සපථං කරොන්තී දුතියං ගාථමාහ –
“වීසං වා පඤ්චවීසං වා, ඌනතිංසංව ජාතියා;
තාදිසා පති මා ලද්ධා, යා තෙ අම්බෙ අවාහරී”ති.
තස්සත්ථො – නාරියො නාම පන්නරසසොළසවස්සිකකාලෙ පුරිසානං පියා හොන්ති. යා පන තව අම්බානි අවාහරි, සා එවරූපෙ යොබ්බනෙ පතිං අලභිත්වා ජාතියා වීසං වා පඤ්චවීසං වා එකෙන ද්වීහි ඌනතාය ඌනතිංසං වා වස්සානි පත්වා තාදිසා පරිපක්කවයා හුත්වාපි පතිං මා ලද්ධාති.